Aksiyon // komedi filmleri 1. the nice guys (2016) 70'ler los angeles'ında özel dedektiflik yapan iki beceriksiz adam. aksiyon bol, ama her sahnede “nasıl bu kadar komik olabilir?” sorusu. ryan gosling burada sadece yakışıklı değil: taş gibi komik. 2. tropic…devamıAksiyon // komedi filmleri
1. the nice guys (2016)
70'ler los angeles'ında özel dedektiflik yapan iki beceriksiz adam.
aksiyon bol, ama her sahnede “nasıl bu kadar komik olabilir?” sorusu.
ryan gosling burada sadece yakışıklı değil: taş gibi komik.
2. tropic thunder (2008)
hollywood oyuncuları savaş filmi çekerken gerçekten savaşın içine düşer.
robert downey jr.'ın “siyah adam rolü yapan beyaz adam” performansı efsane.
sektöre içten içe “şut” atan bir meta-komedi.
3. pineapple express (2008)
esrar içip yanlışlıkla bir cinayete tanık olan iki salağın kaçışı.
komedi + suç + bromance.
dumanlı kafa, aksiyonlu yolculuk.
seth rogen ve james franco'dan yüksek doz kahkaha.
4. shaun of the dead(2004)
zombi kıyameti var ama asıl mesele: erkek arkadaşlık, bira ve pub'a ulaşmak.
romantik komedi + korku + zombi + ingiliz mizahı.
“dünyanın sonu gelmiş olabilirama önce bir pint biramız var.”
5. the death of stalin (2017)
stalin ölür, sovyetler dağılıyordur ama politik kaos bile komik olabilir.
gerçek olaylar + kara mizah = sistem eleştirisi giydirilmiş parodi.
soğuk savaş ama sıcak kahkahalar.
6. burn after reading (2008)
cia belgeleri, spor salonu çalışanlarının eline düşerse ne olur?
coen kardeşler'in “salakların hikâyesi” olarak sunduğu bir casusluk komedisi.
her karakter iq'suz ama espri seviyesi zeki.
7. hot fuzz (2007)
süper disiplinli bir polis küçük kasabaya sürülür…
ama o kasaba düşündüğünden daha kanlıdır.
ingiliz taşrası + polisiyeye tekme tokat girişen bir aksiyon komedisi.
“cornetto üçlemesi”nin ikinci tokadı.
8. game night (2018)
bir arkadaş grubu oyun gecesi yapar… ama olaylar ciddileşir.
kaçırılanlar, mafya, sahte kanlar, ama hâlâ oyun zannediyorlar.
aksiyon + komedi + sürpriz üstüne sürpriz.
hem zekice hem salakça — tam kıvamında.
9. the other guys (2010)
iki başarısız polis: biri belgesel izliyor, öteki ofis çiçeği suluyor.
ama yanlışlıkla büyük bir davayı çözmeye başlıyorlar.
will ferrell + mark wahlberg bromance'i.
polisiye maskesi takmış tam teşekküllü saçmalık.
10. anchorman: the legend of ron burgundy (2004)
1970'ler haber spikeri: kibirli, cahil ve çok komik.
kadın sunucuyla güç savaşı, mikrofon başında ego patlamaları.
will ferrell'in saf absürtlük şovmenliği.
11. deadpool (2016)
süper kahraman filmi gibi ama değil.
dördüncü duvar yıkılır, kahraman kötüleri değil klişeleri öldürür.
aksiyon içinde komedi değil, komedinin içine aksiyon serpiştirilmiş.
deadpool: “sinemayı ben ele geçirdim.”
12. superbad (2007)
lise bitiyor, içki yok, kızlar uzakta.
iki arkadaş gece boyunca büyümeye çalışıyor, ama rezillik boyu aşıyor.
`gençlik komedisi + ayarsız diyaloglar = unutulmaz anılar.13.team america: world police` (2004)
tüm oyuncular kukla.
abd dünya polisi oynarken, absürtlük sınırları ihlal ediliyor.
terörle savaş, müzikal ve kukla seks sahnesi bir arada.
trey parker ve matt stone'un (south park) manyaklığının zirvesi.
14. jojo rabbit (2019)
hitler, bir çocuğun hayali arkadaşıysa ne olur?
nazizm + çocuk aklı + hayal gücü + taika waititi zekâsı.
savaşın ortasında insan kalmaya çalışanların trajikomik hikâyesi.
15. scary movie serisi (2000–2013)
korku filmlerine parodi çeken, saçma sapan sahnelerle güldüren efsane seri.
her korku klişesini yerden yere vurur.
zekâ değil, refleks güldürüsü.
komedi aksesuar değil; ana motor.
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Aksiyon // komedi filmleri 1. the nice guys (2016) 70'ler los angeles'ında özel dedektiflik yapan iki beceriksiz adam. aksiyon bol, ama her sahnede “nasıl bu kadar komik olabilir?” sorusu. ryan gosling burada sadece yakışıklı değil: taş gibi komik. 2. tropic…devamı
kovboy şapkası + bilimkurgu + evren kırılması içerir. “düello sahnesi sonrası portal açılır” gibi hayallerin varsa, doğru yerdesin. 1. back to the future part iii (1990) marty, bu sefer 1885 yılına gider ve doc brown'ı kurtarmak için vahşi batı'ya ışınlanır.…devamıkovboy şapkası + bilimkurgu + evren kırılması içerir.
“düello sahnesi sonrası portal açılır” gibi hayallerin varsa, doğru yerdesin.
1. back to the future part iii (1990)
marty, bu sefer 1885 yılına gider ve doc brown'ı kurtarmak için vahşi batı'ya ışınlanır.
zaman yolculuğu + tren soygunu + sevda hikâyesi + kovboy şapkası.
“bir zaman makinesiyle western mi olur?” dersen: olur ve çok eğlenceli olur.
2. westworld(2016–2022)
bir yapay zekâ temalı vahşi batı parkı…
ama evren evren üstüne biniyor, karakterler farkındalık kazanıyor.
paralel bilinçler, alternatif kimlikler, felsefe, şiddet.
western kılığına girmiş blade runner gibi.
3. jonah hex (2010)
ölülerle konuşabilen, intikam peşinde bir eski konfederasyon askeri.
dc evreninden çıkan paranormal western.
zombi + büyü + tren patlaması + josh brolin = azıcık saçma ama bayağı zevkli.
4. the ballad of buster scruggs(2018)
coen kardeşler'in 6 bölümlük western antolojisi.
bazıları klasik, bazıları metafizik düzeyde tuhaf.
özellikle “meal ticket” ve “the mortal remains” bölümleri: ölüm sonrası evren, simgesel geçişler.
batı'nın en kasvetli ama şiir gibi anlatısı.
5. brisco county jr. (1993–1994)
kovboyumuz brisco, vahşi batı'da bilimkurgu cihazlarının peşine düşer.
portallar, silahlar, geleceği gören küreler…
western + steampunk + komedi + bilimkurgu.
“doctor who, şapkalı ve atlı versiyon olsa…” gibi.
6. the dark tower (2017)
stephen king'in evrenler arası fantastik westerni.
silahşör roland, başka boyutlardan gelen şeytani güçlere karşı savaşıyor.
film zayıf ama fikir güçlü: çoklu evren + kovboy + kıyamet.
7. cowboys & aliens (2011)
kovboylar uzaylılara karşı.
paralel evren değil ama “başka dünyadan yaratıklar vahşi batı'ya dadanır” fikri.
james bond (daniel craig) kovboy olmuş, uzaylı avlıyor.
tam bir guilty pleasure.
8. rango (2011)
kertenkele ama kovboy.
western estetiği + “kimlik krizi” + metafor dolu animasyon.
görünürde çocuk filmi ama aslında çok katmanlı.
“ben kimim?” sorusu burada da paralel bir çatallaşmaya dönüşür.
9. a town called panic (la panique au village) – the time travel episode (2009)
stop-motion deliliği. kovboy, hintli ve at birlikte zamanda yolculuğa çıkar.
çocuk kafasında, lsd tadında.
zaman bozulur, evrenler birbirine girer.
az bilinen ama çizgi kafalıların cenneti.
10. outlaws and angels(2016)
bu film doğrudan paralel evren değil, ama finaliyle “acaba başka bir realite mi yaşandı?” dedirten, metafizik alt tonlu bir vahşi batı trajedisi.
daha çok kâbus gibi western arayanlara…
bonus:
doctor who – “a town called mercy” (2012)
uzaylı doktorumuz bu bölümde, bir batı kasabasına iner.
ama burada bir cyborg da vardır.
western ortamında zaman, ahlak, kimlik soruları.
“gelecekten gelen günahların kasabası.”
paralel evren temasını komedi ve aksiyonla harmanlayan, hem eğlenceli hem kafa karıştırıcı 12 film. 1. Everything Everywhere All at Once (2022) Evin kirasını zar zor ödeyen Çinli bir kadın, bir anda tüm evrenleri kurtarması gereken kung-fu ustasına dönüşüyor. Vergi dairesinde…devamıparalel evren temasını komedi ve aksiyonla harmanlayan, hem eğlenceli hem kafa karıştırıcı 12 film.
1. Everything Everywhere All at Once (2022)
Evin kirasını zar zor ödeyen Çinli bir kadın, bir anda tüm evrenleri kurtarması gereken kung-fu ustasına dönüşüyor.
Vergi dairesinde başlayan yolculuk hot dog parmaklı evrenlere uzanıyor.
Multiverse + aksiyon + kara mizah = A24 çılgınlığı.
Hem ağlatır hem uçurur.
2. Spider-Man: Into the Spider-Verse (2018)
“Bir örümcek adam daha ne kadar farklı olabilir?”
Cevap: Bol bol!
Çizgi romanın ruhunu, hip hop estetiğiyle buluşturan multiverse cümbüşü.
Peter Parker, Gwen, Noir, hatta domuz versiyonu…
Süper kahraman + komedi + stil patlaması.
3. Deadpool 2 (2018)
Deadpool paralel evrene gitmez ama zaten her evrenin içine eder.
Zamanda geri gidip X-Men evrenini değiştiriyor.
“Dördüncü duvar mı? Ben beşinciyi de kırarım!” kafası.
Multiverse’e girip dalga geçen en özgür anti-kahraman.
4. Hot Tub Time Machine (2010)
Bir grup orta yaş krizi geçiren adam, jakuziye girip 1980’lere ışınlanır.
Zamanda yolculuk = eski aşklar, rock konserleri ve rezillikler.
Karmaşayı boşver, kahkaha garanti.
Paralel evren değil, “paralel rezillik”.
5. Lego Movie (2014)
Lego evreninde sıradan bir minifigür, birdenbire seçilmiş kişi olur.
Ama her evren başka bir Lego kutusu!
Batman’dan uzaya, western’den siberpunk’a geçiş yapan rengârenk paralel komedi.
Her yaştan zeka seviyesi için çok katmanlı şamata.
6. Doctor Strange in the Multiverse of Madness (2022)
Dr. Strange, evrenler arası hoplarken zombiye dönüşüyor, çizgi film oluyor, bir gözünü kaybediyor ama espri yapmayı unutmuyor.
Marvel’in en gotik + en çılgın işi.
Komedi olmasa da, “ciddi olamayan ciddiyet” seviyesi yüksek.
7. Men in Black 3 (2012)
Ajan J zamanda yolculuk yapıp paralel bir evrende eski ortağını bulmaya çalışıyor.
60’lara dön, uzaylıları yumrukla, ama takım elbise bozulmasın.
Sci-fi komedi + aksiyon + tatlı nostalji.
8. Bill & Ted’s Excellent Adventure (1989)
İki salağın zamanı ve evrenleri gezerek tarih projesi hazırlaması.
Sokrates, Napolyon ve Freud’la dolu zamanda yolculuk komedisi.
“Salaklıkla paralel evrende rock yıldızı olunur mu?” dersen: evet.
9. The Map of Tiny Perfect Things (2021)
İki genç aynı günü tekrar tekrar yaşar.
Ama bu loop’un içinde küçük mükemmel anları keşfederler.
“Zaman döngüsü” + “romantik gençlik filmi” + “komedi dokunuşu”.
Sweet spot’ta bir eğlencelik.
10. Butterfly Effect 3: Revelations (2009)
İlk iki film daha karanlıkken, üçüncü film paralel evren temasını ucuz aksiyon + trash eğlence seviyesine çekiyor.
Mantık arama, popcorn hazırla.
Kelebek kanat çırptı, sen B-filmi evrenine geçtin.
11. Rick and Morty (2013– )
Dizi ama her bölümü başka bir evren, başka bir saçmalık.
Zaman, evren, ahlak, tanrı, insanlık…
Hepsiyle dalga geçen bir bilimkurgu-komedi cevheri.
Multiverse’in kafayı sıyırmış versiyonu.
12. Time Bandits (1981)
12 yaşında bir çocuk, tarih boyunca zaman ve evren atlayarak soygun yapar.
Monty Python kafasında, absürt İngiliz mizahı + fantastik evrenler.
80’ler kafasıyla yapılmış en eğlenceli multiverse masalı.
Hepsi “kafa yordurmaz ama eğlendirir” sınıfında.
paralel evren konulu film ve diziler kafa yakan türden 2. Liste 🙃🙃 1. fringe (2008–2013) fbi ajanı, çılgın bir bilim adamı ve onun oğlu… her bölümde başka bir bilimsel garabet. ama arka planda koca bir paralel evren savaşı var. “orada…devamıparalel evren konulu film ve diziler kafa yakan türden 2. Liste 🙃🙃
1. fringe (2008–2013)
fbi ajanı, çılgın bir bilim adamı ve onun oğlu… her bölümde başka bir bilimsel garabet. ama arka planda koca bir paralel evren savaşı var. “orada bir yerlerde başka bir sen daha var ve senin kararlarını bekliyor.”
bilimkurgunun x-files'la lost arasında gidip geldiği en sağlam işlerden. 5 sezon, bol kafa karışıklığı.
2. the elegant universe (2003)
paralel evrenler nasıl çalışır? sicim teorisi ne der?
bu bir belgesel ama öyle kuru kuru değil: fiziksel gerçekliği matrix tadında anlatıyor.
“gerçeklik zannettiğin şey, 11 boyutlu bir senfoninin sadece bir notasından ibaret olabilir.”
—brian greene
3. groundhog day (1993)
aynı günü tekrar tekrar yaşamak. zaman döngüsü = zihinsel hapishane.
güldürür, sonra düşündürür, sonra “ya biz de döngüdeysek?” diye sersemletir.
tek bir günü o kadar iyi yazmışlar ki, bin kere izlesen bıkmazsın.
4. star trek (2009)
zaman yolculuğu + paralel zaman çizgisi = yeni bir evrenin doğumu.
eski spock, yeni spock'a yol gösteriyor.
bilimkurgunun “soft reboot” hali ama zekice.
işınla beni, beynim yansın kaptan!
5. planet of the apes(1968)
paralel evren değil mi? taş gibi.
zamanda yolculuk eden astronotlar, maymunların yönettiği bir dünyaya düşer.
o meşhur final sahnesi: “lanet olsun size! hepinize!”
zihin değil, medeniyet sorgulaması.
6. edge of tomorrow (2014)
ya ölmek, oyunun başına dönmek gibiyse?
tom cruise loop içinde kalarak geleceği öğreniyor.
her seferinde daha iyi dövüşüyor ama her seferinde ölüyor.
beyin değil, ruh eziliyor.
7. everything everywhere all at once (2022)
bir kadın, vergi dairesinde evrenden evrene atlıyor.
aksiyon, drama, felsefe, kung-fu ve… hot dog parmaklar.
“her seçim, başka bir gerçeklik” dedirten çılgın bir görsel kaos.
a24 zekâsı + multiverse deliliği.
8. mr. nobody (2009)
“hiçbir seçim yapmazsan her olasılığı yaşarsın.”
jared leto'nun hayatı 100 farklı versiyonda oynanıyor.
duygusal paralel evrenler. hem romantik, hem felsefi.
zihin yetmez, kalp de lazım.
9. being john malkovich (1999)
bir kapıdan geçip başka birinin zihnine giriyorsun.
ama ya o zihin de senin zihnindeyse?
charlie kaufman yazdıysa, sen sadece izleyemezsin.
beynini cebine koy, öyle gir.
10. the butterfly effect (2004)
geçmişe dön, bir şeyi değiştir, tüm gelecek mahvolsun.
kelebek kanat çırptı, senin hayatın dağıldı.
psikolojik gerilimle paralel evreni harmanlayan ergenlik travması simülasyonu.
11. reconstruction (2003)
kopenhag'da bir adam bir kadını takip ediyor.
ama şehir değişiyor, karakterler değişiyor, zaman kayıyor.
paralel evren mi, aşk mı, bilinç mi?
kafanı aç, gir. çıkamama ihtimalin var.
12. source code (2011)
8 dakikalık bir zaman diliminde sürekli geri dön.
terörist kim? ama ya sen kimsin?
“paralel evren nedir?” sorusuna hollywood cevabı.
hızlı, gerilimli, zekice.
13. sliders (1995–2000)
bir cihazla farklı evrenlere geçmek.
“amerika hala ingiliz kolonisi” gibi her bölüm başka bir evren.
yani fringe'in fakir ama yaratıcı amcası.
kamp ama kült.
14. frequency (2000)
baba-oğul farklı zamanlarda ama aynı telsizde konuşuyor.
geçmişi değiştiriyor, gelecek bozuluyor.
zaman + duygu = zihin oyunlarıyla sarılmış dram.
15. coherence (2013)
bir kuyruklu yıldız geçer ve her şey değişir.
aynı kişiler, başka evrenlerden gelir.
kim gerçek, kim başka evrenden gelen kopya?
düşük bütçe, yüksek beyin erimesi.
16. what if…(2012)
marvel karakterlerinin “ya şöyle olsaydı?” evrenleri.
kaptan amerikadeğil de peggy mi süper asker?
paralel evrenlerin çizgi-romanlık hali.
multiverse'i ciddiye almak için değil, eğlenmek için.
17. another earth (2011)
gökyüzünde ikinci bir dünya beliriyor.
aynı insanlar, aynı yaşamlar ama farklı kararlar.
yavaş, duygusal, felsefi.
“orada başka bir sen var.peki sen bu senle mutlu musun?”
18. sliding doors (1998)
metroya yetiştiğin evren ile kaçırdığın evren.
iki hayat paralel akıyor, fark küçük ama etkisi büyük.
romantik paralel evren anlatısı.
kader = saniyelik seçimler.
19. the family man (2000)
zengin bir adam sabah uyandığında sıradan bir baba olmuş.
başka bir hayatta “ne olurdum?” sorusunun paralel evren cevabı.
duygusal, tatlı ama iç sızlatır.
kader mi, tercih mi?
20. parallels (2015)
bir grup insan, her kapıdan başka bir dünyaya geçiyor.
distopik şehirler, alternatif insanlıklar, gerilim.
dizi gibi film. daha fazlası gelsin dedirten türden.
kıymeti bilinmemiş bir multiverse cevheri.
hepsi, “izledikten sonra bakışların boşluğa dalar” garantili.
paralel evrenler sadece bilimkurgu değil, insanın kendiyle savaşıdır.
paralel evren filmleri kafa yakan dizileri !! 1. dark (2017–2020) almanya'nın küçük bir kasabasında çocuklar kayboluyor. ama kayboldukları şey orman değil: zaman. “bir yerlerde değil, başka bir yıldalar.” zaman döngüsü, paralel evrenler ve “ailen aslında sen misin?” sorusu. diziden çok…devamıparalel evren filmleri kafa yakan dizileri !!
1. dark (2017–2020)
almanya'nın küçük bir kasabasında çocuklar kayboluyor. ama kayboldukları şey orman değil: zaman.
“bir yerlerde değil, başka bir yıldalar.”
zaman döngüsü, paralel evrenler ve “ailen aslında sen misin?” sorusu.
diziden çok kuantum karmaşası.
2. tenet (2020)
christopher nolan, zamanın içine ters akış kodladı.
geçmişten gelen kurşunları yakalamak, ileriye doğru değil geriye doğru savaşmak.
anlamazsın belki ama hissedersin.
fizikçiler sevindi, izleyiciler terledi.
3. predestination (2014)
bir zaman ajanı, zamanda yolculuk yapıp suçları önlüyor.
ama ya kendini yakalarsa?
zaman çizgisi kendi kuyruğunu yiyen bir yılan gibi dönüyor.
“sen kimsin?” yerine, “sen kaç kişisin?” dedirten film.
4. the oa(2016–2019)
7 yıl kayıp kalıp geri dönen bir kadın: şimdi kör değil, görüyor.
kafanın içine dans ederek giren bir dizi.
paralel evrenlere “beden”le değil, “ruhla” geçiyorsun.
sanat filmi gibi mistik bir multiverse.
5. the one i love(2014)
çift, evlilik terapisine gidiyor ama karşılarına başka bir çift çıkıyor… kendileri.
aynı kişiler, ama daha iyi versiyonları.
paralel evren değil de paralel ilişkiler.
“ya senin alternatifi seni senden daha iyi severse?”
6. loki (2021– )
tanrıların en yaramazı, zamanın kontrol merkezine düşer.
marvel ama paralel evren felsefesiyle dolu.
kader, seçim, kaos…
“ya sen aslında başka bir senin hatasını mı yaşıyorsun?”
7. the infinite man(2014)
bir adam, sevgilisiyle geçirdiği hafta sonunu kusursuz hale getirmek ister.
ama her düzeltme, yeni bir evren açar.
romantik komedi gibi başlar, multiverse kâbusuna döner.
aşkta “fazla kontrol”, zamanla döner ve seni ısırır.
8. the mandela effect (2019)
insanlar bazı şeyleri neden hep yanlış hatırlıyor?
belki de evren kaydı bozulmuştur.
“kitkat” mıydı, “kit kat” mı?
ufak detaylardan paralel evren teorisine giren low budget mindfuck.
9. timecrimes / los cronocrímenes (2007)
bir adam yanlışlıkla zamanda 1 saat geri gider.
ama o bir saat, tüm hayatı cehenneme çevirir.
küçük zaman sıçramaları, büyük psikolojik yıkımlar.
ispanyol usulü “az mekân, çok zihin.”
10. palm springs (2020)
bir düğün, bir gün, iki kişi… sürekli aynı günü yaşıyorlar.
groundhog day ama nihilist, absürt ve duygusal.
“zaten her şey boşsa, neden eğlenmeyelim?” kafasında zaman döngüsü.
11. undone (2019– )
bir kadın trafik kazasından sonra zamanı manipüle edebildiğini fark eder.
animasyon ama yetişkinler için.
gerçeklik kırıkları, babasıyla zamansal iletişim, paralel benlikler.
hem görsel, hem ruhsal olarak başka düzlemde.
12. the one (2021)
dna ile eşleşme: “sana genetik olarak en uygun eş” sistemi.
ama ya kaderin değilse?
romantik paralel evren fikri; kaderin matematikle yüzleştiği yer.
netflix'in underrated işlerinden.
13. mirage / durante la tormenta (2018)
bir kadının fırtınalı bir gecede yaptığı bir müdahale geçmişi değiştirir.
ama kızı artık yoktur.
zamanı düzeltmeye çalışmak, evreni parçalamaktır.
ispanyolların “the butterfly effect” tokadı.
14. the discovery (2017)
bilim insanları ölümden sonra bir yaşam olduğunu kanıtlar.
intiharlar artar.
ama ya o öteki yaşam, paralel bir evrense?
felsefi bilimkurgu, yavaş ama çok derin.
15. russian doll (2019– )
bir kadın sürekli ölür ve aynı güne geri döner.
ama sonra başka biri de aynı döngüye girer.
zaman kırılır, mekan içe çöker.
komediden varoluşsal sorguya kayan bir loop dizisi.
16. the midnight gospel(2020)
podcast gibi diyaloglar, lsd gibi görseller.
her bölüm farklı bir evrende geçiyor ama hep aynı sorular: “ölüm nedir, ben kimim, gerçeklik neye benzer?”
paralel evren teması, çizgi roman felsefesi tadında.
17. coherence (yeniden hatırlatma)
kuyruklu yıldız geçiyor, evler karışıyor, evrendeki sen başkalaşıyor.
zihin oyunu seviyorsan bir kere daha izlenmeli.
ve evet, hâlâ “yazan kesin kuantum fizikçisi” denilecek bir film.
18. flashpoint paradox (2013)
animasyon dc evreni.
flash geçmişte bir şeyi değiştiriyor ama evren çöküyor.
aquaman ile wonder woman savaşıyor, batman farklı biri.
kısa, sert ve çizgi roman kafasıyla beyin büküyor.
19. synchronic (2019)
bir sentetik madde, kullanıcıyı farklı zamanlara yolluyor.
ama her seferinde farklı bir geçmiş, farklı bir versiyon.
zaman + uyuşturucu + felsefe = garip ama etkileyici bir deneyim.
20. the adjustment bureau (2011)
hayatını yöneten görünmeyen bir büro var.
kaderin rotası dışına çıkarsan seni düzeltirler.
ama ya sen kendi yolunu seçmek istersen?
paralel yollar, ama özgür irade kimde?
Mustafa Akkad: “En büyük hayalim İstanbul’un fethini çekmekti…” Sinema tarihine Çağrı (The Message) ve Çöl Aslanı (Lion of the Desert) gibi unutulmaz İslam temalı filmlerle adını yazdıran Suriyeli-Amerikalı yönetmen Mustafa Akkad, aslında sadece geçmişi anlatan biri değil, geleceğe dair de…devamıMustafa Akkad: “En büyük hayalim İstanbul’un fethini çekmekti…”
Sinema tarihine Çağrı (The Message) ve Çöl Aslanı (Lion of the Desert) gibi unutulmaz İslam temalı filmlerle adını yazdıran Suriyeli-Amerikalı yönetmen Mustafa Akkad, aslında sadece geçmişi anlatan biri değil, geleceğe dair de büyük hayaller kuran bir sinemacıydı. Bu hayallerin başında ise İstanbul’un fethi vardı. Akkad, pek çok röportajında “en büyük hayalim İstanbul’un fethini sinemaya aktarmak” dedi. Çünkü ona göre bu, sadece bir savaş değil; bir medeniyetin doğuşuydu.
Ne yazık ki bu hayali yarım kaldı.
2005 yılında Ürdün’ün başkenti Amman’da kaldığı otele düzenlenen Irak El-Kaidesi tarafından gerçekleştirilen intihar saldırısında, kızı Rima Akkad ile birlikte hayatını kaybetti. Otelin lobisinde kahvesini yudumlarken patlayan bomba, sadece bedenini değil; İstanbul’u beyaz perdeye taşıma hayalini de paramparça etti.
Mustafa Akkad’ın hayatı da, kimliği de farklı kültürlerin buluşmasıydı. Babası Arap, annesi Türk’tü. Bu yönüyle hem Doğu’ya hem Batı’ya köprü kuran bir sinemacıydı. Amerika’da yetişmiş, Hollywood’un imkanlarını kullanmış ama kalbinde hep doğunun hikâyelerini taşımıştı. Filmleri sadece Müslümanlara değil, tüm insanlığa saygıyı öğretmeyi amaçladı.
Akkad’ın yarım kalan İstanbul’un fethi filmi, bugün hâlâ yapılmayı bekleyen bir “emanet” gibi sinema dünyasının göğsünde asılı duruyor.
kurgusu ve konusu en iyi filmler “film izledikten sonra beyniniz zonkluyorsa, o film iyi yazılmıştır.” —bir sinema manyağı memento (2000) hafızasını 10 dakikada bir kaybeden bir adamın, karısının katilini bulmaya çalışması. olaylar sondan başa doğru anlatılıyor. izleyici olarak sen de…devamıkurgusu ve konusu en iyi filmler
“film izledikten sonra beyniniz zonkluyorsa, o film iyi yazılmıştır.”
—bir sinema manyağı
memento (2000)
hafızasını 10 dakikada bir kaybeden bir adamın, karısının katilini bulmaya çalışması. olaylar sondan başa doğru anlatılıyor. izleyici olarak sen de ne olduğunu unutuyorsun. nolan zekâsının ilk büyük tokadı.
oldboy (2003)
15 yıl boyunca bir odada kilitli tutulan bir adam, serbest bırakıldığında intikam almaya başlar. ama olay o kadar katmanlı ki, final sahnesinde koltuğa çakılı kalırsın.
-- kore sinemasının tokat gibi cevabı: “biz de hikâye anlatmayı biliyoruz.”
the prestige (2006)
iki sihirbaz arasındaki ölümüne rekabet. film, kendisi bir sihirbazlık numarası gibi kurgulanmış. her izleyişte başka bir detay yakalıyorsun. son sahne, “bir ilüzyon ne zaman gerçektir?” dedirtiyor.
coherence (2013)
tek mekân, 8 kişi, bir kuyruklu yıldız geçişi. paralel evrenler, zaman kırılmaları, kim gerçek kim kopya belli değil. düşük bütçeyle yüksek zihin oyunu.
“bunu yazan kimse, kesin bilimkurgucu değil fizikçi” dedirten film.
triangle (2009)
loop içinde loop. gemiye çıkan karakterlerin kaderi sonsuz bir döngüye hapsoluyor. kendini öldürenin kendin olduğu yer. finaldeki çekiç gibi sahne unutulmaz.
enemy (2013)
jake gyllenhaal'un iki karakteri canlandırdığı bu film, freudyen altmetniyle rüya içinde rüya gibi. örümcek sembolizmi, kafka'vari atmosfer ve “ben kimim?” sorgusu.
villeneuve'un “az kişi anlasın ama çok kişi sarsılsın” projesi gibi.
the machinist (2004)
1 yıldır uyumamış bir adam. hayal mi görüyor, yoksa biz mi onun halüsülasyonuyuz? zihin oyunları + travma çözülmesi = net beyin yakar.
bale'in 28 kilo verip gerçek anlamda “kaybolduğu” film.
synecdoche, new york (2008)
charlie kaufman'ın beyninin içine girip yön kaybetmek istersen, tam yeri. bir adam hayatının tiyatrosunu yaparken aslında hayatını kaybediyor. sahnede şehir kurup, kendini tekrar tekrar oynuyor.
felsefi, ağır, ama büyüleyici.
fight club(1999)
zaten spoiler vermeden yazmak zor. tüketim kültürü, kimlik, delilik, her şey içinde. twist'i artık bilmeyen yok ama kurgu hâlâ derslik.
the sixth sense(1999)
“çocuk ölüleri görüyor” diye basit bir korku filmi gibi başlayıp, finalde her şeyi tersyüz eden ustalık eseri.
bir kez izlenir, ama hep hatırlanır.
primer (2004)
“time travel” temasıyla yapılmış, en matematiksel film. iki mühendis bir zaman makinesi yapıyor ama olaylar fibonacci dizisi gibi karmaşıklaşıyor.
anlamak için not almak gerek. iki defa değil, üç defa izlemelik.
donnie darko (2001)
zaman, kader, paralel evrenler ve bir dev tavşan. amerikan banliyösünde geçen ama felsefesi quantum seviyesinde bir iş.
jeneriği biterken yüzünüzde şu ifade olur: “noldu ya şimdi?”
perfect blue (1997) – anime
japon psikolojik gerilim animesi. bir pop idolünün kimlik çözülmesi. gerçek ile halüsinasyonun iç içe geçişi.
aronofsky'nin black swan'ına ilham olmuştu. ama bu çok daha hasta.
mr. nobody (2009)
jared leto'nun her olasılığı yaşadığı bir hayat hikayesi. “seçim yapmazsan her şeyi yaşarsın” felsefesiyle dolu.
görsel şölen + çoklu anlatı + varoluşsal sancı = sanat.
the man from earth (2007)
bir adam, dostlarına aslında 14.000 yaşında olduğunu söylüyor ve hiçbir efekt, aksiyon olmadan, sadece konuşarak sizi beyninizle baş başa bırakıyor.
kurgu: tek mekân, bol felsefe, maksimum etkileyicilik.
closer (2004)
dört kişi, bir yalan girdabı içinde sürekli yer değiştiriyor. ilişki anatomisi, dürüstlük, ihanet ve arzu üzerine keskin diyaloglar.
film değil, adeta duygusal satranç oyunu.
incendies (2010)
denis villeneuve'den bir diğer zihin yakan kurgu. annesinin geçmişini araştıran kardeşlerin bulduğu gerçek, kalp krizi etkili.
ortadoğu trajedisi + yunan trajedisi + modern kurgu.
the double(2013)
dostoyevski'nin romanından serbest uyarlama. aynı anda hem var olup hem yok olmak nedir sorusunu soruyor. jesse eisenberg çift karakterli. david lynch sevenlere.
el hoyo// the platform (2019)
dikey bir hapishanede geçen, sınıf sistemi üzerine ağır bir alegori. minimal mekânda maksimum metafor.
kurgusu basit görünür ama alt metni derindir: paylaşmazsan aç kalırsın, ama paylaşırsan ölürsün.
her biri, “bitince 10 dakika sessizlik” garantili.
Devamı - çağrı filmi Film bittikten sonra dışarı çıktık. Yanıma filmi izleyen Müslümanlardan üç kişi geldi. Ağlıyorlardı. Neden ağladıklarını sorduğumda film broşürlerinin barların, içki satan dükkanların üstüne asıldığını, Peygamber Efendimizin ismini bu tür münasip olmayan mekânlarda görmeye tahammül edemediklerini, bu…devamıDevamı - çağrı filmi
Film bittikten sonra dışarı çıktık. Yanıma filmi izleyen Müslümanlardan üç kişi geldi. Ağlıyorlardı. Neden ağladıklarını sorduğumda film broşürlerinin barların, içki satan dükkanların üstüne asıldığını, Peygamber Efendimizin ismini bu tür münasip olmayan mekânlarda görmeye tahammül edemediklerini, bu yüzden “Muhammed Rasûlullah” ismini değiştirmem gerektiğini söylediler. İlk başta bunun sorun olmayacağını anlatmaya çalıştım ancak ikna edemedim. Bu arada hâlâ ağlamaya devam ediyorlardı. Daha sonra kendimi iç muhasebeye çektim ve “Ben kimim ki insanların saf duygularına zarar veriyorum” dedim. Benim yanıma gelen üçlü, gerçekten hislerinde samimiydiler. O andan sonra filmin ismini “Muhammed Rasulullah’tan ‘Er-Risâle’ye çevirdim. (Film, Türkçeye “Çağrı” adıyla geçmiştir.)
Film gösterime girmiş, etrafta oluşan bütün olumsuz bulutlar dağılmaya başlamıştı. İslâm ülkeleri tedricen filmi boykot eden kararlarını geri çekiyor, filmin vizyona girmesine izin veriyordu. Geriye sadece iki ülke kaldı: İran ve Mısır. Son İran Şahı filmin yayınlanmasına onay vermemişti. Bu, İran Devrimi’ne kadar devam etti. Ancak Humeynî de ilk başta kendisinden önce koyulan yasağı kaldırmamıştı. Bunun üzerine yetkililerle toplanmak üzere İran’a gittik. “Filmi neden göstermiyorsunuz?” dedim. Bana sorunun filmde okunan ezandan kaynaklandığını, bu yüzden filmi ülkeye sokamayacaklarını söylediler. Filmdeki ezan, Sünnîlere aitti. Şiîlerin ezanında ise “Aliyyun Veliyyullah” şeklinde bir ekleme olduğundan, Sünnîlerinkinden farklılık gösteriyordu. Bunun Humeynî’nin fikri olup olmadığını sorduğumda “hayır” cevabını aldım. Bunun üzerine kararını öğrenmek için Humeynî’nin yanına gittik. Bize, “Hz. Peygamber döneminde Sünnî-Şiî ayrımı yoktu” dedi ve filmin gösterimine izin verdi. Film bütün İran salonlarında gösterilmeye başlandı. Ayrıca Çağrı, yabancı filmlerin ülkeye girmesinin yasak olduğu İran’da bir ilkti. Film yaklaşık bir yıl boyunca vizyonda kaldı.
İran’ın da onay vermesiyle, geriye sadece Mısır kalmıştı. Mısır’ın, senaryoyu yazdığım ülke olmasına rağmen filmimi yayınlamaması hepimizi çok şaşırtmıştı. Üstelik oyuncuların büyük bir kısmı da Mısır vatandaşıydı. Bu olayın sebeplerini araştırmak için Mısır’a gittim ve filmi Sansür Heyeti’ne izlettim. O zamanlar Vakıflar Bakanı olan Abdurrahmân Eş-Şa’ravî film esnasında ağlamıştı. Film bitince de yanıma gelip bana sarılmış ve beni tebrik etmişti. Ancak ikinci kez Mısır’a gittiğimde onunla görüşmeye çalıştım ama her seferinde adeta benle yüz yüze gelmekten kaçındı. Şeyh Şa’ravî’nin film hakkındaki ilk reaksiyonuna rağmen, neticede hiçbir değişiklik olmamıştı.
Ezher sanki siyasî bir kurumdu. Her yeni cumhurbaşkanıyla beraber sistemi de tamamen değişiyordu. Benim filmimle ilgili olan karar dinî bir gerekçeye dayanmıyordu. Dediğim gibi Ezher siyasî bir kurum gibiydi ve bence bu yasaklama kararının altında siyasî kaygılar yatıyordu. Zira böyle bir film, ülkedeki İslâmî muhalefeti uyandırabilirdi ki bu mevcut sistemin hiç istemeyeceği bir olaydı. Zaten bir süre sonra bu işin peşini de bıraktım. Çünkü film kendini çoktan kanıtlamış, dünyanın her yerinde gösterime girmişti.
Bir filmde seyirci ya pasif bir izleyici olarak kalır, ya da filmdeki karakterlerle kendini özdeşleştirerek onlarla bir bağ kurar. Başarılı filmlerin sırrı ikincisinde gizlidir. Çağrı’yı da başarılı kılan temel etken, tam olarak budur. Özellikle de Batı dünyasında. Biz filmi onların dili, oyuncuları ve hatta mantıkları ile çektiğimiz için Batılı seyirci filmdekilerle daha kolay bir şekilde bağ kurabildi. Evet, filmin hem hazırlık hem çekim hem de gösterim aşamasında epey sıkıntı çektik. Ancak ben tüm bunlara daima olumlu bir pencereden baktım.
Eğer milyon dolarlar harcasaydım, filmin doğal sürecinde kendi kendine yakaladığı bu reklam başarısını yakalayamazdım.
(Bu metnin hazırlanmasında, Mustafa Akkad’ın çeşitli mecralarda yayınlanan çok sayıda Arapça röportajı esas alınmıştır.)
Not; Mustafa Akkad "en büyük hayalim İstanbul'un fethini çekmek "oldugunu söylemiştir.fakat Ürdün'de ırak el -kaidesi tarafından kaldığı otele düzenlenen intihar saldırılarında kızıyla birlikte ölmüştür. Babası arab annesi türk' tür.
youtu.be/UUNPW4ucYWk Videoda güzel bir anlatım var.
devamı : çağrı filmi - Mustafa akkad koruyarak Kâbe’ye sağ salim götürmeye çalıştığı sahneyi izletirken, Kaddafi -filmin tesiriyle olacak- 'Allâhuekber' diyerek koltuğundan doğruldu. O zaman anladım ki film hakkında güvenleri oluştu. Bana dönerek, 'Suudi Arabistan neden bu filme karşı çıktı…devamıdevamı : çağrı filmi - Mustafa akkad
koruyarak Kâbe’ye sağ salim götürmeye çalıştığı sahneyi izletirken, Kaddafi -filmin tesiriyle olacak- 'Allâhuekber' diyerek koltuğundan doğruldu. O zaman anladım ki film hakkında güvenleri oluştu. Bana dönerek, 'Suudi Arabistan neden bu filme karşı çıktı ki? Bu filmin tamamlanması gerekiyor, bunun için ne istiyorsunuz?' dedi. Ona üç sorunumuz olduğunu, halledildiği takdirde filme devam edebileceğimizi söyledim.
Bu sorunlardan ilki Fas’ta kalan setlerin ve film ekipmanlarının akıbetinin ne olacağıydı. Çünkü bu ekipmanların Libya’ya taşınması ve aynı setin tekrardan kurulması için büyük bir paraya ihtiyaç vardı. Ayrıca Fas sponsorluktan çekildiğinden maddî gücümüz azalmıştı. Kaddafi adamlarından birine “Gerekeni yapın” diyerek bu sorunu halledeceğini gösterdi. İkinci sorun ise filmde oynayan, ancak oyuncu olmayan topluluklardı. Fas’ta bu insanları bulmak çok kolaydı. 1000 kişi istiyorduk,5000 kişi gönderiyorlardı. Ayrıca bizden talep ettikleri ücret de çok azdı. Kaddafi bu sorunun halli için silahlı kuvvetleri bize tahsis etmeyi önerdi. Ancak ona askerlerin çok genç ve saçlarının traşlı olduğunu, benim istediğiminse daha yaşlı yüzlere sahip insanlar olduğunu söyledim. Bunun üzerine ordu komutanına dönerek “Halk Direniş Örgütü’nü gönderin.” dedi.
Üçüncü sorunumuz ise, filmin İngilizce nüshasında oynayacak aktörlerin alkol tüketimiydi. Kaddafi bunu duyunca duraksadı ve yaklaşık iki dakika boyunca düşündü. Sonra bana dönerek bunu da kabul ettiğini, ancak oyuncuların sadece onlara mahsus bir bölgede içmeleri gerektiğini söyledi. Libya liderinin iş bitiriciliği sayesinde tüm sorunlarımız böylece çözülmüştü. Hiç hız kesmeden elimizdeki tonlarca ağırlıktaki kıyafetleri, ekipmanları, arabaları ve hatta eğittiğimiz atları dahi gemiye yükleyerek Trablus Limanı'na getirdik.
Şurası kesindi ki Trablus film yapmak için elverişli bir şehir değildi. Zira bir film için lazım olan alet edevattan neredeyse hiçbiri burada bulunmuyordu. Bu da her şeye sıfırdan başlayacağımız anlamına geliyordu…
Film için gerekli olan şehirleri yeniden inşa ettikten sonra filmi çekmeye devam ettik. Benim için en zor olan şey, aslında oyuncu olmayan grupları yönlendirmeye çalışmaktı. Bunlar çekimleri engelleyebilecek kadar hamasi kişilerdi. Örneğin Uhud Savaşı’nı çekerken ilginç bir şey yaşandı. Hz. Hamza’nın müşriklerle savaştığı sahnede onun etrafına bu insanlardan birkaç kişiyi yerleştirmiştim. Yapılması gereken savaşan birliklerin boş bir alan açması, Ebu Sufyan’ın karısı olan Hint’in kölesi Vahşi’nin de bu birliklerin arasından sıyrılıp elindeki mızrağı fırlatarak Hz. Hamza’yı öldürmesiydi. Her şeyi hazırladıktan sonra sahneyi çekmeye başladık. Vahşi Hz. Hamza’nın etrafında savaşanların çevresinde tur atıyor ancak mızrağı fırlatmak için bir türlü açıyı yakalayamıyordu.
Çünkü Hz. Hamza’nın etrafındakiler hiçbir şekilde bir boşluk açmıyordu. Çekimi durdurup yanlarına gittim. “Neden komutlara uymuyorsunuz?” dedim. Aldığım cevap hepimizi güldürmüştü. “Biz arayı açarsak Vahşi Hz. Hamza’yı öldürür, buna müsaade edemeyiz!” Filmden yıllar sonra tekrardan Vahşi’yi canlandıran aktör ile bir araya gelme fırsatı buldum. Bana çok kızgın olduğunu söyledi. Yıllar sonra ilk kez görüştüğüm birinden ilk olarak bunu duyunca biraz afallamıştım. Sebebini sorduğumda insanların filmde Hz. Hamza’yı öldürdüğü için sokakta ona saldırdığını, filmdeki olumsuz rolü yüzünden hiçbir film şirketinin onu işe almak istemediğini, bu yüzden bir süredir işsiz kaldığını öğrendim. Hemen tanıdıklarımdan bazı kişileri arayarak ona iş vermelerini söyledim. Onun için üzülmüştüm, ancak insanların filmi bu kadar benimsediğine şahit olmak hem hayret, hem de gurur vericiydi.
Yine Uhud Savaşı’nı çekerken bir olay daha yaşandı. Senaryo şöyleydi: Peygamberimizin ordunun arkasını kollamak için tepeye yerleştirdiği okçuların mevzilerini terk etmesi sonucunda ordunun arkası sarılmış, Müslümanlar iki grubun arasında kalarak ele geçirdikleri üstünlüğü kaybetmişlerdi. O sırada Peygamberimiz de ricat (geri çekilme) emri vermiş, asker tepelere çıkarak geri çekilmişti. Buna göre savaşan birliklerin benim komutumla savaş alanından yukarı çıkmaları gerekiyordu. Sahneyi çekmeye başladık. Ben onlara ricat komutunu veriyordum, ancak hiçbir şekilde yerlerinden kıpırdamıyorlardı. Yaklaşık on kere tekrarlamama rağmen pozisyonlarında bir değişiklik olmadı. Yine sahneyi durdurarak yanlarına gittim ve neden dediklerimi yapmadıklarını sordum. Aldığım cevap hepimizi şaşırtmıştı: “Biz Müslümanız, mevzilerimizi terk edemeyiz!”
Filmde iki sahne beni çok zorladı. Bunlardan biri şüphesiz filmin sonlarındaki Mekke’ye giriş sahnesiydi. Müslümanlar yıllar önce Mekkeli müşriklerin uyguladıkları baskı ve zulüm neticesinde hicret ettikleri Mekke’ye muzafferler olarak geri dönüyorlardı. Bu nedenle yüzlerinde zafer ve kendilerine güven alametlerini görmek istiyordum. Komutları verdim ancak çekim esnasında kati surette yüzlerinde o coşkuyu bulamadım. Sonra yanlarına gidip “Yarın çekim olmayacak. Kral İkinci Hasan’ın doğum günü münasebetiyle [1973’teki] Yom Kippur Savaşı’nda Süveyş Kanalı’nı geçen Mısır Ordu Komutanı ile Golan Tepeleri’ni geçen Suriye Ordu Komutanı size hitap etmek üzere buraya gelecek’’ dedim.
Ertesi gün onları Mekke’ye giriş sahnesinde bulunmaları gereken yerde topladık. Ayrıca oraya Kral İkinci Hasan’ın fotoğrafının bulunduğu kocaman bir platform koyduk ve onların yüz ifadelerini kaydetmek üzere platformun altına özenle gizli kameralar yerleştirdik. Daha sonra sete yeni gelen ve Hz. Hamza karakterini oynayacak olan Mısırlı oyuncu Abdullah Gays’a Mısır komutanının kıyafetini, Suriye’den gelen oyuncu Talat Hamdi’ye de Suriye komutanının kıyafetini giydirdim. Sonra onları arabalara bindirerek yaklaşık bir mil uzağa gönderdim. Fas askerlerini de yanlarına vererek arabaların yanlarında koşmalarını istedim. Saat geldi ve konvoy platformun olduğu yere ulaştı. Savaşın üzerinden henüz bir yıl geçtiğinden etkisi hâlâ son derece tazeydi. İnsanlar ilk andan itibaren sevinçten çılgına dönmüşlerdi. Abdullah Gays ve Talat Hamdi arabadan indiler ve sahneye çıktılar. Abdullah Gays yanıma gelerek şöyle serzenişte bulundu:
“Ben 40 yıldır sahneye çıkıyorum ancak şimdi ne yapacağımı bilmiyorum.” Ona, “Çık ve bütün siyasilerin yaptığı sen de gibi yalan at. ‘Şunu yaptık, bunu öldürdük, parçaladık’ gibi şeyler söyle” dedim. Abdullah Gays mikrofonu eline alarak oradakileri heyecanlandıracak, cesaretlendirecek bir konuşma yaptı. Bu sırada ben de gizlice yerleştirdiğim kameralardan dinleyicilerin zaferi yansıtan yüz ifadelerini kaydettim. Ardından Talat Hamdi hitap etmek üzere kürsüye çıktı. Suriye komutanıyla özdeşleşen geleneksel elini birleştirme hareketini yapınca dinleyiciler coşkudan başlarındaki sarıkları yukarı fırlattılar. Sarıkları bağlamak epey zahmetli bir işti ancak ben neticede arzu ettiğim görüntüleri almayı başarmıştım.
Çok zorlandığım ikinci sahne ise Veda Hutbesi sahnesiydi. Peygamberimizin irad ettiği son hutbelerden biri olması ve “veda” niteliği taşıması hasebiyle hutbeyi dinleyenlerden ağlamaklı bir ifade bekliyordum. Ancak tabiatiyle istediğim ifadeyi bana veremediler. Ne yapacağımı düşünürken Fas’ın Marakeş şehrindeki ünlü Câmiu’l-Fenâ Meydanı’nda, halk tarafından sevilen bir kişinin insanları toplayarak onlara kahramanlık hikâyeleri anlattığını anımsadım. Bu adam, insanların tüm dikkatlerini celbediyordu. Hiç vakit kaybetmeden yanına gidip ona “Bu insanları ağlatabilir misin?” dedim. Bana yapabileceğini, ancak bunun belli bir mukabili olacağını söyledi. Adamla anlaştıktan sonra Veda Hutbesi’ndePeygamberimizi dinleyen sahabileri temsil edecekleri, sahne için bulunmaları gereken (temsili) Arafat Dağı’nda topladık ve onlara Mekke’den Şeyh Hasan el Mekkî’nin geldiğini haber verdik.
Daha sonra “Hasan el Mekkî” kıyafetini giydirdiğimiz adam sahneye çıktı ve bütün ayrıntısıyla Peygamberimizin son günlerini anlattı. Birkaç dakika geçtikten sonra orada topladığımız insanların hepsi ağlamaya başladılar. O sahneyi izleyenler, hutbeyi dinleyenlerin ağlamaklı yüz ifadelerini göreceklerlerdir. Bu ve bunun gibi problemler eşliğinde meşakkatli de olsa filmi bitirmeyi başardık.
Filmin bittiği ve yakın zamanda vizyona gireceği duyulunca, film bütün İslâm dünyasında yasaklandı. İslâm ülkelerinde yayınlayamadığımızdan, film ilk kez Londra’da seyirciyle buluştu. Bunu duyan Müslümanlar ayaklandı. Çoğu Pakistanlı olan İngiltere’deki İslâmcı örgütler oldukça tutucuydu. Bu insanlar bana, Hint asıllı Britanyalı bir yazar olan, yazdığı Şeytan Ayetleri adlı romanla İslâm âleminden büyük tepkiker alan, hatta Humeynî tarafından başına para ödülü konan Selman Ruşdi muamelesi yapıyorlardı. Çünkü Hz. Muhammed rolünü Antony Quin’in bizzat canlandıracağı şayiası bir kere duyulmuştu. Bu nedenle her yerden filmime ve bana tepki yağıyordu. Artık suikasta uğrayacağımı düşünmeye başlamıştım. Bu yüzden Londra sokaklarında sadece korumaların refakatinde yürüyebiliyordum. Daha sonra filmi protesto eden İslâmî topluluklarla görüşmeye çalıştım. Onlara beğenmedikleri takdirde filmi kaldıracağımı teklif ettim. Ancak teklifimi geri çevirdiler. Ben tepkilerin Batı’dan geleceğini göze alarak bu filmi çekmeye başlamıştım. Ancak tepkiler bana beklemediğim yerden, İslâm dünyasından geldi.
Daha sonra bir sinema salonu ayarladık ve protesto eden insanların bir kısmını salonda toplayarak filmi izlettirdik. Filmin sonunda dünyanın dört bir tarafındaki Müslümanları namaz kılarken gösterdiğim bir sahne vardı. Bu sahneye geldiğimizde seyirciler oturdukları yerlerden kalktılar ve perdenin önüne geçerek filmdekilerle birlikte onlar da namaza durdular. Hayatımda gördüğüm en duygusal sahnelerden biriydi. Öyle ki gözyaşlarıma engel olamadım. Aynı zamanda filmin yarattığı tesiri görme bakımından da benim için çok mühimdi.
"Çağrı filmi nasıl çekildi?" Mustafa Akkad anlatıyor “Çağrı” ya da orijinal ismiyle “The Message/Er-Risale” (1976) filmi, İslâmiyet'in doğuşunu Batı’ya anlatan en önemli yapıtlardan biri. Üzerinden 40 yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen İslâm âleminin gündemindeki yerini koruyan bir şaheser. İşte…devamı"Çağrı filmi nasıl çekildi?" Mustafa Akkad anlatıyor
“Çağrı” ya da orijinal ismiyle “The Message/Er-Risale” (1976) filmi, İslâmiyet'in doğuşunu Batı’ya anlatan en önemli yapıtlardan biri. Üzerinden 40 yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen İslâm âleminin gündemindeki yerini koruyan bir şaheser. İşte yaptığı işlerle Müslümanların kalbinde taht kuran dünyaca ünlü yönetmen Mustafa Akkad’ın ağzından, ömrü bin bir zorluk ve meşakkatle geçen Peygamberimizin nice güçlüklerle çekilen filminin, Çağrı’nın hikâyesi…
“Aslında böyle bir film ortaya koyma fikri, zihnimde yoktu. Amerika’ya gitmiş, yönetmenlik eğitimi almış ve bazı basit filmler çekmeye başlamıştım. Aynı sırada evlenmiş ve çocuk sahibi olmuştum. Çocuklarım büyüdükçe, bazı şeylerin eksikliğini hissetmeye başladım. Bunlardan en önemlisi, çocuklarıma dinimizi, İslâm’ı iyi bir şekilde öğretmekti. Ancak dinimizi güzel bir şekilde anlatmam gerekenler sadece çocuklarım değildi. İçinde bulunduğum Batı toplumu İslâm hakkında pek çok yanlış yargıya sahipti. Bu olumsuz algının değişmesi gerekiyordu.
Biz gurbetteki Araplar, Arap devletlerini ve kurumlarını bize çocuklarımız için öğretmen göndermedikleriden daima eleştirirdik. Ancak bir müddet sonra iğneyi devletlerden ve kurumlardan evvel kendime batırmam gerektiğini fark ettim. Sinema benim ihtisas alanımdı ve ben kendi alanımda bir şey ortaya koymadan diğerlerini eleştiriyordum. Kendi alanımda bir şeyler yapmalıydım. Çağrı filmi işte böyle bir arayışın sonunda doğdu.
Hayatımda geçirdiğim en çetin zamanlardan biriydi. Evet, Peygamberimizin hayatını konu alan bir film çekmek istiyordum. Ancak konu oldukça hassas ve kritikti. Ayrıca film için sponsor bulmak da başlı başına bir dertti. Çünkü Yahudilerin Hollywood’da ciddi bir ağırlığı vardı ve Arapları dünyaya iyi sunacak her türlü projeye son derece karşıydılar. Ben de geçmişte çok büyük işlere imza atmadığımdan ismim fazlaca bilinmiyordu. Bu yüzden beş sene boyunca başkentten başkente bütün Arap dünyasında filmim için sponsorluk aradım. Nihayetinde Kuveyt, Libya ve Fas üçlüsünü proje için finansman olmaya ikna edebildim. Bu üç ülke, 10 milyon euro olan filmin maliyetini aralarında eşit bir şekilde paylaştı. Elde edilen meblağ, bir İsviçre bankasında duracaktı.
Hâlâ yeterince maddi kaynağımız yoktu. Beni finanse eden ilk kişi Adnan Kaşıkçı adlı Suudi bir milyarderdi. Amerika’dan gelip bu filmi çekebilmem için Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta bir ofis açtı. Bu, benim hayatımın dönüm noktasıydı.
Burada çalışmalara başladık. Daha sonra Mısır’ın başkenti Kahire’ye gittik. Sünnî İslâm dünyasının en köklü kurumlarından biri olan El Ezher Üniversitesi ile birlikte filmin senaryosunu hazırlamak üzere yaklaşık bir yıl çalıştık. Sonunda Ezher üyeleri Tevfik el-Hakîm, Abdurrahmân eş-Şerkavî, Kahire Üniversitesi’nde İslâmî İlimler hocası olan Doktor Ahmet Şelebi ve Lübnanlı bazı hocaların katkılarıyla senaryoyu tamamlamaya muvaffak olduk. Hocalardan oluşan bu ekibin farklı bölgelerden gelmesi önemliydi. Zira yapacağımız film tüm Müslümanlara hitap etmeliydi. Bu yüzden filmin senaryosunu hazırlarken Peygamberimizin hayatı hakkındaki tüm dinî görüşleri göz önünde aldık. Aksi hâlde bambaşka sorunlarla karşı karşıya gelebilirdik.
Bu ekibin misyonu, filmin senaristi olan İrlanda asıllı Amerika vatandaşı H.A.L Craig ile beraber çalışmaktı. Senaryo Craig tarafından İngilizce olarak yazılıyor, daha sonra Arapçaya çevrilip oluşturulan komisyona sunuluyor, komisyonun tashihinden sonra İngilizceye tercüme edilerek yeniden senariste geliyordu. Böylece senaryomuz en az dört beş kere tercüme edilerek son şeklini aldı. El Ezher, metnin her bir sayfasına ayrı ayrı mühür vurdu. Ezher’in muvafakatını aldıktan sonra Lübnan’a, Yüksek Şiî İslâm Konseyi’ne gitmemiz gerekiyordu. Bu konseyin de onayını aldıktan sonra geriye sadece Suudi Arabistan’da bulunan, İslâm dünyasının etkili kurumlarından biri olan İslâm Birliği, daha meşhur ismiyle “Rabıta” kalıyordu.
Merkezi Mekke’de bulunan Rabıta’ya gittiğimizde daha okumadan senaryoyu yüzümüze fırlattılar. Kafalarında bunun “Hollywood yapımı, Antony Quinn’in başrolde oynadığı bir Hz. Muhammed” filmi olduğu ön yargısı bulunduğundan, zaten başından itibaren filme karşıydılar. Bu algı ise Mısır’daki Ehram Gazetesi’nin yaptığı bir habere dayanıyordu. Gazete, filmin adının “Muhammed Rasulullah, başrolde Antony Quin” olduğunu yazmış, bu da zihinlerde Hz. Muhammed’in filmde temsil edileceği fikrini uyandırmıştı.
Üyelerden biri “İslâm’ı anlamak isteyen Kur’ân’a baksın” dedi. Hz. Peygamber’in yüzünü göstermenin caiz olmadığını biliyordum. Ancak cennetle müjdelenen on sahabi olan Aşere-i Mübeşşere’nin görüntülerinin haram olduğu bana öğretilmemişti. Daha sonra filmde müzik kullanıp kullanmayacağımı sordular. Olumlu cevap verince “Müziğin girdiği evden bile melekler kaçar, bu yüzden caiz olmaz” dediler.
O sıralar Neil Armstrong aya yeni çıkmıştı. Onlara biz burada görüntünün haram olup olmadığını tartışırken insanların aya çıktığını, burada abesle iştigal ettiğimizi söyledim. Ayrıca onlara “Madem görüntü haram, neden o zaman Kral Faysal’ın Ukaz Gazetesi’nde fotoğrafı var?” diye sorduğumda içlerinden biri, bunun “gölgenin dondurulması olduğundan haram sayılamayacağı” cevabını verdi. Toplantının amacı film senaryosu için onay almaktan bütünüyle çıkmış, dinde görüntünün haram olup olmamasına evrilmişti. Gördüğüm bu sahne karşısında dehşete düşmüştüm. Oysa bana Kaliforniya Üniversitesi’nde öğrenciyken görüntü nazariyyesini Müslüman bir Arap olan Hasan İbn Heysem’ın icat ettiğini öğretmişlerdi.
Rabıta üyelerinin neredeyse tamamı Suudi olmayan üyelerden oluşuyordu. Onlar benim için kraldan çok kralcılardı. Sadece tek bir üye film için onay vermişti. O da bir Suudi idi. Sâir üyelerin karşıt oy vermesiyle o günkü toplantıdan filmin tüm ülkelerde yasaklanması kararı çıktı. Sebebi ise filmin İslâm’a zararının dokunabileceğiydi. Bu kararla birlikte üç ana sponsordan biri olan Kuveyt filmi finanse etmekten çekildi. Adnan Kaşıkçı da bana verdiği desteği kesti. Ancak aramızdaki anlaşma gereği Kuveyt’in film için verdiği para bizde kalacaktı.
Tüm bu kopan gürültülerden sonra filmin sponsorlarından olan Fas’a, Kral İkinci Hasan ile görüşmeye gittik. Kral Hasan, dünya görüşü açık, anlayışlı bir adamdı. Filmi burada çekebileceğimi, ancak bunun Fas’ta çekildiğine dair herhangi bir reklam yapılmaması şartıyla gerçekleşebileceğini söyledi. Bunun üzerine hiç vakit kaybetmeden işe koyulduk. Dekorları dizayn ettik, temsili Kâbe’yi inşa ettik ve Mekke şehrini tamamladık. Filmi Arapça ve İngilizce olarak aynı senaryo, ancak farklı oyuncu kadrolarıyla çekmeye başladık. Sahneleri önce İngilizce olarak çekiyor, daha sonra Arapçasına geçiyorduk. Bunun nedeni ise Araplardan oluşan ekibin, sahnede yapacakları hareketlere aşinalık kazanmasıydı. Mesela filmin İngilizce nüshasında Hz. Hamza’yı Antony Quinn canlandırırken, Arapça nüshasında aynı rolü Abdullah el Gays temsil ediyordu. Bunun nedeni ise İslâm’ı Batı’ya kendi dilleriyle, kendi oyuncularıyla ve en önemlisi kendi mantıklarıyla anlatmaktı. Bu amaca yönelik olarak örneğin filmde Habeşistan’a iltica eden Müslümanlarla bir Hristiyan olan Habeş Kralı Necaşi’nin Hristiyanlık ve Hz. İsa ile ilgili diyaloglarına kasıtlı olarak uzun bir yer ayırdım.
Filme başlayalı altı ay olmuştu. Ufak tefek sorunlar çıksa da, ciddi bir engelle karşılaşmadan çekimleri sürdürüyorduk. Ancak gelen bir haber, her şeye sıfırdan başlamamıza neden olacaktı:
Bir gün filmin çekildiği sete Kral İkinci Hasan tarafından biri gönderildi. Gelen görevli, kralın beni beklediğini söyledi. Arabaya binip saraya gittik. Kralın huzuruna çıktığımda endişeli bir biçimde odanın içinde volta attığını gördüm. Sonra yüzünü bana çevirerek şöyle dedi: “15 gün içinde ülkeyi hemen terk etmeniz gerekiyor.” Bu söz başıma bir balyoz gibi inmişti. Kral’ın yanından ayrıldıktan sonra bu ani kararın nedenini öğrendim. O zamanın Suudi Arabistan Kralı Faysal, Fas Kralı’nı 1974’te başkent Rabat’ta toplanacak olan İslâm Zirvesi Konferansı’na katılmamakla tehdit etmişti. Kral Faysal gerçekten hürmet ettiğim bir liderdi. Özü sözü bir kişiydi. Ancak bu kararına hiçbir şekilde anlam verememiştim. Kral Hasan -samimi bir şekilde- yapacak bir şeyinin olmadığını, bu olayın sorumluluğunu ona yüklemememi söylemişti.
Filmi çekmeye başlamadan pek çok sorunla karşılaşmamıza rağmen bir şekilde hepsini aşmıştık. Ancak filmi çekmeye başladıktan altı ay sonra ülkeden kovulunca dekorlar, ekipmanlar, setler elimizde kalmıştı. Ayrıca nereye gideceğimizi de bilmiyorduk. Tam da bu yoğun ümitsizlik ortamında Libya’ya gitmeye karar verdik. Ülkeyi terk etmemiz için verilen müddetin bitmesine üç gün kala Libya lideri Muammer Kaddafi’den randevu istedik. Hemen ertesi gün teklifimiz kabul edildi ve çektiğimiz bazı sahnelerle birlikte Devrim Liderliği Konseyi ve Kaddafi ile görüşmek üzere başkent Trablus’a geldik. Toplantıda, elimizdeki kesitleri onlara gösteriyorduk ki bir ilginç bir gelişme hasıl oldu:
koruyarak Kâbe’ye sağ salim götürmeye çalıştığı sahneyi izletirken, Kaddafi -filmin tesiriyle olacak- 'Allâhuekber' diyerek koltuğundan doğruldu. O zaman anladım ki film hakkında güvenleri oluştu. Bana dönerek, 'Suudi Arabistan neden bu filme karşı çıktı ki? Bu filmin tamamlanması gerekiyor, bunun için ne istiyorsunuz?' dedi. Ona üç sorunumuz olduğunu, halledildiği takdirde filme devam edebileceğimizi söyledim.