. (@merdumgriz)

"Hatırlıyorum, sakin sokağımızda ilk değişme insanı sersem eden bir biçimde kendini göstermişti. O günden başlayarak herşey, itibar edilen bütün değerler, evler, evin içinde yaşayanlar, kadınlar, erkekler, gençler, yaşlılar hep değişmiş durmuşlardı. Değişme, sokağımızda durmak bilmeyen ve devamlı büyüyen bir yuvarlanma…devamı

merdumgriz 2 weeks ago

Fahim Bey ve Biz

Abdülhak Şinasi Hisar

5 Gönderi

"Bir gün, gazetelerde, "Hazin bir vefat" başlığı altında kısa bir fıkra çıktı: "Bursa eşrâfından, eski maslâhatgüzarlarımızdan, Tütün İnhisarı İdaresi Mütercimi Ahmet Fahim Bey eceli mev'udiyle vefat etmiştir. Merhum, her cihetle faziletli, hür fikirli, geniş bilgili, çok nezaketli, şahsına hürmet telkin…devamı

merdumgriz 1 month ago

Tutunamayanlar

Oğuz Atay

151 Gönderi

“Herkes birikmiş bizi seyrediyor. Dağılın! Kukla oynatmıyoruz burada. Acı çekiyoruz!”

merdumgriz 2 months ago

Mikadonun Çöpleri

Melih Cevdet Anday

4 Gönderi

Melih Cevdet Anday, çoğu zaman ezberci edebiyat öğretiminin ona biçtiği dar ve neredeyse karikatürleşmiş “Garip şairi” kimliğiyle anılsa da, bu çerçevenin çok ötesine geçen bir yazardır. Onun edebiyatında insan, yalnızca toplumsal roller üzerinden değil; felsefi, psikolojik ve çoğu zaman iç…devamıMelih Cevdet Anday, çoğu zaman ezberci edebiyat öğretiminin ona biçtiği dar ve neredeyse karikatürleşmiş “Garip şairi” kimliğiyle anılsa da, bu çerçevenin çok ötesine geçen bir yazardır. Onun edebiyatında insan, yalnızca toplumsal roller üzerinden değil; felsefi, psikolojik ve çoğu zaman iç içe geçmiş çelişkiler aracılığıyla anlatılır. Garip akımından devraldığı ironi, okuru hafif bir gülümsemeyle metnin içine çekerken; toplumcu duyarlılığı, “anlaşılıyoruz” hissini kısa bir anlığına da olsa mümkün kılar. Küçük insanın hayatta tutunduğu o geçici, kırılgan sevinçler, Anday’ın dünyasında birer yaşama gerekçesine dönüşür. Bu bağlamda Mikadonun Çöpleri, Türk edebiyatının en başarılı absürt tiyatro örneklerinden biri olarak yalnızca biçimsel bir deneme değil, derin bir insanlık alegorisi sunar. Oyunun adı, bu alegorinin anahtarını verir. Mikado oyunu, dikkat, sabır ve hassasiyet gerektiren bir oyundur; bir çöpü çekmeye çalışırken diğerlerini yerinden oynatmamak neredeyse imkânsızdır. Anday’ın “çöpler”i ise insan ilişkilerini, kelimeleri ve anlamı temsil eder. İnsan, bir sözü çekip almak isterken—yani kendini ifade etmeye çalışırken—başka anlamları yerinden oynatır, istemeden kırar ya da bozar. Oyundaki diyaloglar bu durumu somutlaştırır: Kadın bir şey söyler, adam alakasız gibi görünen bir cevap verir. Aslında ikisi de aynı anlam yığını içinden bir çöp çekmeye çalışmaktadır; fakat her hamle, ortak anlam zeminini biraz daha dağıtır. Görünürde konuşma vardır, fakat iletişim yoktur. Kelimeler söylenir, ancak anlam karşıya geçmez. Bu noktada absürtlük, komik olmaktan çıkar; insanın varoluşsal yalnızlığına dönüşür. Mikadonun Çöpleri, anlambilimin yaşantı, bağlam ve bireysel deneyim üzerinden açıkladığı anlam kırılmalarını sahneye taşır. Her birey kelimeye kendi geçmişini, acılarını ve beklentilerini yükler; bu nedenle aynı sözcük, iki kişide bambaşka yankılar uyandırır. Anday, bu kaçınılmaz durumu ironik bir mesafeyle sunar ve bizi şu düşünceye yaklaştırır: İnsan, konuştuğu hâlde anlaşılmayan tek varlıktır. Ve belki de en büyük trajedi, sessiz kalmak değil; konuşup da karşıya ulaşamamaktır. Bu yönüyle oyundaki mikado çöpleri, yalnızca bir oyun nesnesi değil; insanın kelimelerle kurmaya çalıştığı ama her seferinde biraz daha dağıttığı anlam evreninin simgesidir. Gülümseten diyalogların ardında, anlaşılmamanın yıpratıcı ve derin acısı gizlidir. Bir de şiir bırakalım kendisinden işte Bolluk şiiri: Yonca pazar günü toplanır, insan pazartesi Peygamber çiçeği bilmeden ölür Omaholar çiçek koparmaz gece Çünkü bolluğu ölüler getirir bize Suda boğulmuş martı ölümsüzdür Ve yaşlandım, buzlu camın havailiği gibi Savaşan yalnızlığın gökyüzü kış Sabah yumuşak karla yükseldikçe Artık ölüm tümden yeşermezmişcesine Belleğin eşiği yunmuş yıkanmış Deniz sen her zaman kusursuz düşündürdün Çok eskidenmiş gibi ölüyorum Tanımadığım otlarla içiçe Çünkü bolluğu ölüler getirir bize Ama bir şey daha var, biliyorum

merdumgriz 2 months ago

Doktorasını bitirmiş bir hocam, akademide kendine yer bulamadığı için yedi yıldır beklediğini söylemişti. “Kadro yok diye dövündüm mü? Hayır. Oturdum, makale yazdım,” demişti. Bazıları mücadeleyi bir karakter özelliği hâline getirmiş. Onları görünce insan anlıyor: Benimkisi mücadele değil, hafif dozlu bir…devamı

merdumgriz 2 months ago

Yol

Birhan Keskin

12 Gönderi

"İçerde tıkanan çığlık dışarda inliyor Sabaha karşı Uyku kabul etmiyor beni Dışardan bir yerden uzuuuuunnnnuzun Bir inilti kopuyor. İçimde zulümün duvarları. Uykuuuuuuuu alsana beni koynuna. Kalktığımda, banyoya seyirttiğimde gözümden sesler boşanıyor. İçerde, sonra bu sessizce akan yaşlar senin, diyor. İçimin…devamı

merdumgriz 2 months ago

Çocukluk Affan Dede'ye para saydım, Sattı bana çocukluğumu. Artık ne yaşım var, ne adım; Bilmiyorum kim olduğumu. Hiçbir şey sorulmasın benden; Haberim yok olan bitenden. Bu bahar havası, bu bahçe; Havuzda su şırıl şırıldır. Uçurtmam bulutlardan yüce, Zıpzıplarım pırıl pırıldır.…devamı

merdumgriz 2 months ago

Döşeğimde Ölürken

William Faulkner

2 Gönderi

Spoiler içeriyor Döşeğimde Ölürken bana hep aile kavramını düşündürmüştür. Ama bunu güvenli bir yerden değil; daha çok rahatsız edici bir yerden. Ailenin sevgiyle mi, yoksa yalnızca zorunlulukla mı ayakta durduğunu. Bir arada olmanın gerçekten bir yakınlık anlamına gelip gelmediğini. Hemen hemen her…devamıDöşeğimde Ölürken bana hep aile kavramını düşündürmüştür. Ama bunu güvenli bir yerden değil; daha çok rahatsız edici bir yerden. Ailenin sevgiyle mi, yoksa yalnızca zorunlulukla mı ayakta durduğunu. Bir arada olmanın gerçekten bir yakınlık anlamına gelip gelmediğini. Hemen hemen her toplumda cenazeler, aile fertlerinin toplandığı geçiş törenlerinden biridir. Ritüeller değişir; kimi yerde sessizlik hâkimdir, kimi yerde kalabalık. Bu törenleri mümkün kılmak için ille de bir ahiret inancına ihtiyaç yoktur. Ölülere saygı, kutsama, hatırlama ihtiyacı yeterlidir. Fakat tam da bu kutsallık alanında, en riyakâr davranışlar da kendine kolayca yer bulur. İnsan, ölünün arkasından daha rahat iyi görünür. Sessizlik, içtenliğin garantisi değildir. Bir vasiyet, en yakına yük olabilir. Aynı evde büyümüş fertler birbirinden nefret edebilir. Aynı tabutun arkasında yürüyenler, aynı acıyı yaşamaz; yalnızca aynı ritüelin içinde bulunur. Cenaze, aileyi birleştirdiği kadar, aile olmanın ne kadar kırılgan ve zoraki bir yapı olduğunu da görünür kılar. William Faulkner’ın Döşeğimde Ölürken romanı tam olarak bunu yapar. Cenazeyi yüceltmez, ölümü anlamla donatmaz. Aksine, anlatıyı bilinçli biçimde anti-epik bir hatta kurar. Addie Bundren’ın ölümü, ailesini bir araya getirmez; zaten hiçbir zaman gerçek anlamda bir arada olamadıklarını açığa çıkarır. Yol uzadıkça aile çözülür. Herkes aynı yönde ilerler ama kimse kimseye yaklaşmaz. Bu yolculuk bir bütünleşme değil, dağılmanın uzatılmasıdır. Faulkner’da aile, duygusal bir bağdan çok bir zorunluluktur. Sevgi görevle karışmıştır; görev ise içtenlikten yoksundur. Bu nedenle romanda ne kahraman vardır ne de teselli. Ölüm, geride kalanları arındırmaz; aksine onları daha çıplak, daha savunmasız hâle getirir. Tolga Karaçelik’in Kelebekler filminde ise benzer bir cenaze yolculuğu anlatısı kurulsa da sonuç farklı bir yere evrilir. Üç kardeş, babalarının ölümü üzerine yola çıkar. Baba figürü burada da yokken baskındır; ancak film, bu yokluğu yalnızca açığa çıkarmakla yetinmez. Yol ilerledikçe kardeşler arasında bir mesafe azalması yaşanır. Bu, büyük bir barış hikâyesi değildir; ama bir yakınlaşma ihtimalidir. Kelebekler de anti-epiktir. Baba kutsanmaz, aile idealize edilmez, ölüm her şeyi çözmez. Ancak Faulkner’dan farklı olarak film, aynı yolculuğun insanları tamamen dağıtmak zorunda olmadığını da ima eder. Bazı yolculuklar, kırık da olsa bir temas alanı açabilir. Absürd mizah tam da burada devreye girer; gerçeği gizlemek için değil, onunla temas edebilmek için. Faulkner’da yol, gerçeğin acımasızlığını uzatır. Tolga Karaçelik’in Kelebekler’inde ise yol, gerçeğe dayanabilmenin imkânını yoklar. Her iki anlatı da şunu kabul eder: Cenazeler aileleri otomatik olarak bir araya getirmez. Ama bazı yolculuklar, dağılmış olanı daha da görünür kılarken; bazıları, geç de olsa birbirine bakabilme cesaretini mümkün kılar. Anti-epik olan tam da budur. Büyük anlamlar, yüceltilmiş bağlar yoktur. Sadece küçük, kırılgan ve çoğu zaman gecikmiş temaslar vardır. Belki de aile dediğimiz şey, tam olarak bu gecikmenin adıdır. Dipnot: Cenaze ve yolculuk etrafında yapılan işleri sevdiğimi fark ettim. Misalen Gün Olur Asra Bedel, Mezbaha No:5, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş kitapları; As i lay dying, the man with three coffins filmleri gibi... Bizim Büyük Çaresizliğimiz de dahil edilebilir. İçinde cenaze, psikolojik bir çözülme ve yolculuk temalarının olduğu kitap ve film önerileriniz varsa lütfen benimle paylaşın. Şimdiden teşekkür ederim, sürur dolu geceler.

merdumgriz 2 months ago

Leylim Leylim

Ahmed Arif

31 Gönderi

"Canım, Ne güzel kızsın sen! Ne yiğit dost. Tam kötüle-mişken, yakışıksız naneler düşünürken çıkar gelirsin. Yalancısın da. Kurban olayım o huyuna. Kendin üzgün, bezginken, bana öyle görünmezsin. Yük, yük dediğin bunlar işte canım. Durup dururken, müzik, düşler, serseri firar duyuları…devamı

merdumgriz 2 months ago

Şeyhi Harname

Mehmet Özdemir

1 Gönderi

Spoiler içeriyor Harnâme'yi her okuduğumda gülümsemekle huzursuzlanmak arasında kalırım. Çünkü Şeyhî derdini çok iyi anlatır; ama anlattığı şey, tam da bu yüzden, kolayca geçip gidilecek bir şey değildir. Eşek güldürür, hikâye akılda kalır, ama geride bırakılan tortu rahatsız edicidir. Bu rahatsızlık estetikten…devamıHarnâme'yi her okuduğumda gülümsemekle huzursuzlanmak arasında kalırım. Çünkü Şeyhî derdini çok iyi anlatır; ama anlattığı şey, tam da bu yüzden, kolayca geçip gidilecek bir şey değildir. Eşek güldürür, hikâye akılda kalır, ama geride bırakılan tortu rahatsız edicidir. Bu rahatsızlık estetikten değil, ideolojiden gelir. Hikâye basittir: Yük taşımaktan zayıf düşmüş bir eşek vardır. Otlakta semiz semiz gezen öküzleri görür. Onların rahatını, itibarını, doygunluğunu kıskanır. Sorusunu yanlış yerden sorar: “Neden ben çalışıyorum?” değil, “Neden ben onlar gibi değilim?” diye. Cevap da bu yanlış soruya göre verilir. Boynuzun sırrını öğrenir, ona sahip olmaya kalkar ve neticede elindeki kulak ve kuyruğu da kaybeder. Hikâye burada biter; ibret kapıda beklemektedir. Bu noktaya kadar her şey zarif bir hiciv gibidir. Ama biraz durup bakınca şunu fark ederiz: Metin, eşitsizliği anlatmaz; eşitsizliğe özenmeyi cezalandırır. Eşeğin yük taşıması doğal, hatta kaçınılmazdır. Öküzlerin semizliği ise sorgulanmaz bir kader gibidir. Kim çalışıyor, kim yemektedir, bu düzen neden böyledir, metin bu sorulara bilerek yaklaşmaz. Eşek ezildiği için değil, haddini aştığı için cezalandırılır. Burada Harnâme, farkında olarak ya da olmayarak, güçlü bir disiplin dili kurar. “Herkes yerini bilsin” der. “Haddini aşan, elindekini de kaybeder.” Atasözü de tam burada devreye girer ve metnin ideolojik özeti gibi durur: Boynuz umarken kulaktan ve kuyruktan olmak :D Bu söz halk bilgeliği gibi dolaşır ama aslında oldukça politiktir. Talebi tehlikeli, arzuyu suçlu, yükselme isteğini cezaya layık görür. Sosyalist bir gözle bakıldığında rahatsızlık da buradan doğar. Çünkü eşeğin hikâyesi, bir sınıf eleştirisine dönüşecekken ahlâk dersine indirgenir. Sorun sistem değildir; sorun bireyin yanlış hevesidir. Oysa tablo açıktır: Eşek emek verir, öküzler refah içindedir. Ama metin, emeği yücelten ya da sömürüyü ifşa eden bir yere gitmez. Tam tersine, eşeğin “sınıf atlama” arzusunu hicveder. Bu haliyle Harnâme, ezileni örgütleyen değil, ezileni uyaran bir metindir. “Daha fazlasını isteme,” der, “istemek başına iş açar.” Bu da metni ideolojik olarak sorunlu kılar; ama değersiz değil. Çünkü Şeyhî bunu saray konforundan yazmaz. Dayak yemiş, soyulmuş, hakkı gasp edilmiş bir adamın kaleminden çıkar bu eşek. Belki de mesele şudur: Şeyhî düzeni değiştirmeyi hayal edemez ama düzenin nasıl can yaktığını çok iyi bilir. Devrim yazamaz; hiciv yazar. Sistemi teşhir edemez; bireyi uyarır. Bu yüzden Harnâme’yi ne tamamen masum bir mizah ne de bilinçli bir muhafazakâr propaganda olarak okumak yeterlidir. Metin, tarihsel sınırları içinde, bir çaresizliğin edebî formudur. Gülerek anlatılan bir kabulleniş. Eşeğin trajedisi, yalnızca eşekliğinden değil; başka bir ihtimali tahayyül edemeyen bir dünyanın içinden gelmesindendir. Sonunda okur ister istemez kendine döner. Çünkü eşek çok tanıdıktır. Hepimiz zaman zaman öküzlere bakmışızdır. Hepimiz bir noktada yanlış soruyu sormuşuzdur. Ama asıl soru şudur: Eşeğin boynuz istemesi mi hatadır, yoksa boynuzun sadece bazılarına ait olduğu bir dünyada yaşamaya razı gelmemiz mi? Modern edebiyat klasiklerinden bir eser geldi mi peki aklımıza :D "BÜTÜN HAYVANLAR EŞİTTİR AMA BAZILARI DİĞERLERİNDEN DAHA EŞİTTİR." Dipnot: Harnâme, yalnızca haddini aşan arzuların değil, liyakat sanrısının da hikâyesi olarak okunabilir. Çünkü burada mesele, eşeğin çok istemesi değil; neyi, neden istediğini bilmeden istemesidir. Boynuz, emeğin değil, görünür iktidarın simgesidir. Onu isteyen eşek, çalışarak değil; biçim değiştirerek yükten kurtulacağını sanır. Bu yönüyle metin, yukarıya bakıp yükselmeye çalışan ama yukarıyı ayakta tutan düzeni hiç sorgulamayanların hicvidir. Dalkavukluğun, özenmenin ve yanlış hizalanmış arzuların sonu da bu yüzden hüsrandır. Ve fakat Harnâme’yi asıl kıymetli kılan, verdiği cevaplardan çok sorduğu sorulardır. Kim çalışır, kim semirir? Güç, gerçekten emekle mi kazanılır, yoksa biçimle mi? İnsan ne zaman talep sahibi olur, ne zaman sadece haddini aşmış sayılır? Şeyhî bu soruları çözmez; ama yüzyıllar öncesinden önümüze bırakır. Biz de bugün, hâlâ aynı eşeğe, aynı öküzlere, aynı boynuz meselesine bakarken buluruz kendimizi.