(@) - Raf

Spoiler içeriyor Kill Bill Vol.1&2 Kill Bill serisiyle kurduğum bağ, bu filmler hakkında yazmayı her zaman zorlaştırdı. Çünkü ne yazarsam yazayım, eksik kalacakmış gibi hissettiriyor. Belki de bu yüzden klasik anlamda bir film yorumundan çok, Bill ile Beatrix arasındaki ilişkiye odaklanan bir…devamıKill Bill Vol.1&2 Kill Bill serisiyle kurduğum bağ, bu filmler hakkında yazmayı her zaman zorlaştırdı. Çünkü ne yazarsam yazayım, eksik kalacakmış gibi hissettiriyor. Belki de bu yüzden klasik anlamda bir film yorumundan çok, Bill ile Beatrix arasındaki ilişkiye odaklanan bir yazı haline gelecek 😊. Ancak Kill Bill’i yalnızca kişisel bir bağ üzerinden değil, Quentin Tarantino’nun sinema diliyle birlikte düşündüğümüzde, bu ilişkinin nasıl ve neden bu kadar yıkıcı bir merkez oluşturduğunu daha net görmek mümkün. Yüzeyde Kill Bill, Tarantino’nun en stilize, en kanlı ve en referans yüklü işlerinden biri. Hatta bazen bu aşırılık yüzünden ciddiye alınması zorlaşır. Bu seri; Samurai filmlerinden spaghetti western’lara, kung-fu sinemasından grindhouse estetiğine uzanan geniş bir tür kolajı sunar. Ancak bu aşırı stilin, bu gösterişli şiddetin merkezinde şaşırtıcı derecede kırılgan bir hikaye var. Kill Bill tam da bu sebeple benim için hiçbir zaman sadece bir intikam filmi olmadı. Ne kadar abartılı, ne kadar teatral görünürse görünsün, filmin özünde kopamayan bir ilişki, yanlış kurulmuş bir bağ ve bunun yarattığı yıkım var. Bill ile Beatrix arasındaki ilişkiyi net sınırlarla tanımlamak mümkün değil. Ne tam anlamıyla bir aşk, ne yalnızca bir usta–çırak ilişkisi, ne de basit bir güç savaşı. Tarantino’nun bilinçli olarak bulanık bıraktığı bu sınırlar, ilişkinin zehirli doğasını besler. Bill sever, ama sevdiği şeyi özgür bırakabilecek kadar sevmez. Beatrix ise Bill’in dünyasında özel olmayı kabul etse de bunun bedelinin kendi kimliğinden vazgeçmek olduğunu bilir. Hayatını Bill’in merkezinde sabitlemeyi, tek bir bağa ve tek bir role indirgenmeyi reddeder. Bu noktada Tarantino’nun şiddeti estetize eden sinema dili, Bill’in dünyasıyla neredeyse örtüşüyor. Tarantino’nun Kill Bill’de tür sinemasını bir zırh gibi kullandığını düşünüyorum. Samurai filmlerinin onuru, westernlerin yalnız adam miti, kung-fu sinemasının bedensel abartısı ve çizgi roman estetiği, hikayenin merkezindeki kırılganlığı gizleyen bir kabuk işlevi görüyor. Aşırı stil, parçalı anlatı ve ikonlaşmış imgeler arttıkça, Beatrix’in hikâyesinin taşıdığı insani yükün bastırıldığını fark ediyorum ve belki de bu yüzden Beatrix’in acısı ilk anda değil, sonradan yerleşiyor. Bill için şiddet hayatın doğal ve kaçınılmaz bir parçası; Tarantino içinse sinemanın oyun alanı. Beatrix’in bu dünyadan kopma arzusu, yalnızca Bill’e değil, bu estetik düzene de yönelik. Belki de Bill’in onu hiçbir zaman gerçekten ilk sıraya koyamamasının sebebi de içten içe budur. Hamilelik, Bill’in dünyasıyla Beatrix’in dünyasının artık örtüşmediği anı temsil eder. Bu kopuş Bill için bir terk edilme değil, bir tehdittir. Çünkü Beatrix ilk defa onun kurduğu düzenin dışına çıkar. Sevdiği kişinin, kendi tanımı dışında bir hayat kurması Bill için bir narsistik yaralanmaya dönüşür. Düğün provası sahnesi, Kill Bill’de olan bitenin adeta özeti gibidir. Bu sahne Bill’in Beatrix’i öldürmeye karar verdiği an olmayabilir, ama her şeyin geri dönülmez hâle geldiği yerdir. Mesele terk edilmek değil, görmezden gelinmektir. Beatrix silah çekmez, hesap sormaz, meydan okumaz. Sadece başka bir hayat kurmaya hazırlanır. Bill’i asıl çileden çıkaran da budur: artık merkezde olmamak. Bill’in kilisede Beatrix’i hemen öldürmemesi tesadüf değildir. Çünkü onun gözünde hâlâ bir “yanlış anlaşılma” ihtimali vardır. Belki vazgeçer, belki geri döner, belki hâlâ kontrol edilebilecek bir şey kalmıştır. Tarantino’nun şiddeti geciktirmesi, Bill’in kontrol ihtiyacını görünür kılmak içindir. Bill, öldürmeden önce emin olmak ister: Onun gerçekten gittiğinden. Hastane sahnesi de aynı yerden okunabilir. Beatrix savunmasızdır, kontrol Bill’dedir. Ancak Bill’in ihtiyacı bu değildir. Onun derdi öldürmek değil, haklı çıkmaktır. Beatrix hâlâ “geri alınabilir” bir ihtimaldir. Yaşaması, Bill için bir bekleyiştir; bir gün “yanlış yaptım” deme ihtimali. Beatrix’in Hattori Hanzo’nun kılıcını almaya gitmesi, yalnızca silahlanmak değil, bir yola sadakat ilanıdır. Hanzo’nun “Yolculuğun sırasında Tanrı’yla karşılaşırsan, Tanrı’yı bile kesebilirsin” sözü, Tarantino’nun abartılı diliyle Beatrix’in kararının geri dönülmezliğini ilan eder. Bu yol bir intikam yolundan çok, kesinleşmiş bir ayrılık yoludur. Tabuttan çıkma sahnesi, Kill Bill’in ruhunu en saf hâliyle taşır. Bu yalnızca fiziksel bir hayatta kalma mücadelesi değildir. Beatrix gömüldüğü yerden çıkarken, Bill’in yarattığı kimlikten, eski hayatından ve askıya aldığı benliğinden de çıkar. Tarantino’nun uzun sessizlikleri ve tekrar eden hareketleri, bu sahneyi bir yeniden doğum ritüeline dönüştürür. Nefesi kesilirken bile ilerlemesi, geri dönülmeyeceğini bildiği bir yolun kararlılığıdır. Çocuk, bu ilişkinin en büyük tehdidi ve aynı zamanda en net aynasıdır. Beatrix için çocuk hayatta kalma ve dönüşüm motivasyonudur. Bill içinse Beatrix’in artık tamamen ona ait olmadığının kanıtı. Balık sahnesinde bu iki bakış arasındaki uçurum netleşir. Bill şiddeti ve doğallığı hayatın kaçınılmaz gerçeği olarak sunar. Beatrix ise bu gerçeğin çocuğun dünyasına sızmasından rahatsız olur, bir kez daha emin olur: Kızıyla Bill’in dünyasında birlikte var olamazlar. Tarantino, kendi stilinin ötesinde burada iki dünya görüşünü sessiz bir çatışma hâline getirir. Sessizlik bu noktadan itibaren filmin en önemli anlatım araçlarından birine dönüşür. Tarantino’nun genellikle müzikle sahneleri yönlendiren sinema dili, Bill’in konuşarak alan kaplama biçimini andırır. Aşırı müzik, kontrolün sesidir; sahneyi, duyguyu ve izleyicinin tepkisini belirler. Buna karşılık sessiz anlar, kopuşu temsil eder ki Tarantino’nun genelde çok da rahat bıraktığı bir alan değildir bu. Finalde müziğin bilinçli biçimde geri çekilmesi, Beatrix’in yalnızca Bill’in dünyasından değil, Tarantino’nun estetik tahakkümünden de ilk kez çıktığı andır. Beatrix’in Bill’i öldürdüğü sahne, klasik bir Tarantino zaferi gibi çekilmez. Büyük bir monolog yoktur, gösterişli bir ölüm yoktur, ironik bir punchline yoktur. Bu eksiklikler rastlantı değil, bilinçli bir tercihtir. Kill Bill’in finali, Tarantino’nun kariyerindeki en sessiz ayrılıklardan biridir. Tarantino burada şiddeti ilk kez bir gösteri olmaktan çıkarır. Bill’in ölümü bir espriyle ya da görsel aşırılıkla taçlandırılmaz; bir sönüş olarak verilir. Sakin, kontrollü ve sessizdir. Burada mesele Bill’in hangi teknikle öldürüldüğü değil, Beatrix’in bu bilgiyi neden ondan sakladığıdır. Beatrix açıklama yapmaz, dramatize etmez. Bu bir intikamdan çok, bilinçli bir vedadır. Belki de bu yüzden özür diler. Çünkü bazı vedalar, haklı olunsa bile acıtır. Bill için ölüm, kontrolü kaybettiği son andır. Beatrix ise Bill’e birkaç dakika daha konuşabileceği, kendini önemli hissedebileceği bir alan bırakır. Bu merhamet değil, bilinçli bir mesafedir. Bill’in birkaç adım atıp yere yığılması boşuna değildir. Tıpkı bazı ilişkilerde olduğu gibi: Asıl bitiş anı hemen fark edilmez. İnsan yürümeye devam eder, kalbin durduğunu anlayana kadar. Finalde banyoda Beatrix kapıyı kapatıp yere çöktüğünde, ilk defa hiçbir rolü kalmaz. Ne savaşçı, ne anne, ne de kurban. Sadece çöken bir insan vardır. Bu ağlama bir zaferin değil; bir yükün, bir kaybın ve bir vazgeçişin ağırlığını taşır. Çocuğun çizgi film izlediği sahneler, Beatrix’in asıl savaşının yeni başladığını gösterir. Masumiyeti koruyabilmek için neleri geride bırakması gerektiğini fark ettiği anlardır bunlar. Kill Bill Tarantino’nun stiline rağmen mi bu kadar dokunaklıdır, yoksa tam da bu aşırılık sayesinde mi? Film bu soruyu cevaplamadan bırakır. Bill ile Beatrix arasındaki bağ ölümle değil, vazgeçişle çözülür. Ve bazen vazgeçmek, öldürmekten çok daha ağırdır.

arsenic 7 months ago

Ölümcül Oyunlar

Michael Haneke

9 Gönderi

Spoiler içeriyor Bu filmi izlemek, bir hikâyeye girmek gibi değil de, istemediğin bir şeyin ortasında kalmak gibi. Daha başından bunu hissettiriyor. Ama yine de izliyorsun. Ne olacağını merak ettiğin için mi, yoksa artık başlamışken bırakmak istemediğin için mi, çok emin olamıyorsun. Haneke…devamıBu filmi izlemek, bir hikâyeye girmek gibi değil de, istemediğin bir şeyin ortasında kalmak gibi. Daha başından bunu hissettiriyor. Ama yine de izliyorsun. Ne olacağını merak ettiğin için mi, yoksa artık başlamışken bırakmak istemediğin için mi, çok emin olamıyorsun. Haneke burada şiddeti anlatmıyor aslında. Daha çok, şiddete bakma hâlimizi kurcalıyor. Ve bunu yaparken izleyiciye güvenli bir yer açmıyor. Film ilerledikçe fark ediyorsun ki, sen de o evin içindesin. Oturduğun yerden izliyor olman pek bir şey değiştirmiyor. Kontrol meselesi baştan sona var ama hep kaygan. Kimde olduğu hiç net değil. Bazen karakterlerin elindeymiş gibi duruyor, bazen saldırganlarda. Ama aslında kontrolün baştan beri kimde olmadığı daha belirgin. Ve bunu fark ettiğin an, film başka bir yere geçiyor. Karakterlerin yaşadığı çaresizlikle seninki birbirine karışıyor. Evin sınırlarının yavaş yavaş ihlal edilmesi bu yüzden bu kadar rahatsız edici. Kapıdan içeri bir anda girilmiyor. Önce eşikte duruluyor. Sonra küçük bir rica. Bir yumurta. Bir telefon. Bir adım daha. Her seferinde çok küçük. “Bunda ne var” dedirten şeyler. Ama her küçük adımda ev biraz daha ev olmaktan çıkıyor. Ve bu ihlallerin çoğu zorla değil, sessiz bir kabulle gerçekleşiyor. Yumurta sahnesi bu yüzden filmin kırılma noktalarından biri. Henüz ortada açık bir şiddet yok. Bağırma yok. Kan yok. Sadece bir tuhaflık var. Rahatsız eden ama tam adını koyamadığın bir his. Kapının önünde duran iki yabancı. Ve kırılan yumurtalar. Kadının durumu toparlamaya çalışması, olan biteni normalleştirmesi, sesini yükseltmemesi… Her şeyin hâlâ kontrol altında olduğu yanılsaması. Asıl kırılma, yapılan şeyde değil; ona göz yumulduğu anda yaşanır. Kapıyı kapatabilir. “Hayır” diyebilir. Ama demiyor. Çünkü kibar olmak, ortamı germemek, yanlış anlaşılmamak daha önemli geliyor. Ve o küçük sessizlik, filmin geri kalanındaki her şeyin yolunu açıyor. Şiddetin büyük bir kısmı gösterilmiyor. Ama bu, filmi daha hafif yapmıyor. Tam tersine. Göstermedikçe insanın zihni devreye giriyor. Sessizlikler, beklemeler, kadrajın dışında kalan anlar… Bazen gösterilenden çok daha ağır. Bir noktada anne, adamlardan birini öldürmeyi başarıyor gibi oluyor. Film kısa bir an için umut veriyor. “Belki” diyorsun. Ama o umut bilinçli bir şekilde geri alınıyor. Uzaktan kumanda sahnesiyle her şey geri sarılıyor. Film açıkça şunu söylüyor: Burada kaçış yok. Sana verilen umut bile oyunun bir parçası. Finalde kamera uzaktan izlerken, gençler başka bir evin önünde duruyor. Aynı sakin ton. Aynı cümleler. Aynı yumurta isteme konuşması neredeyse birebir tekrar ediliyor. O an anlıyorsun ki, izlediğin şey tek seferlik bir hikâye değil. Olanlar bir istisna değil. Yöntem değişmiyor. Sadece kurban değişiyor. Ne kadar tanıdık, değil mi? Film burada bitiyor ama rahatsızlık tam da burada başlıyor. Çünkü şu düşünce insanın peşini bırakmıyor: Bu oyun bitmedi ve biz izlemeye devam ettiğimiz sürece, bu döngünün dışında değiliz. Burada anlatılan şey iki gencin uyguladığı şiddet değil sadece. Asıl mesele, bu şiddetin izlenebilir olması. Bir şeye dönüşmesi. Bir gösteriye. Ve izleyicinin bunun karşısındaki konumu. Film bittiğinde rahatlamıyorsun. Bir şey çözülmüş gibi hissettirmiyor. Daha çok, içini kemiren bir şey kalıyor geride. Kendinle ilgili. Funny Games bağırarak bir şey anlatmıyor. Ama sessizce, çok rahatsız edici bir soruyu ortada bırakıyor: Buna neden izin verdin?

arsenic 7 months ago

12 Öfkeli Adam

Sidney Lumet

379 Gönderi

Spoiler içeriyor Tek bir odada geçen bir hikayenin bu kadar güçlü ve katmanlı olabilmesi gerçekten çok çarpıcıydı. Mekanın sınırları ne kadar dar ise, tartışılan meseleler de o kadar genişliyordu. Film ilerledikçe odanın havası sanki yavaş yavaş ağırlaştı; karakterlerle birlikte biz de nefessiz…devamıTek bir odada geçen bir hikayenin bu kadar güçlü ve katmanlı olabilmesi gerçekten çok çarpıcıydı. Mekanın sınırları ne kadar dar ise, tartışılan meseleler de o kadar genişliyordu. Film ilerledikçe odanın havası sanki yavaş yavaş ağırlaştı; karakterlerle birlikte biz de nefessiz kalmaya başladık. Yönetmenin bu bilinçli tercihi, izleyiciyi uzaktan izleyen bir yerde bırakmadı, tam tersine o odanın içine, o tartışmanın tam ortasına çekti. Bazı sahnelerdeki bilinçli sessizlikler, söylenen cümlelerden çok daha fazla anlam taşıyordu. Kimsenin konuşmadığı anlarda bile, karakterlerin iç dünyasında kopan fırtınaları hissetmemek mümkün değildi. Kamera açıları ve yüzlere yapılan yakın çekimler, tartışmanın aslında kanıtlardan çok insanların içindeki öfke, korku ve önyargılar etrafında döndüğünü sürekli hatırlatıyordu. Film boyunca beni en çok düşündüren şey, masanın etrafındaki insanların ne kadar hızlı ve ne kadar emin bir şekilde hüküm verebildikleriydi. Kimisi kendi geçmişini, kimisi sınıfsal bakışını, kimisi de kişisel öfkesini bu kararın merkezine koyuyordu. Bir noktadan sonra kimin haklı olduğundan çok, kimin gerçekten kendisiyle yüzleşebildiğiyle ilgilenmeye başladığımı fark ettim. Tek bir kişinin “emin değilim” demesiyle başlayan süreç, filmin belki de en vurucu tarafıydı. O cümle, sadece davaya değil, herkesin kendi iç dünyasına açılan bir kapı gibiydi. Şunu düşünmeden edemedim: Acaba bu sabır, bu ısrar ve bu sorgulama cesareti olmasaydı, her şey ne kadar kolay ve ne kadar geri dönülmez bir şekilde sonuçlanacaktı? Film, insanın adalet duygusunun ne kadar kırılgan olduğunu çok net bir biçimde gösteriyor. Gerçekle yüzleşmenin, çoğu zaman kendi önyargılarımızla yüzleşmekten geçtiğini; bunun da sandığımızdan çok daha zor olduğunu hissettiriyor. Bazı karakterlerin değişimi kadar, bazı karakterlerin değişememesi de en az o kadar etkileyiciydi. Film bitti ama zihnimdeki düşünceler bitmedi. Belki de filmin asıl gücü tam olarak burada yatıyor. İzleyiciyi rahat bırakmayan, onu kendi yargılarıyla baş başa bırakan bir anlatı sunuyor. Henüz izlemediyseniz, mutlaka bir zaman ayırmanızı öneririm. Çünkü 12 Angry Men, sadece bir mahkeme hikâyesi değil; insan olmanın, karar vermenin ve vicdanın ne kadar ağır bir sorumluluk olduğuna dair çok güçlü bir yüzleşme.

arsenic 7 months ago

Dogville

Lars von Trier

63 Gönderi

Spoiler içeriyor İzleme Deneyimi ve Yönetmenin Tercihleri Filmde vurucu o kadar nokta var ki, hangisinden bahsetmeliyim bilmiyorum. İzlemeyi bitirdikten sonra köşeme çekilip üzerine uzun uzun düşünmek istediğim bir filmdi. Yönetmenin sahneyi, bazı çekim açılarını özellikle seçmesi, bazı sahnelerdeki bilinçli duraklamalar/sessizlikler... Filmin sonuna…devamıİzleme Deneyimi ve Yönetmenin Tercihleri Filmde vurucu o kadar nokta var ki, hangisinden bahsetmeliyim bilmiyorum. İzlemeyi bitirdikten sonra köşeme çekilip üzerine uzun uzun düşünmek istediğim bir filmdi. Yönetmenin sahneyi, bazı çekim açılarını özellikle seçmesi, bazı sahnelerdeki bilinçli duraklamalar/sessizlikler... Filmin sonuna kadar ana karakter Grace ve Tom üzerinde yarattığı 'sade/dozunda' gizem.. Ölçülü bir film. Uzun olmasına rağmen ölçülü diyebilirim. Mekanın çizimlerle sınırlı olması seçimi çok cesurca. Yönetmen adeta filmin içine sizi çektikçe bu sınırların ilerleyen dakikalarda gözünüze aslında ne kadar da doğal geldiğini ve izlerken bile buna nasıl da alıştığınızı vurgulamak ister gibi bir seçim yapmış. Bunu çok çarpıcı buldum. Işık kullanımı da aynı oranda cesurdu. Böylesine çizimlerle sınırlı mekanda, ışık kullanımının ne kadar etkisi olabilir diye düşünüyorsunuz ama aslında öyle değil :) Filmden çıkarıp atmak istediğim tek bir sahne olmadı, bebeğin öldürülmesi hariç. Yönetmenin bunu neden özellikle açıkça gösterdiğini düşünüyorum da, kapalı şekilde de bebeğin ölümünü düşünmemize sebep olabilirdi. Fakat bu sahneyle toplumun gelecek nesli nasıl daha bilinçlenmeden öldürdüğü/yok ettiği gerçeğini suratımıza çarpmak istediğini düşünüyorum. Yönetmenin içindeki toplum yozlaşmasına vs karşı birikmiş duyguların keskin bir dışavurumuydu bu sanki. Grace’in Yolculuğu ve Karakterin İçsel Süreçleri Diğer yandan Grace'in yatağı toplarken kendi kendine söylediği nasılsa bir daha burada yatamayacak gibilerinden cümlesi aslında filmin sonundaki kararını çok daha önceden almış olduğunu gösteriyordu. Yine de filmin sonuna kadar bunu yapıp yapmayacağını bekledim. Çünkü film boyunca genel olarak yaşadıklarına biraz da olsa bir tepkisini görememiştik. Onca tecavüze, aşağılanmaya, dayatılanlara ve birçok psikolojik şiddete maruz kalmasına rağmen bir tepki vermeyişini başta kaçıp saklanma sebebinin çok ciddi bir şey olduğuna vursam da gerçeğin hiç de öyle olmadığını anladım. Ve bu gerçek bir yönden her insanın aslında; içinde taşıdığı korkunç düşünceleri/duyguları, karanlık arzuları, kötü sonları ve bu yazıda tarifleyemediğim onca şeyi nasıl da içinde barındırdığına ve aslında bir bakıma da kendisinin yarattığına dair güçlü bir ifade şekliydi. Diğer yandan yine o her insanın içinde taşıdığı 'yücelik' kibrinin de çok güçlü bir ifadesinin örneğiydi. Özellikle babasıyla arabada yaptığı konuşma gerçekten defalarca izlenmesi gereken, anlaşılması gereken bir konuşmaydı. Özellikle kibir üzerine kurulan cümleler çok iyiydi. Filmde Olabilecek Olasılıklar Üzerine Peki babasıyla bu konuşmayı yapmasaydı veya Tom, Grace arabadan indiğinde farklı bir konuşma yapmış olsaydı sonuç değişir miydi sorusunu bir an düşünmeden edemiyorsunuz. Kararını çok önceden verdiği düşünülürse, babasıyla yaptığı konuşmadan etkilenmişcesine tüm o ağırlığı üzerinden atma ve babasına yükleme ferahlığıyla aldığı kararı bildirdi. Bu da çok vurucuydu. Filmin Bende Bıraktıkları İşte insanın özü aslında bu dedirten çarpıcı bir deneyim olarak bende yerini üst sıralarda aldı bu film. Ayrıca Musa adlı köpeğin filmin başında havlamasını duymuştuk ve en sonunda da kasabada sağ kalan tek canlının Musa olması çok farklı yerlere çekilebilecek anlamlar taşıyordu. Bu konulara girersem çıkamayacağım o yüzden bu konudaki yorumlarımı kendime saklamak istiyorum ama buradan da çıkarılacak çok şey var. Henüz izlemediyseniz izlemenizi öneririm.