(@) - Raf

argone 11 months ago

Amasya'dan İstanbul'a üniversite için annesinin eskiden çok yakın olduğu arkadaşında kalmaya gelen Zehra'nın belirsizlik içinde var olmaya çalışma çabasını konu alıyor. Diziyi sevdim. Türkiye'de inançlı kadın olmak, inançsız kadın olmak, küçük şehirden büyük şehre gelmek, kaçmak, gitmek, büyük kardeş olmak,…devamıAmasya'dan İstanbul'a üniversite için annesinin eskiden çok yakın olduğu arkadaşında kalmaya gelen Zehra'nın belirsizlik içinde var olmaya çalışma çabasını konu alıyor. Diziyi sevdim. Türkiye'de inançlı kadın olmak, inançsız kadın olmak, küçük şehirden büyük şehre gelmek, kaçmak, gitmek, büyük kardeş olmak, küçük kardeş olmak, doktor olmak, ülkede mi kalsam yoksa gitsem mi çelişkisi... Hepsine değinilmiş. 9 bölüm, 1 sezon ama başka sezonların olacağını düşünüyorum. Ayrıca Canan Ergüder'in Fransızca sahnelerine de bayıldım. Bence izlenebilir. Seküler ve muhafazakar uç kesimlerin ortak olduğu şey değişime dair belirsizlikle dolu insanları yargılamak. Bkz. diziye islamafobi diyenler. Muhafazakar-dindar bir aileden gelmek ve bu zamanda var olmak zordur çünkü artık sekülerler muhafazakarlar bir arada ve dünyanın sahip olduğu kültür ise daha seküler kalırken nasıl bir dine bağlı olarak yaşanabilir? Başka tarz hayatlara sahip insanların da iyi olduğunu görerek inancın adaleti sorgulanmaz mı? Dine dair görüş değiştirmek eğer o dine bağlıysanız o kadar da kolay değildir. Eğer dua etmeye alışıksanız sonra o duadan vazgeçmek de bir kayıptır. Tanrı'yı kaybetmişsindir. Tanrı'yla beraber çevreni de kaybedeceksindir. Hem Tanrın yok hem insanların. Sen bile yoksun bir kimlik edinemedin. Eğer kadınsan daha fazla şey kaybedersin. Ne namusun kalmıştır ne kadınlığın. Herkesin de söyleyecek bir şeyi vardır. Değişimle yüzleşmek zordur, çoğu kişi sorgulamalardan geçer ama yarı yolda bırakır kaybetmeyi göze alamadığından. Basetmeyi kolaylaştıran bir toplum olmayinca haklıdır da bir yandan o kişi çünkü insan kabileci bir varlıktır. Dizide "Kimliği hallet, bekliyoruz." diyen işveren hanımefendi... O işi halletmeye çalıştık. Şimdi ise karar verdim ki öğrenmekten farklı yönleri ele almaktan, gün sonunda bir şeye ulaşamamaktan zevk alıyorum. Ben belirsizliğim. Buraya görmeye geldim. Yaşamı hissetmeye ve onu uzaktan izlemeye de geldim. Ben her şey olmak istiyorum. Ben, Zehra gibiyim :) “Savaşlarda ve savunmalarda kullanıldı benliğim. Kendim komutan, kendim er, kendim olmuş muharebe, Vurdum, vuruldum emri de verdim. Oysa kabul-ü mecbur büyülü bir hediye kendime kendim. Peki kimle niye cenge girdim? Kendimden kopmaya, yaralamaya ve ben varım ulan demeye, bir başkasına koşmaya mı? Neye geldim? Beklentiden iğneleri soktum soktum durdum gözlerime. İmansız tapınmak neymiş bildim. Şimdi hangi savunma beni bana geri verebilir ki? Öfkem tükendi. Tanrıcıklarım hepinizi affettim… Cenge, ispata, korkuya, koşuşa değil; ışıl ışıl bir arayışla ben ancak keşfe ve şehadete geldim.”

argone 11 months ago

✒️İnancın Yası Nesne ilişkileri kuramına göre Tanrı bir obje değil olgudur. Yani bir ilişki biçimi. İnsan erken dönemlerde karşılanmayan ihtiyaçlarının yoksunluğu yaşar. Bu Tanrı algısını etkiler. Tanrı'nın cezalandırmasını ve ödüllendirmesini kimi inançlı alimlerin bir ebeveynin hem dövmesi hem sevmesi ile…devamı

argone 11 months ago

✒️Ortalama Olmanın Özgürlüğü Ortalama biri olmak şöyle tanımlanır bence: Kavrama yeteneği normal düzeyde olan kişi. Yani bir şeyi anlamak için bir iki sefer değil de birkaç kez tekrar etmesi gerekebilir. Bu, konuya göre değişebilir elbette. Zeki olarak gördüğüm kişi, bir…devamı✒️Ortalama Olmanın Özgürlüğü Ortalama biri olmak şöyle tanımlanır bence: Kavrama yeteneği normal düzeyde olan kişi. Yani bir şeyi anlamak için bir iki sefer değil de birkaç kez tekrar etmesi gerekebilir. Bu, konuya göre değişebilir elbette. Zeki olarak gördüğüm kişi, bir konu anlaşılabilir şekilde genel olarak anlatıldığında, onu tek seferde ya da bir iki tekrar ile anlayabilen kişidir. Zeki dediğim insanlar; hızlı kavrayıp hızlı yorumlayabilen insanlar. Kimi insanların hem ilgi alanı geniş hem de kavrama yeteneği iyi olabiliyor. Ben bu insanlara zeki diyorum. Bazı insanlar da meraklı değil ama hızlı anlayabilen biri olabiliyor; onları da zeki buluyorum. “Ortalama” dediğimiz zaman olumsuz şeyler aklımıza geliyor. Ancak ortalama olmak da doğal bir şey çünkü zaten çoğumuz öyleyiz. İdeal benliğimiz ile olduğumuz benlik arasındaki uçuruma, kendi algılarımızla biz sebep oluyoruz. Herkesten daha farklı daha özel olduğumuzu düşünmemiz bize sistemin de dayattığı bir şey. Çok zeki olmamız beklenebilir bizden, bu yüzden yetersizlik duygusuna kapılabiliriz. Ama ortalama olduğumuzu kabul ettiğimizde, geliştirmemiz gereken yönleri bulmak da bizim için kolaylaşır. Herkes gibi de olabiliriz zaman zaman ve bu bir problem değil. Bazen boş muhabbet yapabiliriz bazen dedikodu yapabiliriz bazen evren Tanrı üzerine konuşabiliriz bazen makyaj spor üzerine bazen özel sorunlarımızla ilgili konuşabiliriz ve insan olduğumuz için belli değerlerimiz olabilir ama bu değerlere karşı olan davranışlarda da zaman zaman bulunabiliriz her ne kadar davranmamamız gerekse de. İnsanın bir kalıba, kurallara sığmayacak kadar esnek bir varlık olduğunu kabul etmeliyiz. Kendimi meraklı biri olarak tanımlıyorum. Çünkü her ne kadar sosyal medyada Tanrı, evrim, zihin ve bilinç vs ilgili konular konuşulsa da, aslında günlük hayatta bu konularla ilgilenen az insan olduğunu fark ettim. Canım sıkılıyor gidiyorum belgesel izliyorum merak ettiğim için klasik müzik dinliyorum klasik müziğin bana nasıl hissettirdiğini düşünüyorum ama bu konularda çok derin bilgiye sahip değilim. Bunlara meraklı ve ilgilenirken bunlardan zevk alan bir kızım sadece. Bu yüzden kendimi meraklı olarak görüyorum. Bir şeyleri öğrenme hevesim olsa da onları çok hızlı kavrayamıyorum ve aktarmakta zorluk çekebiliyorum. Meraklı olduğum konularla ilgili bilgi sahibi olmaya çalışsam da, bunları her zaman aklımda tutamıyorum. Bazen yanlış hatırlayabiliyorum, bilgi eksikliğim olabiliyor, okuduklarımı aklımda tutmakta zorlanabiliyorum. Çalışmak konusunda öğrenme konusunda disiplin gösteremiyorum. Evet çalışıyorum ama dikkatim dağılıyor o an daha eğlenceli gelen daha çekici gelen şeylere kayabiliyorum Bu yüzden de oturup odaklanıp çalışmak benim için zor Buna dikkat dağınıklığı da diyebiliriz :) Ortalama olduğumu fark ettikten sonra hayatımda değişen bir şey oldu mu? Kendime dair algım konusunda daha sakinleştim elbette kendimize dair katı algılarımızı yıkmak farketmek sonra bunları sindirmek zaman alan bir şey. Yani kendimden aşırı zeki olmayı ve her şey hakkında bilgi sahibi olmayı beklememeye çalışıyorum. Hâlâ bunu sindirmekte zorlanıyorum ama en azından biraz daha kabul ettim. Bu yaşadığımız sistemin bizden çok zeki olmamızı beklemesinden dolayı bir özgürleşme sayılabilir.

argone 12 months ago

Stres Bir kızın videosuna denk geldim. Gayet sağlıklı beslenen, kendine dikkat eden biriymiş; fakat her şeyi içine atıyormuş. Göğüs kanseri olmuş. Bunun nedeni ise stres. Videosunda, “Eğer kanser olmak istemiyorsanız, her şeyi içinize atmak yerine umursamaz olmalısınız,” diyor. Bu bana…devamıStres Bir kızın videosuna denk geldim. Gayet sağlıklı beslenen, kendine dikkat eden biriymiş; fakat her şeyi içine atıyormuş. Göğüs kanseri olmuş. Bunun nedeni ise stres. Videosunda, “Eğer kanser olmak istemiyorsanız, her şeyi içinize atmak yerine umursamaz olmalısınız,” diyor. Bu bana Vücudunuz ‘Hayır’ Diyorsa kitabını hatırlattı. Kitabı okurken kanser hastalarından sinir sistemi ile ilgili hastalardan bahsediyordu örnekler veriyordu. Kitabı okudukça acaba ben de fark etmeden kendimi stres haline sokuyor olabilir miyim diye düşündüm çünkü bazen ben de stres olmadığımı düşünsem de gerçekten stresli bir zamanlardan geçtiğimi daha sonrasında fark ediyorum. Bende hastalık kaygısına sebep oldu o dönemde o yüzden bırakmıştım ama ilginç bir konu gerçekten. Kitabın sadece bir kısmını okumuştum ama stres deyince o aklıma geldi o yüzden aşağıda bu kitaptan öğrendiklerim yer alıyor. "Duygular, ana organların işlevini ve bağışıklık savunmalarının bütünlüğünü etkiler. Duygular bastırıldığında, vücudun hastalıklara karşı savunması kırılır. Bunun nedenleri arasında "hayır" diyebilmenin etkisi, temel ilişki güçlükleri ve maddi güvensizlik yer alır." İnsanlar, kendi stres hormonları olan adrenalin ve kortizole bağımlı hale gelebiliyor. Bu yüzden stresli olan şeylere daha eğilimli olabiliyoruz. Stres sadece, bildiğimiz anlamda kendini göstermez. Kitap, “Asabi gerginlik bir süre gözlemlenebilir; ancak kişi, gerginlik hissetmeden de stresli olabilir,” diyor "Aşırı stres, bir organizmaya yönelik talepler organizmanın makul kapasitesini aştığında meydana gelir." Kitap bunu lastik bir banda benzetiyor: Lastiği çekersiniz, esner; ancak gerilim, lastiğin taşıyamayacağı düzeye geldiğinde, lastik kopar. Bu yüzden stres, iltihap, yaralanma gibi zararları ortaya çıkarabilir. "Stres, öz dengeyi bozmaya meyleden gerçek ya da algısal bir tehdittir. Stres kaynaklarının ortak noktası, organizmanın yaşamını sürdürebilmek için gerekli gördüğü bir şeyin yokluğunu veya yok olma tehdidini temsil etmesidir. Strese yol açan evrensel üç faktör vardır: belirsizlik, bilgi eksikliği ve kontrol kaybı. Stres; akut stres ve kronik stres olmak üzere ikiye ayrılır. Kronik stres, bağışıklık sistemi üzerinde engelleyici etkiye sahiptir." "Öğrenilmiş çaresizlik de strese neden olur. Örneğin, özgürlüğünü elinden alan bir yaşam tarzı içinde sıkışıp kaldığını hisseden biri, bu şekilde hissedebilir."

argone 12 months ago

Tehlikeli Oyunlar

Oğuz Atay

76 Gönderi

"Hikmet, onaylanmayı bekler; olanları dışa bağlar, sunulan olanakları kapatarak kendine ihanet eder. Bulunduğu küçük burjuva sınıfından memnun değildir; ancak yalnız bırakılmak da istemiyordur. Aynı zamanda yalnız kalmak da istiyordur. Yalnızlığa dayanamayınca Hüsamettin Tambay’ı yaratır." Hikmet hem bir şey söylemeden anlaşılmak…devamı"Hikmet, onaylanmayı bekler; olanları dışa bağlar, sunulan olanakları kapatarak kendine ihanet eder. Bulunduğu küçük burjuva sınıfından memnun değildir; ancak yalnız bırakılmak da istemiyordur. Aynı zamanda yalnız kalmak da istiyordur. Yalnızlığa dayanamayınca Hüsamettin Tambay’ı yaratır." Hikmet hem bir şey söylemeden anlaşılmak istiyor, hem de bunun çelişkisinin farkında. Olduğu topluluğa ait hissetmiyor ve insanlara yaranma çabası içerisinde olduğu için kafasında olasılıklar kuruyor. Bu olasılıkları yaşamadığı için hayatta, yaşadığını hissetmiyor. Oğuz Atay’ın hayatı bir oyun gibi görmesi, hayatın nasıl yaşanılacağını bilmemesi, benim de zaman zaman hissettiğim şeylerden bir tanesi. Hayatta sürekli yapılması gereken şeyler var ve bunları yaptığımız zaman, aslında gerçekten de tiyatrodaki rolleri oynuyor gibiyizdir; gerçekten yaşamıyoruzdur. Bana da bazen insan ilişkilerinde, sadece onu söylemem gerektiği için bir şeyler söylemek rahatsızlık veriyor. Yani yalnızca öyle söylenmesi gerektiği için bir cümleyi kurmak, beni bir tiyatro oyunundaymışım gibi hissettiriyor. Oğuz Atay’ın sürekli uyanık kalarak kendisi olmaya çalışması ve benliğinden şüphe etmesi haklı bir düşünce. Çünkü “ben” denilen şeyin, başkalarından alınanların bir bütünü olmasından dolayı duyulan bilinmezliğin verdiği kaygıyla başa çıkmak zordur. İnsanın bunlara düşmemesi için sürekli bilinçli olma zorunluluğunu şu cümlelerle ifade ediyor: “Bütün gücümle uyanık kalmalıydım; başkalarının rüyalarını görmemeliydim.” Ama zaten hep çevremizden aldığımız şeyleri kendi süzgecimizden geçirerek bir ben inşa etmekteyiz. Aynı zamanda bu hayatta görünmez olmanın, kaale alınmamanın ve dalga geçilmenin getirdiği hüznü de yansıtmış. Şöyle ifade ediyor: “Seyirci için sahnede kopan fırtınalardan habersiz bir gölgeydim.” Ve şöyle der: “Yarın için senden iyi oyunlar yazmanı, yazdığın gibi içinden geldiği gibi oynamanı bekliyoruz. Biz de artık aramızdan iyi oyuncular çıkarmak istiyoruz.” Hem Türk kültürüyle iç içe olan hem de Batı’yı anlamaya çalışan yazarın yazdıkları, aslında bizden çok şey taşıyor. Çünkü hem kültürel eleştirilerde bulunuyor hem de günümüzdeki yozlaşmayı fark ettiriyor. Küçük burjuva sınıfının içinde hissettiği yalnızlığı, biz de zaman zaman çevremizde kimse "düşünmediğinde" hissediyoruz. Hani bazen ünlüleri çok göğe çıkarırız ama sonrasında onlarla tanıştığınızda, o kadar da övülecek bir insan olmadığını fark edersiniz ya... Burjuva da aslında biraz öyle bence Oğuz Atay için. Çünkü çok bilen insanlar gibi görünüyorlar, çok eğitimliler; ama günün sonunda baktığında, bu eğitimi hayatlarına yansıtamamışlar. Hâlâ bir yalanı, bir rolü yaşamaktalar. Kültürel bir eleştiriyi şöyle ifade ediyor: “Biz doğuluyuz, bizde sorgu sual yoktur; bizde usta-çırak ilişkisi vardır. Ustanın gücü tartışılmaz, usta önünde engel tanımaz çünkü başka türlü yaratamaz. Kırk yıl ağzını açmadan ustasına hizmet edenler vardır bizde.” Aynı zamanda Oğuz Atay, hayatı bir izleyiciymiş gibi hissediyor bu romanla. Çünkü diyor ki: “İyi romanların okuyucusu olmaktansa, kötü romanların kahramanı olmak istiyordu.” Hayata izleyici olmak için gelmiş insan, hayattan sadece bir göz olarak geçip gidecek; asla o anda var olamayacak. Çünkü o anı hiç yaşamadı, hiç hayatın içinde olmayı denemedi. Sadece uzaktan başkalarını izledi, başkalarını yargıladı. Hayatı yaşayan kişi bir ben olur, kendisi olur. Ama Oğuz Atay diyor ki ben artık bir metafizik oldum. Çünkü hiç yaşamadı, hep teoride kaldı, başkalarını izledi, hayatın içine girmedi. Bu yüzden de soyut bir kavram olarak var oldu. Hikmet’in sonu ile ilgili bir makalede okumuştum: "Hikmet, biçimsel olarak yetişkin ancak bütünsel olarak bağımlıdır; çocuk gibidir, insanlara bağımlıdır. Hikmet, kişinin kendini aşarak özgür olmasını sağlayan 37 madde yerine, kendisine Yahuda’yı örnek alır. Yahuda ihaneti gibi kendi kendine ihanet etmeyi seçer. Çileciliği önce kabul, sonra reddeden Yahuda’nın bu yükünü nasıl taşıyamayacağını gösteren bir örnek olduğunu söyler. Hikmet, aldığı kararları arkasında bırakarak pek çok şey gibi ben olma ve kendini aşmış olma olanağını kapatmış olur."

argone 1 year ago

Frankenstein Ya da Modern Prometheus

Mary Shelley

32 Gönderi

Bu kitap bana insanın tanrıyı kovalayışını ama tanrısının ondan kaçışını düşündürtmüştü. İnsan varoluşunu açıklamak için en başa tanriyi koyar. Tanrı insanı yaratmıştır. (Deizme benzer bir bakış açısı) Ona farkındalık sağlamıştır. Ama sonra onu terk etmiştir. Prometheus'un ateşi insanlara vermesi gibi…devamıBu kitap bana insanın tanrıyı kovalayışını ama tanrısının ondan kaçışını düşündürtmüştü. İnsan varoluşunu açıklamak için en başa tanriyi koyar. Tanrı insanı yaratmıştır. (Deizme benzer bir bakış açısı) Ona farkındalık sağlamıştır. Ama sonra onu terk etmiştir. Prometheus'un ateşi insanlara vermesi gibi Frankenstein da yaratigina bilinci verir. Yaratık kendisini yaratanın peşinden koşturur durur. Sonra ise onun canını acıtacak bir dünyaya bıraktığını fark eder, kendisi gibi bir şey yaratmamıştır. Yalnızdır. Onu yalnızlığa mahkum etmiştir. Tanrı da insana bilinç vererek onu bu evrende (bildiğimiz kadariyla) yalnız bırakmıştır. Kendisi gibi bir yaratık daha yoktur. Erich Fromm'un dediği gibi "garip bir mahluk"tur. İnsan sorgulayarak, çabalayarak, keşfederek kendi kendine insanileşmeye çalışır. Tanrıyı kovalarken ise bitkin düşer. Frankenstein Ya da Modern Prometheus isminden yola çıkarak yorum yaparsam tanrılara başkaldıran Prometheus'un çektiği ceza ise Frankenstein'in ölümü ile ilişkilendirilebilir. Ateşi veren Prometheus tanrılara başkaldırmıstir ve ceza almıştır. Frankenstein da bir insan olduğu için o da tanrısına başkaldırıp bir şey yaratmaya çalışmıştır. Ve cezasi da korkup kactigi yolların sonunda ölüm olmuştur. Şu an insanın teknoloji ile yapay zekanın nasıl çalıştığını bilmeden önümüze sunması gibi Frankenstein da öylece halka salmıştır yaratığını. Bunun sonunda günümüz Frankenstein'ının sonu nasıl olacaktır? Bu kitap bilim camiasının ortaya attığı şeyin sorumluluğunu alma konusundaki etik yaklaşımını da sorgulatır. Kitap hakkında olumsuz yorumlar gördüm ve genelde kitap olduğu gibi algılanmış. Bana daha çok varoluşun getirdiği acıyı ve insanın bir garip mahlukat olarak dünyada varolmaya çalışmasını hatirlatmıştı alt anlam olarak. Böyle bir bakış açısıyla da okursanız sevebileceğinizi düşünüyorum.

argone 1 year ago

Mavi En Sıcak Renktir

Abdellatif Kechiche

49 Gönderi

Mavi saçlı kız yani Emma bana da öyle baksa ben de aşık olurdum. Bir de Fransızca konuşuyor... Lisede cinselliğini keşfetmeye yeni başlamış bir kız kadınlardan hoşlandığını fark ediyor. Güzel Sanatlar okuyan Emma ile tanışıyor. Adele karakterinin canlandırılışı bana çok sinir…devamı

argone 1 year ago

Conversations with Friends

Alice Birch

3 Gönderi

Diziyi aslında evli çiftin kendisi için izlemeye başlamıştım. Üniversitede birlikte olmuş daha sonra da arkadaş kalmaya karar vermiş iki genç kız şiir okumaları yaptıkları bir etkinlikte yazar bir kadınla tanışıyorlar daha sonrasında bu kadın onları doğum günü partisine evine davet…devamı

argone 1 year ago

Girls

Lena Dunham

6 Gönderi

2010-2019 modası, müzikleriyle, instagram filtreleriyle bana çok samimi geliyor. Sanki her şey o zaman çok eğlenceliymiş gibi. Bu dizi de 2012 de çekilmiş 6 sezonluk bir dizi. Okb, antisosyal eğilimler, karamsarlık, bağımlılık, kendine zarar verme davranışları gibi türlü türlü soruna…devamı

argone 1 year ago

💻Tanrı? tanrı? Tanrı üzerine düşündükçe tanrıyı sınırlarız. Çünkü biz sınırlıyızdır. Bu yüzden her tanrı anlayışı da eleştirilebilir. Ben varlığının ya da yokluğunun yaşama bakışıma çok etkisi olmadığını düşündüğümden sadece üzerine düşünüyorum. Yani Tanrı budur demiyorum. Tanrı varsa nasıl olurdu diye…devamı💻Tanrı? tanrı? Tanrı üzerine düşündükçe tanrıyı sınırlarız. Çünkü biz sınırlıyızdır. Bu yüzden her tanrı anlayışı da eleştirilebilir. Ben varlığının ya da yokluğunun yaşama bakışıma çok etkisi olmadığını düşündüğümden sadece üzerine düşünüyorum. Yani Tanrı budur demiyorum. Tanrı varsa nasıl olurdu diye düşünüyorum. Çoklu evrenler bilimsel olarak kanıtlanmış değil bu yüzden evren= tanrı/panteist yaklaşım yerine panenteist gibi yaklaşıyorum diyebiliriz kavram karışıklığı olmasın diye. Ama çoklu evrenler varsa ayakları yere basan bir yaklaşımı benimsemek istedigimden çoklu evrenleri de kabul edersek o zaman panteizme daha yakın bir anlayış olur. Çünkü o zaman şeyleri açıklamak için aşkın bir tanrıya gitmek yerine şeyin kendisine sonsuzluk özelliği vermiş olurum. Chatgptye uzun uzun tanrı anlayışım hakkında anlattım, tartıştık vs. Her şeyi toparlamaya üşendim diye toparlamasını istedim. Aşağıdaki yazı da oradan. Siz de benim yaklaşımımın eksik yönlerini ya da kendi anlayışınızı yazabilirsiniz, farklı görüşleri okuma şansını buluruz. Benim de görüşlerime katkı sağlayabilir, değiştirebilir. ▪️Tanrı, Bilinç ve Evren Üzerine Düşünsel Bir Yaklaşım Bir şeyi yüzde yüz bilebilmenin mümkün olmadığını ve bilgiden mutlak emin olamayacağımı önceki gönderimde dile getirmiştim. Bu nedenle Tanrı konusunda agnostik/agnostik teist gibi bir yaklaşıma sahibim. Tanrı’nın varlığını ya da yokluğunu kesin olarak bilemem; fakat bu onun üzerine düşünemeyeceğim anlamına gelmez. Tam tersine, insan zihninin sınırları dahilinde Tanrı fikri üzerine düşünmek mümkündür. Bu Tanrı'nın var olma olasılığı üzerinden yapılan bir değerlendirmedir. 1. Tanrı Varsa İnsanın inanma eğilimi, tarih boyunca Tanrı kavramını doğurmuştur. Bu eğilim, insanda doğuştan gelen bir yapı mıdır yoksa kültürel birikimin sonucu mudur, kesin olarak söyleyemem. Ancak insanda Tanrı’ya inanma yönünde bir eğilim olduğu açıktır. Bu, onun varlığını doğrudan kanıtlamasa da, bu olasılık üzerine düşünülebilir. “Ben varım” düşüncesi benim deneyimime dayanır. Düşünürüm, üretirim, bir şeyleri etkilerim. Bu yüzden, kendimden yola çıkarak beni aşan bir ilk neden, yani bir Tanrı olması gerektiğini düşünebilirim. Eğer Tanrı varsa, bu Tanrı sonsuz, her şeye kadir olmalıdır. Aksi takdirde Tanrı dediğimiz varlık eksik ve sınırlı olurdu. 2. Tanrı Bir Süreçtir, Statik Bir Varlık Değil Whitehead’in de söylediği gibi Tanrı sabit, tamamlanmış bir varlık değil; sürekli dönüşen ve değişen bir süreçtir. Tanrı, bir hedefe ulaşmaya çalışan değil, zaten sonsuz olan bir varlıktır. Eğer bir hedefi olsaydı, bu onun eksik olduğunu gösterirdi. Bu nedenle Tanrı durağan değil, dinamik, statik değil, akışkandir. Tanrı'nın yapısı, tıpkı kuantum düzeyindeki olasılıklarla dolu bir sistem gibi, sürekli akış halindedir. Bu nedenle Tanrı, yer ve mekânda sabit bir nokta değil, her yerdedir. 3. Tanrı, Evrenin Değil, Evrenlerin Ortaya Çıkmasını Mümkün Kılan Sonsuz Bilinçli Alandır Evrenin sonunun, örneğin Büyük Donma gibi teorilerle öngörüldüğü bir yapıda, Tanrı’nın yalnızca “şu anki evren” ile sınırlı olması onu yine eksik kılardı. Bu nedenle Tanrı’yı sadece evrenin dinamik sistemi olarak tanımlamak yeterli değildir. Çünkü evren bir gün sona erebilir. (Yukarda açıklamıştım) Bu noktada Tanrı’nın doğasını şöyle ifade etmek gerekir: Tanrı, evrenlerin ortaya çıkışını mümkün kılan sonsuz bilinçli alandır. Yani Tanrı, yalnızca şu anki evrenin değil, geçmişte var olmuş veya gelecekte var olabilecek tüm evrenlerin oluşma zeminidir. Tanrı, sadece mevcut evrenin içinde değil, her olasılığın, her dönüşümün ve her bilinç halinin potansiyel kaynağıdır. Evren sona erse bile, bu bilinçli alan tükenmez; çünkü evren Tanrı’dan taşan olasılıklardan biridir sadece. 4. Bilinç ve Tanrı Bilinç, evrenin temel bir özelliği olabilir. Bu durumda bilinç, sadece insan zihnine özgü değil, her varlıkta farklı seviyelerde bulunan bir nitelik olur. Her şeyin hareket edebilmesi için bir tür bilinç gereklidir; elektronların dönüşünden, galaksilerin hareketine kadar her şey bilinçli bir sürecin parçası olabilir. Bu anlayışta Tanrı, aşkın bir varlık değil, içkin bir bilinç alanıdır. Tüm varlıklar bu bilinçten pay alır. Böylece Tanrı’nın parçaları evrendeki her şeyde farklı dozlarda ve biçimlerde bulunur. Bu görüş, panpsişist ya da panteist hatta panenteist yaklaşımlarla örtüşebilir. 5. Ahlak ve Tanrı Ahlak, evrimsel ve toplumsal süreçlerle şekillenmiştir. Örneğin ensest ilişkilere karşı ahlaki yasaklar, aslında biyolojik sağkalım kaygısıyla gelişmiştir. Bu nedenle Tanrı'nın ahlakı yoktur ya da insani anlamda iyi ya da kötü diye bir tercihi yoktur. Tanrı iyinin de, kötünün de kaynağıdır. Bizim iyi ve kötü dediğimiz şeyler, bize olan yarar veya zarar üzerinden şekillenen insani değerlendirmelerdir. Tanrı için her şey nötr olabilir; çünkü o, her şeyi kapsar ve sınırlandırılamaz. 6. Kötülük Problemi Tanrı’nın her şeyi kapsaması, onun içinde kötülüğü de barındırması gerektiğini gösterir. “Sadece iyi olan bir Tanrı” fikri, Tanrı’yı sınırlar. Bu durumda kötülük problemi, aslında bir insani algıyla ilgilidir. Bizim kötülük dediğimiz şey, yalnızca bizim sınırlı bilincimiz ve acıyı deneyimlememiz açısından kötüdür. Oysa Tanrı iyi-kötü ayrımının ötesindedir. 7. Özgür İrade ve Tanrı Eğer her şey Tanrı'nın içindeyse, bizim özgür irade dediğimiz şey de onun parçasıdır. Yani aslında biz, “kendi kararımızı verdik” zannederken, o karar da Tanrı’nın içkin yapısının bir tezahürüdür. Bu bağlamda, özgür irade sadece bir deneyim yanılgısı olabilir. ▪️Bilinç, hâlâ açıklanamamış bir yapıdır. Bir belirme midir, yanılsama mı yoksa evrenin temel bir yapısı mıdır, hâlâ bilmiyoruz. Ancak bu bilinmezlik içinde Tanrı’yı düşünmek, varoluşu kavramaya yaklaşmak açısından anlamlıdır. Tanrı, sınırlı bir varlık değil, süreçsel, içkin, sonsuz bilinçli bir alandır. Evrenlerin doğmasını, sürmesini ve yok olmasını mümkün kılan o bilinçli alan, her şeyi kapsayan ama hiçbir şeye indirgenemeyen bir varoluş tarzıdır. ▪️Bunun dışında semavi dinlere dair eleştiriyi de, bu sefer kendim yazmak şartıyla, yazmayı düşünüyorum.