(@) - Raf

Berlin Üzerindeki Gökyüzü filmi üzerine yazabilmek, hem oldukça zor hem de zor olmasına karşılık bitimsiz bir istemin ifadesine dönüşebilir. Filmde işlenen konu, ölümsüz iki meleğin ikinci dünya savaşı sonrası Berlin’in halet-i ruhiyesini resmetmektir. Resmetme, salt bir görüntü odağına alınan Berlin’in…devamı

sorel.j 2 years ago

Melankoli

Lars von Trier

21 Gönderi

2011 yılında Lars von Trier tarafından çekilen bilim kurgu türüne de dahil olan Melankoli filmi, diğer bilim-kurgu filmlerinden farklı bir okumaya davet etmesi yönünden ayrı bir noktada durur. Bir bilim kurgu filmini Freud ile okumak kulağa tuhaf gelse de, Trier’in…devamı2011 yılında Lars von Trier tarafından çekilen bilim kurgu türüne de dahil olan Melankoli filmi, diğer bilim-kurgu filmlerinden farklı bir okumaya davet etmesi yönünden ayrı bir noktada durur. Bir bilim kurgu filmini Freud ile okumak kulağa tuhaf gelse de, Trier’in takıntı ölçüsünde saplantı haline getirdiği insan doğası, melankoli filminde tekil bir olgu olmaktan öte, evrensel bir gerçeklik olarak işlenmiş. Freud, Yas ve Melankoli adlı kısa metninde, Yas, Ağır Yas ve Melankoli arasında ayrım yapmakla beraber, bu üçünün çok fazla benzerliği olduğu konusunda da okuyucuyu uyarır. Bu üçü arasındaki ayrım kısa biçimde şu şekilde açıklanabilir; Yas, sevilen nesnenin kaybıdır, bu kişiyi derin bir hüzne boğarken, ağır yasta melankoliye benzer yönler mevcuttur. Bu süreci daha da artıran bir durumdur. Ne var ki yas ile ağır yas dediğimizde bunun klinik bir hastalık biçimi olmadığı hatta kitlesel olarak hastalık olmadığına dair işaretler mevcuttur. Melankoli de ise, bireyin benlik bütünlüğü, özgüvensizleşir ve sevilen nesnede, ötekinde kişi neyi onda kaybettiğini bilmez. Burada bilinçdışı işlevsellik kazanır. Çünkü kişi ötekinde neyi kaybettiğini anlayamaz; bastırılan kaygıyı oluşturmaz, kaygı, bastırmayı beraberinde getirir. Bir çelik kalkan görevi gören şey, burada bastırma değil kaygıdır. Kaygı, yaşam içgüdüsünü sürdürmeye yarayan bir kalkan görevi görür. Kişi bu nedenle bastırmaya çalışır travmalarını. Freud’un Yas ve Melankoli arasındaki kategorik ayrımını bir tarafa bırakıp filme geri dönersek; kıyamet senaryosunun bizi tekil bireyler olarak değil, trajik insanın yazgısı olarak ele alındığını söylemek mümkün. Melankolinin nerdeyse bütün hallerini kendisinde vakumlamış olan Justine( Kirsten Dunst) onun daha az kaygılı biçimi olan ablası Claire(Charlotte Ginsbourg) ve Claire’inin bilim aşığı olan Kocası John ve minik çocukları arasındaki yakın plan çekimlerini, Justine’nin evliliği üzerinden izleriz. Justine’nin melankolizminin kaynağı bilinmese de, kahin gibi öngörülü olması ve Melankoli gezegeninin dünyaya yaklaşıp dünyayı tehdit etmesi, iki olgunun da bilinmezliğe işaret etmektedir. Dünyaya hızla yaklaşan gezegenin isminin Melankoli olması ile Justine’nin melankolizmi arasında bir benzerlik hakimdir. İkisi de bir tehditi imler; biri bireye yönelik iken, diğeri yaklaşan gezegenin tehditi ile ilişkilidir. Bu ikisi arasındaki ilişkiyi serimleyecek nokta, Justine karakterinin basit melankolizmi değildir. Benlik bütünlüğü bozulan, benliğin parçalanmasını temsil eden ve derin bir kederinin nesnesinin kaygılı biçimiyle beraber gelen boşluk ve yıkıcılık, melankoli gezegenine neden melankoli dediğini de açıklar. Gezegen hakkında tek bildiğimiz şey, dünyaya yaklaşıyor olmasıdır. Bu, insanlarda derin bir kaygı yaratır ancak öte yandan insanların merakını cezbeder ve onu teleskopla gözlemlerken bireylerin gözleri parlar. Burada Trier’in insan doğasını önkabul olarak ‘kötü’ olarak affetmesinin payı, onları cezalandıracak şeyin de işaretini veriyor gibidir. Onların cezası- kötü olmalarının- melankoli ile yok oluşlarıdır ve buna yapacak hiçbir şey yoktur. Deus ex machine yoktur burada, klasik Yunan tragedyalarında gördüğümüz perdeler yoktur, yalnızca yıkım beklenmektedir ve pişmanlık söz konusu dahi değildir. Gözünü çıkaran bir Oidepus sarmalı yoktur, çünkü artık çok geçtir. Dolayısıyla ölümü beklemek dışında bir kurtuluş yoktur. Bu hakikati bilen tek kişi ise, Justine karakteridir. Belki de melankolisinin temelini oluşturan gerçeklik de böylesi bir gerçekliktir. Dünyanın yok olacağına dair duygusu derin kederin, onun benliğini parçalaması. Tekrar Freud’a dönersek, içine düşülen şeyin derin kederinin nedeni belirsizdir. İnsan, belki de kötü olduğunu dahi unutmuş melankolik bir varlıktır. Bu yazgı, Trier’in de vurguladığı gibi, bizim sonumuzun da işaretidir belki de.

sorel.j 2 years ago

Konfor, kendimizi reddettiğimiz gerçeğine karşılık bize verilen dolaylı bir armağandır. Her kim ki armağanı kabul eder, kendini bütünen reddettiğini de bilmelidir. Deneyimler ve entellektüel karakter şeyleri daha iyi bilmemizi sağlıyor olabilir, ne var ki gerçek daima pratikle ilişkilidir. Pratikte gerçek…devamı

sorel.j 2 years ago

Paris'te Gece Yarısı

Woody Allen

137 Gönderi

Woody Allen’in Paris’te Gece Yarısı filmi, kitap yazma süreci içerisinde olan bir yazarın, yaşamsal deneyimiyle olan tutarlılığını veya tutarsızlığını anlattığı gibi, yazar ve yazar ideali arasındaki ilişkiyi de anlatır. Bunun yanında geçmişe bir tapınım haline gelen düşsel tarih inancımızın yanında,…devamıWoody Allen’in Paris’te Gece Yarısı filmi, kitap yazma süreci içerisinde olan bir yazarın, yaşamsal deneyimiyle olan tutarlılığını veya tutarsızlığını anlattığı gibi, yazar ve yazar ideali arasındaki ilişkiyi de anlatır. Bunun yanında geçmişe bir tapınım haline gelen düşsel tarih inancımızın yanında, şu anda içinde bulunduğumuz çağın geçmiş ile olan ilişkisini de gösterir. Filmin ana karakteri olan Gil, kitabını yazarken, geçmişten ilham alarak ve geçmişi düşsel bir romans olarak düşlerken, yaşamsal deneyimi arasında sürekli bocalayıp durur. Şuanı değerlendirememek ile geçmişi düşsel bir fantezi olarak görmek arasında önemli bir fark mevcuttur. Şuan’da yaşanan çelişkiler anlaşılıp aşılamadığında ve kabul edilemediğinde kişi daima tarihi yardıma çağırır. Ne var ki filmin sonlarına doğru Gil, bu fantazmanın hakikatle bağlantısız olduğunu kavrar. Yeri gelince Hemingway’ı güzel bir kadına tercih ettiği olur. Çünkü arzu denilen itki bir makine gibi tarihsel fanteziyi bile posasında öğütecek kadar kendi hakikati için çabalar. Romantik Alman şair Hölderlin, yaşadığı çağı bir işkence mezbahası gibi görüp, şiirlerinde daima altın çağ olarak antikleri anmıştır. Ne var ki bu onun deliliğinin başlangıç noktasını da oluşturdu. Zamansal dizilimde herhangi bir dizilime saplantı duymak, kişiyi o zamana hapseder. Kişi, zamanı tanıyıp kabul etmelidir ancak bu şekilde kendisi ve çevresi için ürün ortaya koyabilir ve çağının hakikatini ortaya koyabilir. Gil karakteri bu açıdan önemli bir ime işaret eder. Filmin hoş havası, Paris’in romansları andıran sokakları bu düşsel gerçekliğin şizoid paranoyasını anlatır bize. Hakikat, tanınmak isteniyor gibidir. Er ya da geç, kendini tanı derken, çağını da tanı ve onu kabul et diye fısıldar kulaklara. Yazarlar için bu sancıyı aşmak, ürünün özgünlüğüne işaret eder.

sorel.j 2 years ago

Sonsuz

Krzysztof Kieslowski

2 Gönderi

Kieslowsky’nin Sonsuz filminde göze çarpan, yas süreci ile melankoli arasındaki kritik ilişkidir. Freud, Yas ve Melankoli kitabında, yas kavramını ‘sevilen nesnenin kaybı’ olarak tanımlar. Nesnenin kaybı, kişide derin bir yarık oluşturur. Oluşan yarığı kapatmak, açılan derin boşluğu kapatmak kadar zorlayıcıdır.…devamıKieslowsky’nin Sonsuz filminde göze çarpan, yas süreci ile melankoli arasındaki kritik ilişkidir. Freud, Yas ve Melankoli kitabında, yas kavramını ‘sevilen nesnenin kaybı’ olarak tanımlar. Nesnenin kaybı, kişide derin bir yarık oluşturur. Oluşan yarığı kapatmak, açılan derin boşluğu kapatmak kadar zorlayıcıdır. Boşluğun yerine ikame edilen nesneler de boşluğu kapatmak için yeterli değildir. Kişi, yas sürecinde zarar görmüş egoyu tesis etmelidir ve kayıp nesne ile vedalaşmak zorundadır. Yas, bir süreçtir ve bu süreç sancılı da olsa tamamlanabilirliğini, kabulleniş ve unutuş ile sağlayabilir- ki kişi yeni bir yaşama adım atabilsin. Bu nedenle kişi nesne kaybıyla şayet yüzleşirse yas sürecini tamamlayabilir. Melankolide ise bu çok daha sancılı bir süreçtir. Çünkü melankolida bireyin benlik bütünlüğü yıkılır. Zamanla kapanacak boşluk, melankolide onulmaz hale gelir ve sürecin belirsizliği söz konusudur. Melankolianın ne zaman ortadan kalkacağına yönelik belirsiz bir zaman vardır. Bu ilişki süre, süreç ve zaman arasındaki farkı imleyen bir noktadır. Süre, belirli ve sınırlı bir anı veya anılar dizisini kapsar. Sürecin kendisine çok benzerdir. Aynı kökten gelirler. Süreçte, belirli bir ilişkinin A noktası ile B noktası arasındaki zamansal diziler söz konusu iken, zaman tüm bunları kaplar. Melankolide bu belirsiz zaman, zaman algısını da sekteye uğratabilecek güçtedir. Bunun sonu intihar da olabilir. Sonsuz filminde ise gerçekleşen şey budur. Çünkü kadın karakter eşinin kaybı ile yüzleşemez, nesne kaybıyla beraber yaşar. Onunla yüzleşmek ve vedalaşmak istese de bunda başarılı olamaz. Cinsel istekte bile ölen kocasını dionysos ayininde gerçekleşen şehvet duygusuyla çağırır gibi tatminliği arar. Tatmin duygusunu kendine dokunarak sağlamaya çalışır. Ne var ki ölünün imgesi, gerçeğin tahrifatına uğramıştır. Dolayısıyla kadın karakter, özdeşleşme ile sürdürdüğü yaşamını, bir ölünün nesnesi olarak deneyimler. Bunun sonucu ise, ölen kocasını başka fantazmada aramaktır. Ölümün burada fantasma olarak çağrıldıktan sonra kadının dirayetli biçimde ölüme teslim olması da manidardır.