(@) - Raf

Çocukluk Affan Dede'ye para saydım, Sattı bana çocukluğumu. Artık ne yaşım var, ne adım; Bilmiyorum kim olduğumu. Hiçbir şey sorulmasın benden; Haberim yok olan bitenden. Bu bahar havası, bu bahçe; Havuzda su şırıl şırıldır. Uçurtmam bulutlardan yüce, Zıpzıplarım pırıl pırıldır.…devamı

merdumgriz 4 months ago

Döşeğimde Ölürken

William Faulkner

2 Gönderi

Spoiler içeriyor Döşeğimde Ölürken bana hep aile kavramını düşündürmüştür. Ama bunu güvenli bir yerden değil; daha çok rahatsız edici bir yerden. Ailenin sevgiyle mi, yoksa yalnızca zorunlulukla mı ayakta durduğunu. Bir arada olmanın gerçekten bir yakınlık anlamına gelip gelmediğini. Hemen hemen her…devamıDöşeğimde Ölürken bana hep aile kavramını düşündürmüştür. Ama bunu güvenli bir yerden değil; daha çok rahatsız edici bir yerden. Ailenin sevgiyle mi, yoksa yalnızca zorunlulukla mı ayakta durduğunu. Bir arada olmanın gerçekten bir yakınlık anlamına gelip gelmediğini. Hemen hemen her toplumda cenazeler, aile fertlerinin toplandığı geçiş törenlerinden biridir. Ritüeller değişir; kimi yerde sessizlik hâkimdir, kimi yerde kalabalık. Bu törenleri mümkün kılmak için ille de bir ahiret inancına ihtiyaç yoktur. Ölülere saygı, kutsama, hatırlama ihtiyacı yeterlidir. Fakat tam da bu kutsallık alanında, en riyakâr davranışlar da kendine kolayca yer bulur. İnsan, ölünün arkasından daha rahat iyi görünür. Sessizlik, içtenliğin garantisi değildir. Bir vasiyet, en yakına yük olabilir. Aynı evde büyümüş fertler birbirinden nefret edebilir. Aynı tabutun arkasında yürüyenler, aynı acıyı yaşamaz; yalnızca aynı ritüelin içinde bulunur. Cenaze, aileyi birleştirdiği kadar, aile olmanın ne kadar kırılgan ve zoraki bir yapı olduğunu da görünür kılar. William Faulkner’ın Döşeğimde Ölürken romanı tam olarak bunu yapar. Cenazeyi yüceltmez, ölümü anlamla donatmaz. Aksine, anlatıyı bilinçli biçimde anti-epik bir hatta kurar. Addie Bundren’ın ölümü, ailesini bir araya getirmez; zaten hiçbir zaman gerçek anlamda bir arada olamadıklarını açığa çıkarır. Yol uzadıkça aile çözülür. Herkes aynı yönde ilerler ama kimse kimseye yaklaşmaz. Bu yolculuk bir bütünleşme değil, dağılmanın uzatılmasıdır. Faulkner’da aile, duygusal bir bağdan çok bir zorunluluktur. Sevgi görevle karışmıştır; görev ise içtenlikten yoksundur. Bu nedenle romanda ne kahraman vardır ne de teselli. Ölüm, geride kalanları arındırmaz; aksine onları daha çıplak, daha savunmasız hâle getirir. Tolga Karaçelik’in Kelebekler filminde ise benzer bir cenaze yolculuğu anlatısı kurulsa da sonuç farklı bir yere evrilir. Üç kardeş, babalarının ölümü üzerine yola çıkar. Baba figürü burada da yokken baskındır; ancak film, bu yokluğu yalnızca açığa çıkarmakla yetinmez. Yol ilerledikçe kardeşler arasında bir mesafe azalması yaşanır. Bu, büyük bir barış hikâyesi değildir; ama bir yakınlaşma ihtimalidir. Kelebekler de anti-epiktir. Baba kutsanmaz, aile idealize edilmez, ölüm her şeyi çözmez. Ancak Faulkner’dan farklı olarak film, aynı yolculuğun insanları tamamen dağıtmak zorunda olmadığını da ima eder. Bazı yolculuklar, kırık da olsa bir temas alanı açabilir. Absürd mizah tam da burada devreye girer; gerçeği gizlemek için değil, onunla temas edebilmek için. Faulkner’da yol, gerçeğin acımasızlığını uzatır. Tolga Karaçelik’in Kelebekler’inde ise yol, gerçeğe dayanabilmenin imkânını yoklar. Her iki anlatı da şunu kabul eder: Cenazeler aileleri otomatik olarak bir araya getirmez. Ama bazı yolculuklar, dağılmış olanı daha da görünür kılarken; bazıları, geç de olsa birbirine bakabilme cesaretini mümkün kılar. Anti-epik olan tam da budur. Büyük anlamlar, yüceltilmiş bağlar yoktur. Sadece küçük, kırılgan ve çoğu zaman gecikmiş temaslar vardır. Belki de aile dediğimiz şey, tam olarak bu gecikmenin adıdır. Dipnot: Cenaze ve yolculuk etrafında yapılan işleri sevdiğimi fark ettim. Misalen Gün Olur Asra Bedel, Mezbaha No:5, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş kitapları; As i lay dying, the man with three coffins filmleri gibi... Bizim Büyük Çaresizliğimiz de dahil edilebilir. İçinde cenaze, psikolojik bir çözülme ve yolculuk temalarının olduğu kitap ve film önerileriniz varsa lütfen benimle paylaşın. Şimdiden teşekkür ederim, sürur dolu geceler.

merdumgriz 4 months ago

Leylim Leylim

Ahmed Arif

31 Gönderi

"Canım, Ne güzel kızsın sen! Ne yiğit dost. Tam kötüle-mişken, yakışıksız naneler düşünürken çıkar gelirsin. Yalancısın da. Kurban olayım o huyuna. Kendin üzgün, bezginken, bana öyle görünmezsin. Yük, yük dediğin bunlar işte canım. Durup dururken, müzik, düşler, serseri firar duyuları…devamı

merdumgriz 4 months ago

Şeyhi Harname

Mehmet Özdemir

1 Gönderi

Spoiler içeriyor Harnâme'yi her okuduğumda gülümsemekle huzursuzlanmak arasında kalırım. Çünkü Şeyhî derdini çok iyi anlatır; ama anlattığı şey, tam da bu yüzden, kolayca geçip gidilecek bir şey değildir. Eşek güldürür, hikâye akılda kalır, ama geride bırakılan tortu rahatsız edicidir. Bu rahatsızlık estetikten…devamıHarnâme'yi her okuduğumda gülümsemekle huzursuzlanmak arasında kalırım. Çünkü Şeyhî derdini çok iyi anlatır; ama anlattığı şey, tam da bu yüzden, kolayca geçip gidilecek bir şey değildir. Eşek güldürür, hikâye akılda kalır, ama geride bırakılan tortu rahatsız edicidir. Bu rahatsızlık estetikten değil, ideolojiden gelir. Hikâye basittir: Yük taşımaktan zayıf düşmüş bir eşek vardır. Otlakta semiz semiz gezen öküzleri görür. Onların rahatını, itibarını, doygunluğunu kıskanır. Sorusunu yanlış yerden sorar: “Neden ben çalışıyorum?” değil, “Neden ben onlar gibi değilim?” diye. Cevap da bu yanlış soruya göre verilir. Boynuzun sırrını öğrenir, ona sahip olmaya kalkar ve neticede elindeki kulak ve kuyruğu da kaybeder. Hikâye burada biter; ibret kapıda beklemektedir. Bu noktaya kadar her şey zarif bir hiciv gibidir. Ama biraz durup bakınca şunu fark ederiz: Metin, eşitsizliği anlatmaz; eşitsizliğe özenmeyi cezalandırır. Eşeğin yük taşıması doğal, hatta kaçınılmazdır. Öküzlerin semizliği ise sorgulanmaz bir kader gibidir. Kim çalışıyor, kim yemektedir, bu düzen neden böyledir, metin bu sorulara bilerek yaklaşmaz. Eşek ezildiği için değil, haddini aştığı için cezalandırılır. Burada Harnâme, farkında olarak ya da olmayarak, güçlü bir disiplin dili kurar. “Herkes yerini bilsin” der. “Haddini aşan, elindekini de kaybeder.” Atasözü de tam burada devreye girer ve metnin ideolojik özeti gibi durur: Boynuz umarken kulaktan ve kuyruktan olmak :D Bu söz halk bilgeliği gibi dolaşır ama aslında oldukça politiktir. Talebi tehlikeli, arzuyu suçlu, yükselme isteğini cezaya layık görür. Sosyalist bir gözle bakıldığında rahatsızlık da buradan doğar. Çünkü eşeğin hikâyesi, bir sınıf eleştirisine dönüşecekken ahlâk dersine indirgenir. Sorun sistem değildir; sorun bireyin yanlış hevesidir. Oysa tablo açıktır: Eşek emek verir, öküzler refah içindedir. Ama metin, emeği yücelten ya da sömürüyü ifşa eden bir yere gitmez. Tam tersine, eşeğin “sınıf atlama” arzusunu hicveder. Bu haliyle Harnâme, ezileni örgütleyen değil, ezileni uyaran bir metindir. “Daha fazlasını isteme,” der, “istemek başına iş açar.” Bu da metni ideolojik olarak sorunlu kılar; ama değersiz değil. Çünkü Şeyhî bunu saray konforundan yazmaz. Dayak yemiş, soyulmuş, hakkı gasp edilmiş bir adamın kaleminden çıkar bu eşek. Belki de mesele şudur: Şeyhî düzeni değiştirmeyi hayal edemez ama düzenin nasıl can yaktığını çok iyi bilir. Devrim yazamaz; hiciv yazar. Sistemi teşhir edemez; bireyi uyarır. Bu yüzden Harnâme’yi ne tamamen masum bir mizah ne de bilinçli bir muhafazakâr propaganda olarak okumak yeterlidir. Metin, tarihsel sınırları içinde, bir çaresizliğin edebî formudur. Gülerek anlatılan bir kabulleniş. Eşeğin trajedisi, yalnızca eşekliğinden değil; başka bir ihtimali tahayyül edemeyen bir dünyanın içinden gelmesindendir. Sonunda okur ister istemez kendine döner. Çünkü eşek çok tanıdıktır. Hepimiz zaman zaman öküzlere bakmışızdır. Hepimiz bir noktada yanlış soruyu sormuşuzdur. Ama asıl soru şudur: Eşeğin boynuz istemesi mi hatadır, yoksa boynuzun sadece bazılarına ait olduğu bir dünyada yaşamaya razı gelmemiz mi? Modern edebiyat klasiklerinden bir eser geldi mi peki aklımıza :D "BÜTÜN HAYVANLAR EŞİTTİR AMA BAZILARI DİĞERLERİNDEN DAHA EŞİTTİR." Dipnot: Harnâme, yalnızca haddini aşan arzuların değil, liyakat sanrısının da hikâyesi olarak okunabilir. Çünkü burada mesele, eşeğin çok istemesi değil; neyi, neden istediğini bilmeden istemesidir. Boynuz, emeğin değil, görünür iktidarın simgesidir. Onu isteyen eşek, çalışarak değil; biçim değiştirerek yükten kurtulacağını sanır. Bu yönüyle metin, yukarıya bakıp yükselmeye çalışan ama yukarıyı ayakta tutan düzeni hiç sorgulamayanların hicvidir. Dalkavukluğun, özenmenin ve yanlış hizalanmış arzuların sonu da bu yüzden hüsrandır. Ve fakat Harnâme’yi asıl kıymetli kılan, verdiği cevaplardan çok sorduğu sorulardır. Kim çalışır, kim semirir? Güç, gerçekten emekle mi kazanılır, yoksa biçimle mi? İnsan ne zaman talep sahibi olur, ne zaman sadece haddini aşmış sayılır? Şeyhî bu soruları çözmez; ama yüzyıllar öncesinden önümüze bırakır. Biz de bugün, hâlâ aynı eşeğe, aynı öküzlere, aynı boynuz meselesine bakarken buluruz kendimizi.

merdumgriz 4 months ago

Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim

Nazım Hikmet Ran

6 Gönderi

MÜNEVVER'İN DOĞUM GÜNÜ Yapraklara dallara, yeşillere, allara, nice nice yıllara gülüm, nice nice yıllara. Yaprak dala, al yeşile yaraşır, gayrı bundan böyle vermem seni ellere... Demiş Nazım Hikmet :) Sosyalist şiirin kapısını aralayan Hikmet, hep bir söylev edasıyla yazmayacaktı tabiiki.…devamı

merdumgriz 4 months ago

Arabesk bir kadın olduğumu söylemem gerek. Belki de bu yüzden her denemenin sonunda hüsrana pek bir hazırlıklıyım. Buram buram öğrenilmiş çaresizlik kokan şarkılara suçu atmak çok kolayıma geldiğinden içimdeki öfkeyi de dünyaya salık vereceğim. Öfkeyi meşrulaştıracak, sorumluluk duygusunu hafifletecek ve…devamı

merdumgriz 5 months ago

Gurebahane-i Laklakan

Ahmet Haşim

1 Gönderi

Ahmet Haşim’i çok severim ama onun mizojenist yanı hep aklımı kurcalar durur. Sevdiğim şeyle huzursuz olduğum şeyin aynı kişide toplanması, bende tuhaf bir zihinsel gerginlik yaratır. Kendisinin zeki, incelikli laf sokan, bayağı güzel nüktedan tavırları olan bir adam olması, defolarını…devamıAhmet Haşim’i çok severim ama onun mizojenist yanı hep aklımı kurcalar durur. Sevdiğim şeyle huzursuz olduğum şeyin aynı kişide toplanması, bende tuhaf bir zihinsel gerginlik yaratır. Kendisinin zeki, incelikli laf sokan, bayağı güzel nüktedan tavırları olan bir adam olması, defolarını görmeyeceğimiz anlamına gelmiyor tabii. Hatta bazen tam tersine: Zekâ, insanın kendi karanlığını daha ustaca gerekçelendirmesine yarar. Gerçi edebiyat tarihi mükemmel şeyler yazan iğrenç insanlarla dolu; pardon pardon, genel olarak öyleler zira sinemada da harika filmler çeken iğrenç yönetmenler var. Demek ki estetik üretimle ahlaki bütünlük arasında zorunlu bir bağ yok; bunu bilmek insanı rahatlatmıyor, aksine daha da huzursuz ediyor. Sanat ile karakter meselesinde zaman zaman sanatı yaratıcısından ayrı düşünmeye çalışsam da bok gibi insanlar olduklarını bildiğimde yaptıklarını beğenince içim bir tuhaf oluyor. Sanki beğeni, bilginin önüne geçiyor; bildiğimi bastırıp haz aldığım an, kendimle aramda küçük bir çatlak oluşuyor. Ahmet Haşim bok gibi bir heriftir demiyorum, daha beterleri var tabii ama neyse… Zaten mesele kim daha kötüydü yarışı değil; mesele, hayranlığın içimize bıraktığı o kirli tortu. Bu insanların hayatlarına şöyle bakıp da vaktiyle sevdiğim kişilerin gerçekte kim olduklarını öğrendiğimde sükût-u hayale uğruyorum. Ama sonra fark ediyorum ki hayal kırıklığı çoğu zaman onların değişmesiyle değil, benim onlara yüklediğim anlamın dağılmasıyla ilgili. Belki de sorun, metinleri değil, metinlerin arkasında tutarlı ve temiz bir ruh hayal etmemdi. Ömer Seyfettin’in bu hayal kırıklığını hikâyeleştirmişti. Yanlış hatırlamıyorsam "Sahir’e Doğru" idi hikâyenin ismi :) Oradaki Sahir de bizim kadın şairimiz Celâl Sahir’den başkası değil. Meraklısına tavsiye ederim. Çünkü o hikâye, insanın sevdiği bir figürle yüz yüze geldiğinde yaşadığı o sessiz çözülmeyi çok iyi yakalar. Galiba biz pek değerli tüketicilerin sorunu, Ömer Seyfettin’in de işaret ettiği gibi, o saf romantik, idealistçe ortaya koyulan metinlerin yazarın bünyesine de sirayet etmesini beklememizdir. Yazının vaat ettiği derinliğin, yazanın hayatında da karşılığı olsun isteriz. Oysa çoğu zaman metin, yazarın başarabildiği değil, özlediği şeydir. Belki de öğrenilmesi gereken, “teoride herkes mükemmeldir, pratikte sıçarsın” sözünün doğru olduğudur, kim bilir. Ya da daha dürüst bir çıkarımla: Biz, insanların kusurlu olmasını değil, hayran olduğumuz insanların kusurlu olmasını kabullenemiyoruzdur. Dipnot: Kusur derken bazılarınınki kusurun ötesinde de bu konuda konuşmak beni geriyor. Hasılı Ahmet Haşim'in kadınlar konusunda yazdıkları bir kenara bırakılırsa düz yazıları oldukça keyiflidir. Dili sade, nüktedan ve eğlencelidir :)

merdumgriz 5 months ago

Sen Aydınlatırsın Geceyi

Onur Ünlü

77 Gönderi

Küçük insan ikiyüzlülüklerinden yoruldum. Hatta yorulmak kelimesi bu hâli karşılamıyor; daha çok, tekrar eden ve artık tahammül sınırını aşan bir tiksintiden söz ediyorum. Gündelik hayatta karşıma çıkan küçük hesaplar, küçük dertler, küçük erdem gösterileri; hepsi daha büyük bir adaletsizliği örtmek…devamıKüçük insan ikiyüzlülüklerinden yoruldum. Hatta yorulmak kelimesi bu hâli karşılamıyor; daha çok, tekrar eden ve artık tahammül sınırını aşan bir tiksintiden söz ediyorum. Gündelik hayatta karşıma çıkan küçük hesaplar, küçük dertler, küçük erdem gösterileri; hepsi daha büyük bir adaletsizliği örtmek için işleyen bir düzenin parçaları gibi. Bu metin, soyut bir toplumsal gözlemden değil, bizzat yaşadığım deneyimlerden ve bu deneyimlerin bende yarattığı düşünsel basınçtan doğdu. İçinde bir miktar bastırılmış öfke de bulunduğundan en baştan bilgilendiriyorum. :) Yakın zamanda iş yerinde yaşadığım bir olay, bu ikiyüzlülüğün ne kadar hızlı ve mekanik işlediğini çarpıcı biçimde gösterdi. Aynı gün içinde, aralarında yarım saat bile olmayan iki anda; önce “data araması konusunda yetersiz” olduğum, tatlı dilli ama açıkça aşağılayıcı bir üslupla tarafıma bildirildi. Performans, eksiklik, gelişim alanı gibi kavramlar dolaşıma sokuldu. Kısa süre sonra ise satış ve kalite verileri geldiğinde, kurumda en fazla satışı yapan kişinin ben olduğum ortaya çıktı. Bu kez aynı ağızlar yön değiştirdi: “Özveri”, “harika iş”, “bayılıyoruz”. Aynı beden, aynı emek, aynı gün içinde hem yetersiz hem örnek çalışan ilan edildi. Bu çelişki, bireysel bir tutarsızlıktan çok daha fazlasını gösteriyordu. Burada ölçülen şey emeğim değildi; emeğin otoriteyle kurduğu anlık ilişkiydi. Performans, nesnel bir ölçüt olmaktan çıkmış; Michel Foucault’nun disiplin toplumlarında tarif ettiği gibi, denetimin esnek ama sürekli bir aracına dönüşmüştü. Amaç tutarlılık değil, sürekli tetikte tutma hâliydi. İnsan bu yüzden yorulur: başarısız olduğu için değil, her an başarısız ilan edilebileceğini bildiği için. Bu noktada şiddet, açık bir zor kullanımı şeklinde değil; “geri bildirim”, “iyi niyet”, “biz bir aileyiz” söylemleriyle dolaşıma girer. Hannah Arendt’in “kötülüğün sıradanlığı” kavramı burada anlam kazanır: Şiddet artık istisnai bir sapma değil, gündelik işleyişin normal bir parçasıdır. Tatlı dil, masum bir iletişim biçimi değil; şiddetin estetikleştirilmiş hâlidir. Kırbaç görünmezdir ama iz bırakır. Arap atı gibi koşturur dururuz, o geniş cepleri daha da doldururken "özveri" adı altında sömürülmeye devam eder, en sonunda da görünmez kırbaçların izleriyle evlerimize döneriz. Bu deneyim, beni yalnızca kurumsal dile değil, ahlâkın kültürel temsillerine de yeniden bakmaya zorladı. Sinemanın ayine görevini daha da derinden seyretmiş oldum. Çağrışımlar bende metaforik bir filmi tekrar düşünmeye itti. Sen Aydınlatırsın Geceyi filmi, bu gündelik ikiyüzlülüğü sinema diliyle görünür kılan güçlü bir örnek sunar. Filmde Cemal’in eşine uyguladığı şiddete en sert tepkiyi gösteren figür doktordur. Ancak bu tepki, saf bir etik duruş olarak sunulmaz. Aksine, film doktor karakteri üzerinden ahlâkın nasıl bölünebildiğini teşhir eder. Doktor, arka planda kendi ilişkisinde kadına yönelik şiddeti yeniden üretirken, Cemal’i sert bir dille yargılar. Bu çelişki, filmde yalnızca anlatısal düzeyde bırakılmaz; doktorun gözünden akan kanla bedenselleştirilir. “Kan ağlamak” deyimi, burada mecaz olmaktan çıkar; ahlâkî ikiyüzlülüğün bedensel semptomu hâline gelir. Film, “ele verir talkını, kendi yutar salkımı” atasözünü bir karakter tipine dönüştürür. Doktor, ahlâkı başkalarına yöneltilen bir söylem olarak kullanır; kendi iktidar alanında ise askıya alır. Bu temsil, sembolik şiddet kavramıyla birlikte okunduğunda daha da anlamlı hâle gelir. Şiddet, kaba biçimiyle değil; meşru, haklı ve hatta erdemli görünen söylemlerle yeniden üretilir. Doktorun bedeni bu çelişkiyi ifşa ederken, gündelik hayatta bu tür ikiyüzlülükler çoğu zaman görünmez kalır. Kurumlarda, ailelerde, kamusal alanda; ahlâk, güce göre yön değiştirir. Benim küçük insan ikiyüzlülüklerinden duyduğum nefret tam da buradan besleniyor. Sorun büyük kötülükler değil; onların bu kadar sıradan, bu kadar hızlı kılık değiştirebilmesidir. Küçük olan, itiraz edilmeden geçer. Küçük olan, “büyütme” denilerek bastırılır. Ama insanı asıl yıpratan, bu küçük olanların birikerek bir yaşam biçimine dönüşmesidir. Artık şunu açıkça söylemek istiyorum: Beni yoran emeğin sömürülmesi değil; ahlâkın bu kadar ucuz olmasıdır. Herkesin doğruyu bildiği, herkesin yanlışı başkasına havale ettiği bu düzende; ahlâk bir ilke değil, bir aksesuar hâline gelmiştir. Gerektiğinde takılır, gerektiğinde çıkarılır. Küçük insanlar büyük kötülükler yapmaz; ama büyük kötülüklerin yaşanabileceği zemini döşer. Her gün, her yerde, her ilişkide. Benim tiksintim tam da buraya yöneliktir. Çünkü insan bir süre sonra şunu fark eder: Asıl karanlık olan gece değil, onu aydınlattığını sananların gözüdür. Dipnot: Kurumsal şirket adı altında sömürülmekten bıktığımdan, yeterince para biriktirirsem kaz yetiştiriciliği vs. gibi işlere bulaşacağım. Ya da geçenlerde Diyarbakır'da 3000 davara bakma konusunda bir iş ilanı gördüm, cinsiyet gözetmiyorlarsa eğer tüfek kullanmayı öğrenip oraya gideceğim. Yeter bre kardeşim!

merdumgriz 5 months ago

Ev Karadır

Forugh Farrokhzad

10 Gönderi

“Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi.” Cüzzamlıların yaşadığı o unutulmuş koloni, Furuğ Ferruhzad’ın kamerasında yalnızca bir hastalık mekânı değil; toplumun dışarı attığı tüm hayatların karanlık aynasıdır. Belgeselde geçen “Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi”…devamı“Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi.” Cüzzamlıların yaşadığı o unutulmuş koloni, Furuğ Ferruhzad’ın kamerasında yalnızca bir hastalık mekânı değil; toplumun dışarı attığı tüm hayatların karanlık aynasıdır. Belgeselde geçen “Güvercinler gibi bağırışıyoruz adalet için ama kimse duymuyor bizi” cümlesi, aslında yalnızca oradaki insanların değil, Furuğ’un kendi ruhunun da özlü bir ifadesidir. Çünkü Furuğ, hep duyulmak isteyen ama her defasında sessizliğe sürülenlerin şairidir. Ev Karadırda cüzzamlıların ellerini, yüzlerini, yaralarını saklamadan gösterir; ama hiçbir zaman acıyı sömürmez. Onları izleyiciye bir trajedi vitrini olarak sunmaz; aksine o yaraların içinde yaşayan olağan hayatın ritmini yakalar: çocukların oyunu, kadınların gülüşü, erkeklerin sessiz bekleyişi… Hastalığın çürüten dokusunun içinde bile insan olmanın hâlâ sürüyor oluşunu gösterir. Furuğ’un kamerası yargısızdır; şefkati estetize etmez, samimi bir tanıklık sunar. Bu yüzden belgesel yalnızca toplumsal bir gerçekliği değil, bir vicdan çağrısını kaydeder. O kolonide yaşayanların dış dünyaya ulaşmayan çığlıkları, Furuğ’un şiirindeki yalnızlık, reddedilme ve özgürlük arzusuyla birleşir. Ev Karadır, toplumun görmek istemediği karanlığı görünür kılar. Çünkü Furuğ için adalet, ışığı artırmak değil; karanlığı dürüstçe gösterebilmektir. Belgeselin ritmi şiir gibidir: Kamera bir yüzün üzerinde dururken, Furuğ’un sesi o yüzü yalnızlıktan çıkarır. Hastalıkla örselenmiş bedenleri yeniden birer özneye dönüştürür. Cüzzamlıların o görünmeyen hayatları, onunla birlikte bir insanlık ölümünden değil, bir insanlık unutuluşundan söz eder. Güvercinleri andıran o çığlık, belki de şunu söyler: Unutulanların dünyasında adalet, ancak birinin bakmayı göze almasıyla başlar. Furuğ ise tam da bunu yapar: bakar ve gösterir. Kendime not: Farsça şiirlerin seslendirişi de ayrı muazzam oluyor. Vakit bulursam öğrenmek istiyorum, umarım bulurum.

merdumgriz 5 months ago

Gençliğin En İyisi

Marco Tullio Giordana

12 Gönderi

Hayatımın en iyi ve beni derinden sarsan filmlerinden biri 'La meglio gioventu'. Bu filmle ilgili içimde hep aynı his beliriyor: Keşke karakterlerin dönüşümlerini, kırılma anlarını, yıllara yayılan ruhsal iniş çıkışlarını saatlerce konuşabileceğim bir arkadaşım olsaydı. Çünkü insan psikolojisinde “yaşam öyküsü…devamıHayatımın en iyi ve beni derinden sarsan filmlerinden biri 'La meglio gioventu'. Bu filmle ilgili içimde hep aynı his beliriyor: Keşke karakterlerin dönüşümlerini, kırılma anlarını, yıllara yayılan ruhsal iniş çıkışlarını saatlerce konuşabileceğim bir arkadaşım olsaydı. Çünkü insan psikolojisinde “yaşam öyküsü bütünlüğü” denen bir kavram vardır; bir karakteri yıllara yayılarak izlediğimizde, kendi içsel yolculuğumuzu da onlarınkine paralel biçimde yeniden örgütleriz. Bu film de tam böyle bir etki yaratıyor. Fakat çağımız insanının odak süresi kısaldığı için altı saatlik bir film fikri çoğu kişiyi daha baştan yoruyor. Oysa ben uzun metrajın insana sağladığı o yavaş, derin soluklanmayı seviyorum. Bir zamanlar Çin’in II. Dünya Savaşı’nda Japonlarla mücadelesini hem sanatsal hem insani bir perspektifle anlatan "Elveda Cariyem'i izlemiş, müthiş bir coşkuyla çevreme önermiştim. Ama kimse izlemeye niyetlenmedi. Oysa o film, savaş travmasının kuşaklararası aktarımından, sahne sanatlarının kimlik kurucu rolüne; kayıpların insan davranışında nasıl “gizli senaryolar” yazdığına kadar saatlerce konuşulabilecek psikolojik ve sosyolojik katmanlar taşır. Sanırım Gülten Akın’ın dediği gibi: “Kimsenin vakti yok durup ince şeyleri anlamaya.” Günümüzün hız kültürü, derin anlatılara karşı bir tür bilişsel sabırsızlık yaratıyor. Konu dağılmadan söylemek isterim ki La meglio gioventu yalnızca bir gençlik serüveni değil; insanın içsel çatışmalarını, seçimlerini, vazgeçişlerini ve “hayat çizgisinin” beklenmedik dönüşlerini olağanüstü bir doğallıkla gösteren bir yapım. Bazı karakterlerle hemhal olmanızın sebebi de bu zaten: psikolojiye göre, bir hikâyede kendimize benzeyen bir duygusal motif bulduğumuzda beynin empati ağları daha güçlü çalışıyor. Bu film de izleyeni tam oradan yakalıyor. İyi bir şey izlemek, kaydırmaya kısa bir ara vermek ve bir süreliğine kendi iç sesinize kulak vermek isterseniz mutlaka tavsiye ederim. Aslında inceleme yazacaktım ama vazgeçtim; gecenin bu saatinde tüm bunları yazmanın çok anlamı olmadığına karar verdim. Belki de bazı filmler üzerine konuşma isteğimiz bile o filmlerin bizde açtığı duygusal boşlukları doldurmanın bir yolu. Dipnot: Filme vaktiniz yoksa youtube üzerinden Fausto Leali'nin A chi parçasını dinleyin, filmdeki sahnesini izleyin. Böyle sahneler çok hoşuma gidiyor. Mesela 3 Iron filminde de Natasha Atlas hanımefendiciğimin Gafsa parçası çalmıştı, 0 gösteren tartı ile bu şarkının ve sahnenin uyumu muazzamdı. -İlgilisine duyrulur-