(@) - Raf

Söylediğimiz şudur: Freud bir yandan arzuyu libido olarak, üreten arzu olarak keşfederken, aynı zamanda libidoyu aile tasarımı (Oedipus) içinde durmadan yeniden yabancılaştırır. Psikanaliz, Marx’ın anladığı şekliyle siyasal ekonomiyle aynı şeydir: Adam Smith ile Ricardo zenginliğin özünü, üreten emek olarak keşfederler…devamı

sorel.j 1 year ago

Coğrafya kaderdir, demişti İbn-i Haldun. Coğrafya kader ise, kaçışın imkansızlığı salt kişinin ait olduğu topografyayla düşünce sınırlanmıştır. Bütünlüğü iki ayrı parçaya böldüğümüzde bu cümlenin ikiliği, iki çeşit doğruluk payı oluşturur. Buna karşılık sorunsalın diğer bir yönelimi yapısal bir sorunu da…devamı

sorel.j 1 year ago

Bataklık Ateşi

Louis Malle

11 Gönderi

“İntihar ölümcül bir hastalıktır ve insan hasta olduğundan emin olamaz ki tedavi olabilsin. Mucizevi bir ilacı yoktur. Drieu’ye gelince, psikanaliz onun için romancının araç gereçlerinden biri olagelmiştir.” JACQUES LACAN Le Feu Follet, Pierre Drieu La Rochelle’in intihar eden arkadaşından sonra…devamı“İntihar ölümcül bir hastalıktır ve insan hasta olduğundan emin olamaz ki tedavi olabilsin. Mucizevi bir ilacı yoktur. Drieu’ye gelince, psikanaliz onun için romancının araç gereçlerinden biri olagelmiştir.” JACQUES LACAN Le Feu Follet, Pierre Drieu La Rochelle’in intihar eden arkadaşından sonra kaleme aldığı bir eserdir. Türkçe’ ye “Hayalet Işık” olarak çevrilen eserin film uyarlamasını Fransız yönetmen Louis Malle, sinemaya uyarlamıştır. Filmde alkolizmle mücadele eden Alain Leroy’un melankolik kişiliği anlatılır. Filmin giriş sekansından filmin sonuna kadar merkezde olan Leroy; yaşama tutunamayan, kendi kendisinin düşmanı olan-Lydia’nın deyimiyle- umutsuz bir karakterdir. Alkolü bırakmak için klinikte dört ay tedavi gören Alain, alkolden uzak durmasına rağmen derin umutsuzluğuna bir çare bulamamıştır. Alain, klinikteki yaşamı ile dışşal dünya arasında mekik dokumaya çabalasa da arkasında bırakmış olduğu geçmiş yaşamının heyulaları, onun içsel sınırı haline gelmiştir. Aşılamayan psikoz, dışarıyı hastalıklı bir yer olarak algılar. Leroy, klinikten Paris’e ekseriyetle tek başına adım atmaya kalkıştığında geçmişin ölü gölgeleri onun umutsuz ruhuna yapışıp kalır. Özellikle dikkate değer olan bir sahnenin sekansında Leroy, alkol içip içmeme arasında tereddüt yaşarken, suratındaki bitik hal, alkolizmin mimikler üzerinde ne kadar derin yaralar bıraktığını gösterir:” Şu yüzü iyi gördün mü: Alkol(01.18.17). Tabi burada Maurice Ronet’in muazzam oyunculuğunu ıskalamamak gerekir. Eric Satie’nin Gnossienne No.1 bestesi, filmin odağında Leroy’un umutsuz biçareliğini ölgün tınılarla yansıtmak açısından eşsiz bir kontrast oluşturur. Her ne kadar Fransız Yeni Dalga sinemasının dış sese olan ilgisi belirgin bir temel ilke olarak filmde kendisini hissettirse de, söz konusu olan Alain Leroy’un içsel melankolizmine gelince; iç ses ve dış sesin gürültüsü tezatlık oluşturur. Bu ikilik, Leroy’un dış sese karşı kabuğuna çekilip suskunlaştığı noktada kendisini daha iyi gösterir. Leroy için dış dünya, geçmişin lekeleriyle bezeli bir tehdit gibidir. Alkol, bu tehdidin göstergesel nesnesi görevi görür. Sanki Leroy’un iç dünyasının boşluğunu oluşturan ve ruhunun varlığını vantuz gibi kendisine çeken alkolün kendisiymiş gibi. Alkol içen birinin susaması gibi, yer altında yapılan sondaj faaliyetinin yer altı kaynaklarını tüketmesi gibi Leroy’un ruhu da alkolle tükenmiştir. Alain, önündeki şişeyi kafasına diktiği an, hastalanmaya başlar. Kriz, kendisini fiziksel olarak hissettirince Alain tekrardan geçmişe bir yolculuk yapar ancak bu sefer başka biri olarak. Eski yoldaşlarıyla görüşmek isteyen Alain, onların yalnızca gündelik yaşama eklemlendiklerini ve belirli ideallerle oyalandıklarına şahit olur. Değişen tek şey, her şeyin daha da kötüye doğru gittiğidir. Böylece Alain için hiçbir kaçış yoktur. İntihar planı örümcek ağı gibi ruhunu çevreleyip ağına almıştır Alain’ı. Alain, içsel boşluğa karşılık intihar fikrini kendisine yakın bulmasında bir tezatlık vardır. Çünkü bir yandan kadınlara tutunarak yaşamaya çalışıp öte yandan da onlara dokununca bile onları hissedemediğini fark eder:” Beni öyle çok sevsinler ki, ben de onları sevebileyim istedim. “ Kadınlar Alain için bir kurtuluşu temsil etse de Alain’in asıl yalnızlığı sevmekten ve sevilmekten yoksun olduğunu düşünmesidir. Anlamsız bir yaşamda değer verdiğimiz belirli inançlar veya düşünceler mevcut değilse, tutunabileceğimiz bir dayanak noktası da yoktur. Alain’ın dayanak noktası olarak gördüğü şey ise kadınlardan almak istediği sevgidir. Ne var ki Lydia’nın karakterinde cisimleşen veya Alain’ın eşinin karakterinde cisimleşen şey, Alain’ın kumla inşa edilen bir yükseltiye tırmanması kadar çaresiz bir çabadır. Eksikliği çekilen şeyi ötekinden istemek, ötekini bundan mahrum bırakmakla da ilintili olabilir. Alain’in ısrarla istediği lakin alamadığı tek şey, sevgidir. Lydia eli açık bir kadın olsa da Alain’ın yanında kalmaz, gerekçe olarak ise kariyerini gösterir. Sevgiden mahrum kalmanın vermiş olduğu acı Alain’ı tastamam dayanaksız bırakır. Eğer Lacan’ın argümanlarıyla konuşursak, Alain’ın ötekinden talep ettiği sevgi, ötekilerin istese de veremeyeceği bir sevgi halidir. Çünkü ötekinde olmayanı ötekinden isteyemeyiz. Bunu ötekinden çalmaya kalkarsak bile ortada çalınacak bir nesne yoktur. Alain’ın elini atmak istediği nesne, nüfusu olmayan bir nesnedir. Tıpkı Blanchot’un “Bekleyiş ve Unutuş” adlı eserinde:” Boşluğun sayılamaz nüfusu” dediği boşluk gibi. Boşluğun yıkıcı etkisi kişide zorunlu olarak kaygıya sebebiyet verir. Kaygı ise korkudan farklı olarak nesnenin nedeninin ortada olmamasıdır. Öznenin malik olamadığı şey, tam da bu belirsizliktir. Uzay boşluğuna atılan bir nesnenin bize geri döneceğini düşünmek de aynı ölçüde biçare bir taleptir. Alain, sonuç olarak intiharı tek çıkış yolu olarak görür. Tedavi ve ilaç türünden müdahaleler Alain’ı hiçbir biçimde iyileştiremez. Çünkü boşluğa bulunabilecek bir çare yoktur. Lacan’ın da yukarıda ifade ettiği gibi, intihar ölümcül bir hastalıktır ve insan hasta olduğundan emin olamadığından tedavi de olamaz.

sorel.j 1 year ago

İstek(will), bir …’den yoksun olma ve ona sahip olamamanın ifadesidir. A, istek duyar B’ye karşı, çünkü B’de olan A’da yoktur. Sizde olan bir şeyi isteyemezsiniz, ancak ve ancak başkasında olan veya başkasında olduğu düşünülen şey istenebilir. Tıpkı aşk gibi.. Aşkın,…devamıİstek(will), bir …’den yoksun olma ve ona sahip olamamanın ifadesidir. A, istek duyar B’ye karşı, çünkü B’de olan A’da yoktur. Sizde olan bir şeyi isteyemezsiniz, ancak ve ancak başkasında olan veya başkasında olduğu düşünülen şey istenebilir. Tıpkı aşk gibi.. Aşkın, arzu ve istekle bu derece ilişkili olması tesadüfle açıklanamaz. Aşk, Platon’un Şölen diyalogunda aktardığı üzre, eksik olanın tamamlanma isteğine karşılık gelir. Bir elmanın yarısı olan, çaresiz ve eksik olan varlık, ötekini de elmanın öteki yarısı olarak görür. Demek ki istek bize şunu der:” Ben eksiğim ve seni istiyorum; sende olan şeyden yoksunum, bu yüzden aradığım şey sende olmalı.” İşin en acı yanı ise, eksikliği çeken kişi, tamamlanma arayışının ötekinde olduğunu düşünmesidir. Çünkü öteki de aynı biçimde karşıdaki kişide eksik olan parçayı arar. Bunlar bazen çakıştığı gibi bazen de uyumlu bir yanılsamanın paylaşımı olarak anlam bulur. Uyumda aranan şey, benzerin benzeri çektiği yanılsamasıdır. Ne benzer benzeri çeker ne de farklı kişiliklerde olan insanlar birbirlerini çeker. İyi, kendi benzeri olan iyiye ihtiyaç duyamaz, aynı şekilde iyi, kötü ile de birlik oluşturamaz çünkü iyi ve kötü birbirlerinin zıddı oldukları gibi çıkarları da çatışacaktır. Kötü olan daima iyiyi kendi yararı konusunda sömürür. İlişkilerde benzer benzeri çeker yanılsamasıyla insanlar birbirlerini çekici bulurlar. Zamanla birbirlerinden de ayrılırlar. Aşk, karşılıklı bir yanılsama halinin, mevcut olmayan eksiklik söyleminin iki kişide de tamamlanmamasıdır. Ortada bir yokluk varsa ona istediğimiz kadar varlık atfedelim onu var kılamayız. Spinoza, Ethika adlı eserinin “Tanrı” bölümünde, Tanrı’nın isteğe/arzuya sahip olmadığını belirtir. Çünkü istek, kendinde olmayanı istemektir; özcesi bir eksiklik tamamlanmak istenir. Nitekim mutlak/bütün olan yani tam olan bir varlık istek duyamaz. İsteğin anlamı da iradedir. O halde Tanrı veya insan irade sahibi de değildir. Gelgelelim özgür de değildir.

sorel.j 1 year ago

Sen gizemli gecenin gümüş tanrısı, Ormanın gölgesi boyunca adımlarıma hükmet. Sen bilinmeyen hazzın bilinçli tanığısın Aşığın koruyucusu ve ilham perisinin yardımcısı! Dolaşıyorum senin solgun ışığınla yapayalnız Sana döküyorum içimdeki hassas kederi, Sakin güzellikle süslüyorsun sessiz koruyu. Arkadaşım, tanrıçam ve benim…devamı

sorel.j 1 year ago

Bir Başkasının Yüzü

Hiroshi Teshigahara

8 Gönderi

Hiroshi Teshigahara’nın “The Face of Another ” filmi, Guy Debord’un “Gösteri Toplumu” ve Jacques Ranciere’nin “Özgürleşen Seyirci” adlı metniyle okunduğunda, modern eleştiri gösteri olarak kendisini çıplak biçimiyle ortaya koyar. Gösteri toplumunun özne ve nesne ilişkilerini ters yüz eden bir yönü…devamıHiroshi Teshigahara’nın “The Face of Another ” filmi, Guy Debord’un “Gösteri Toplumu” ve Jacques Ranciere’nin “Özgürleşen Seyirci” adlı metniyle okunduğunda, modern eleştiri gösteri olarak kendisini çıplak biçimiyle ortaya koyar. Gösteri toplumunun özne ve nesne ilişkilerini ters yüz eden bir yönü mevcuttur. Özne olan insan, nesne olarak da konumlanır. The Face of Another filmi de bu “nesneleşmiş” ve hem kendisine hem de topluma yabancılaşmış bireyi, toplumsal izole ediliş biçimini tahrif olmuş bir yüz imajı ile aktarır. Korkunç bir kaza sonucu yüzü tanınmaz hale gelen Mr. Okuyama, Dr. Hira’nın deneysel maskesiyle yeniden hayata döndürülmeye çalışılır. Okuyama, karısı tarafından dahi “öteki” olarak görülür çünkü bir yüze değil, sargılı bir yüze sahiptir. Böylelikle insan ilişkilerinin “imaj ilişkileri” diyebileceğimiz evresine geçiş yapılır. Artık söz konusu olan yüzlerin jest ve mimiklerinden çok veya bir bakışın derin anlamlığından çok, bir imaj görüntüsü hakim olur. Okuyama, Dr.Hira’nın ona yapmış olduğu maskeyi - yeni bir yüz- taktığı zaman hem kendi içsel ruhsal dünyasına hem de kişiliğine gitgide yabancılaştığını fark eder. Yeni bir maske yeni bir yüz demek ise; yeni bir yüz yeni bir imajı imliyorsa, o halde kimlik dönüşümü imajın dönüşümüyle yeni bir görünüm kazanmıştır. Kısacası Okuyama artık kimliği salt imaja dayalı, kimse tarafından tanınmayan bir karakterdir. Modern toplum, kimliklerin toplumudur. Okuyama ise artık imaj dönüşümüyle bir kimlikten, belirlenmiş ve meşru görülen bir kimlikten , meşruyeti tartışma konusu dahi olamayan bir imaj-kimliksizliği belirtir. O artık bir suçlu da olabilir çünkü meşruiyeti sorgulanabilecek bir yasal pozisyonda değildir. Onu tanıyan, onun benliğini imaj üzerinden tanıyan tek kişi de Dr.Hira’dır. Filmin sonlarında Okuyama, Dr.Hira’yı öldürür. Okuyama, tek tanıyıcısı olan doktoru da öldürerek, tamamen kendi imajında belirsiz bir yeni karakter geliştirmiştir. Yüzün ifadesinin arkasında dönüşüme uğrayan, imaj üzerinden kişiliğini başka bir gerçeklikle yaşayan bir karakter, sanki gösteri toplumuna uzaktan tanık olan bir yabancı gibi toplulukta kaybolur.

sorel.j 1 year ago

Süreklilik ve Kopuş… Nietzsche Tanrı’nın öldüğünü ilan etmişti 19.yy’da. Ölüm, bir sürecin , niceliksel sayımsızın nitel sıçramasına olan dönüşüdür. 10 dereceden 20 dereceye geçiş, bir nicel süreçtir. 0’dan 100’e geçiş nicelden nitele geçişin göstergesel ifadesidir. Ortaçağ karanlığından çıkan büyük bir…devamı

sorel.j 1 year ago

Kumların Kadını

Hiroshi Teshigahara

8 Gönderi

Hiroshi Teshigahara’nın Kobo Abe’nin eserinden uyarlamış olduğu “Kumların Kadını” filmi, Japon sinemasının - bana kalırsa- en özgün yapıtlarından biridir. Böcek bilimci olan Eijii Okada, kumlarla kaplı olan isimsiz bir mıntıkada üç günlük gezintiye çıkıp bulunması zor bir böcek türünü aramaya…devamıHiroshi Teshigahara’nın Kobo Abe’nin eserinden uyarlamış olduğu “Kumların Kadını” filmi, Japon sinemasının - bana kalırsa- en özgün yapıtlarından biridir. Böcek bilimci olan Eijii Okada, kumlarla kaplı olan isimsiz bir mıntıkada üç günlük gezintiye çıkıp bulunması zor bir böcek türünü aramaya koyulur. Bir eserin sıçrayışı, beklenmedik bir olayın cereyan etmesiyle mümkün hale gelir. Aristoteles’in Poetika adlı metninden beri “Baht Dönüşü” türünden dönüşler, tiyatro oyunlarında da sinemada da seyirciye sunulan beklenmedik dönüş olarak kendisini ortaya koyar. Okada, böceklerle ilgili keşif yaparken, böcekleri koleksiyon olarak kullanan ve onları araştırma konusu yapıp, ölümsüzlüğünü bir kitapta resmetmek için böcekleri araç olarak kullanır. Böceklerle olan mesafesi bir duygu durum ilişkisi değil, bir özne-nesne ilişkisidir. Okada, böceklere yabancı bir varlıktır. Tıpkı Franz Kafka’nın Dönüşüm adlı eserinde karakterin böceğe dönüştükten sonra ailesi tarafından bile kabul görmemesi gibi bir yabancılaşma ilişkisidir seyircinin tanık olduğu. Okada, gezisi sırasında köylülerle karşılaşır ve köylüler onu, misafir etmek için Kyoko Kishida’nın yanına gönderir. Kyoko, kum fırtınasında kocasını ve çocuğunu kaybetmiş dul bir kadındır. Halatlarla bağlanmış bir ip aşağı doğru sarkıtılıp Kyoko’nun evine giriş yapılır. Kyoko, kumlarla yaşantısını sürdüren yalnız bir kadındır. Okada’nın gelişiyle kadınlığını yeniden keşfetmiş gibi mutludur. Böylelikle Okada’nın kum evine hapsedilmesi, özgürlüğüne olan içgüdüsel tutkusu ile kumun altında yaşamın verdiği esaret arasında gider gelir. Teshigahara’nın çekim tekniğinde Kyoko’nun eşinin kum uçurumunun aşağısında gösterip, köylüleri yukarı kısımda göstermesi olağanüstü bir görüntü sunar. Burada benim çıkardığım sonuç, Okada’ya köylülerin yukarıdan bakması ve Okada’nın özgürlüğünün elinden alınmasıdır. Okada, böcek bilimci iken böcekleşmiştir. Georg Lukacs’ın deyimiyle, “Şeyleşme” denilen bir yabancılaşma türüne yakalanmıştır. Artık Okada bir özne değil, bir nesne görevindedir ve köylüler tarafından duygusuz bir biçimde içgüdüye , insani koşullardan azade kılınmış bir yaşama terk edilmiştir. Okada için özgürlük, bir kurtuluş iken, kendisinin böcekleştiğini zamanla fark eder ve böcekler ile kendi arasındaki farkı ayırt edemez hale gelir. Film her yönüyle derin metaforlarla donanmış bir biçimle karşımıza çıkar. Biçimi bir yana, içeriksel mesajın çıkarımı seyirciye bırakılmıştır. Yönetmen entelektüel bir kaygı dahi gütmeden olanı olduğu gibi sunmuş ve metaforlardan çıkarımlar yapmamızı bize bırakmıştır. Böylesi değerli bir filmin bu kadar az bilinmesi de makus talihimizin biçare durumumuzla özetlenebilir.

sorel.j 1 year ago

Filozoflar arasında felsefenin Prensi Spinoza’dır. Bunun en büyük nedeninin Spinoza’nın her argümanının sonsuza dair olmasıdır. Spinoza, sonsuzun filozofudur. Bugünkü hakim bilim birçok “başarıya” imza atmış olsa da ve hatta Kuantum Mekaniği gibi bir paradigma dahi Spinoza’nın sonsuza yönelik düşünceleri karşısında…devamıFilozoflar arasında felsefenin Prensi Spinoza’dır. Bunun en büyük nedeninin Spinoza’nın her argümanının sonsuza dair olmasıdır. Spinoza, sonsuzun filozofudur. Bugünkü hakim bilim birçok “başarıya” imza atmış olsa da ve hatta Kuantum Mekaniği gibi bir paradigma dahi Spinoza’nın sonsuza yönelik düşünceleri karşısında güdük kalır. Temel neden ise, Big Bang teorisi dahi;” başlangıçta top gibi bir enerji vardı ve her şey bu enerjinin içerisinde idi, argümanıdır. Bu enerji gitgide yayılarak bugünkü evreni meydana getirdi. Zaman dahi böyle oluştu, der. Zamanın mümkün olabilmesi için hareketin mevcut olması gerekir. Peki hareketin kendisi zamanı mümkün kılıyorsa ilk hareket ettirici güdümü mümkün kılan şey neydi? Veya şöyle soralım, o enerji topu neyin üzerinde duruyordu? Uzamdan ayrı bir şey nerede durabilir? Demek ki uzam mevcuttu. Uzam mevcut ise “nasıl” sorusu, hareketi akla getirir. Aristoteles ilk hareket ettiriciyi Tanrı olarak addetmişti. Hareketsiz maddeye karşılık temel bir itici güç mevcut olmalıydı ki hareket meydana gelsin. Spinoza ise bu temelsiz yöne karşı oldukça önemli argümanlar ortaya koyar. Sonsuz evrenin ucu bucağı yoktur. Bugün paralel evren diyebiliyorsak bu zorunlu olarak Spinoza felsefesinden mütevellit biçimde ortaya konulabilir. İnsanlar daima bir başlangıç ve son fikrine takılıp kalmıştır. Halbuki temele inersek dinsel bir inanıştır bu inancın temeli. Bir de evren sonludur, diyen felsefe cahilleri var( bilim insanlarından oluşan) son veya sınırı bilebilmek için bir noktanın(A noktasının) B noktasında son bulması gerekir. Kısacası duvara toslamamız gerekir. Gözlemlenebilir evren anlayışını bir yana bırakmazsak, sonluyu kavramak için sonlunun ötesini bilebilmemiz gerekir. Bu tastamam şu demek; uzam, bir küredir veya karedir veya dikdörtgenden oluşan ya da geoid biçimli bir yapıdır. Peki yuvarlak ise ya da küre ise çizgi de mevcut mudur? Mevcut ise, çizginin dışı nasıl olmaz?

sorel.j 1 year ago

Yüce ve Güzel arasındaki kopuş, güzel ile güzellikler arasındaki kopuşu da beraberinde getirir. Modern güzellik algılayışı, içi boş bir deneyime denk olan kavramsal bir aparata dönüşmüştür. Salt “güzel” olan, kullanım değerine indirgenmiş metaya denk gelir. Biçimsel güzellik olsa olsa Doğa…devamı