Deccal (devamı) yahudilik'te mesîh muhalifi olarak gelişen bu kavram, hıristiyanlık'ta mesîhin ikinci gelişinden önceki muhalifi olan şeytanî veya yarı şeytanî yarı insanî bir varlığı ifade etmek üzere kullanılmıştır. yeni ahid'deki deccâl ile ilgili anlatımlar, yahudilerin kurtuluş öncesinde kötülüğün artacağı ve…devamıDeccal (devamı)
yahudilik'te mesîh muhalifi olarak gelişen bu kavram, hıristiyanlık'ta mesîhin ikinci gelişinden önceki muhalifi olan şeytanî veya yarı şeytanî yarı insanî bir varlığı ifade etmek üzere kullanılmıştır.
yeni ahid'deki deccâl ile ilgili anlatımlar, yahudilerin kurtuluş öncesinde kötülüğün artacağı ve bir şahısta odaklaşacağı gibi inançlarından etkilenmiş, özellikle daniel kitabından alınan örnekler bolca kullanılmıştır. pavlus'un selânikliler'e yazdığı, deccâl hakkında yeni ahid'deki en eski ifadeleri ihtiva eden ıı. mektubunda (2/3-12) deccâl “fesat adamı, helâk oğlu” şeklinde nitelendirilmektedir; onun ibadet edilen her şeye karşı çıkacağı, tanrılık iddiasında bulunacağı ve ortaya çıkmasının âhir zaman alâmeti olduğu belirtilmektedir.
yeni ahid'in vahiy kitabında deccâlin iki canavar şeklinde sembolik portreleri verilir. bunlardan biri denizden çıkan on boynuzlu, yedi başlı bir canavardır. onun başları üzerinde küfür isimleri bulunur. bu canavar daniel kitabındaki dört canavarın birleştirilmiş şeklidir. kendisine hulûl etmiş olan şeytandan kudret ve hâkimiyet almıştır. insanlar arasında kendisine tapanların da bulunduğu bu canavar deccâldir. bir bütün olarak roma imparatorluğu'nu, dört başından her biri ise kendisine tapınılan bir imparatoru temsil eder; bu başlardan biri de neron'u gösterir. mesîh yeryüzüne döndüğünde semavî orduları ile bunları etkisiz hale getirir ve ateş gölüne atar, takipçilerini de ağzından çıkan kılıçla katleder (vahiy, 11/7, 13/1-10, 17/3-18, 19/19-21; daniel, 7/1-9, 15-27). vahiy kitabında bu deccâl ve sahte mesîh tasvirinin mecazi, sırrî, bâtınî anlamları bulunmaktadır. hıristiyan kilisesinde deccâl geleneği yahudilik'teki gibi şu veya bu şekilde asırlarca sürüp gitmiştir. islâmî gelenekte hz. îsâ veya mehdî tarafından öldürülecek deccâl inancı, diğer iki semavî dinde bulunan ilgili inançlarla benzerlik gösterir.
yeni ahid'in vahiy kitabında yer alan deccâl ile ilgili açıklamaların, yahudi kutsal kitabı hezekiel'deki (38-39) gog ve magog ile daniel'deki anlatımlara dayandığı bilinmektedir. sonraki yahudi apokaliptik literatürü de özellikle deccâlin bedenî tasvirinde kaynak oluşturmuştur. hıristiyan literatüründe en zengin ve çeşitli deccâl motifleri hıristiyan apokrif metinlerinde ortaya çıkmıştır. yahudi kökenli “hezekiah'ın ahdi” başlıklı metin, ı. yüzyılın sonlarından itibaren gelişmiş bir deccâl geleneğini yansıtır. metin, muhtemelen yahudi geleneğine bağlı bir hıristiyan tarafından yazılmıştır. bu metinde âhir zamanda karışıklıklar, fitne ve fesatların çıkması, mesîhin gelişinden kısa bir süre önce bu âlemin şeytanî kralı belial'ın annesini öldürmüş bir “fitne kral” olarak insan şeklinde zuhur etmesi, kiliseyi dağıtması, on iki havâriden birini (petrus) öldürmesi, mesîh gibi davranıp konuşması, kendisini tanrı olarak sunması, hârikalar göstermesi, halkın tapınması için her şehre heykelini koydurması, üç buçuk yıl boyunca birçok insanın onu takip etmesi, daha sonra inananların beklemekte olduğu gerçek mesîhin melekler ve orduları ile gelip belial ve ordularını cehenneme göndermesi gibi hususlar yer alır.
deccâl kavramının nereden geldiği hususunda çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. ön asya kavimlerindeki, “zamanın sonu”nda yaratıcı tanrı'ya karşı çıkan fesat canavarı efsanesi, siyasî olaylardan kaynaklanan sonun düşmanı fikri, belial'ın efsanevî şahsiyeti, neron efsanesinin gelişmesi gibi fikirler üzerinde durulmuştur (er, ı, 322).
yahudi ve hıristiyan tarihlerinin incelenmesinden, deccâl inancının yayılmasına eski efsanelerin mevcut siyasî durumlara göre yorumlanmasının yol açtığı, ayrıca yahudi ve hıristiyanlara zulmedenlere zamanla efsanevî bir hüviyet kazandırıldığı ve böylece menkıbeler oluşturulduğu anlaşılmaktadır. romalı imparator neron'a, ölümü ve geri dönmesi, yeniden dirilmesi ve nihaî karşılaşmada mesîhe hasım olması şeklinde böyle bir hüviyet kazandırılmıştır. bu husus, aynı zaman dilimi içinde yazılan yahudi ve hıristiyan metinlerinde (işaya'nın göğe yükselmesi, 4/1-4; sibylline'nin kehanetleri, 3/63-74, 4/119-150; vahiy, 13, 17) görülmektedir. sahte mesîh veya deccâl, yahudi kaynaklarından alınan fikirlerle hıristiyanların geliştirdiği kavramlardır. ancak hıristiyanlar bu kavramları işleyerek sonraki yahudi literatürünü etkilemişlerdir.
hıristiyan dünyasında deccâl, konusundaki gelişme tarihî seyri içerisinde büyük bir çeşitlilik göstermiştir. sahte yuhanna'nın vahyi, tsefanya'nın vahyi, esdras'ın vahyi (grekçe) gibi eserlerde deccâl hain ve çirkin bir dev olarak yer alır. sonraki eserlerde anlatım genişler. deccâl bazan kör, bazan tek gözlü, bazan da gözleri yerlerde çirkin, topal bir yaratıktır. bazı eserlerde ise akıllı, becerikli bir kimsedir. kaşlarının arası çok açık, parmaklarının ucu baş şeklinde, elinde bir kılıç bulunan, görenler tarafından hemen tanınan, saçları pis ve uzun bir kimsedir.
ıı ve ııı. yüzyılın hıristiyan yazarları deccâl hakkındaki çeşitli rivayetleri değerlendirmeye çalışmışlar, onun bir tek kişi olduğu veya birden çok kişiyi temsil ettiği, yahudi ya da roma asıllı, sahte bir mürşid veya işkenceci bir imparator olduğu hususunda tartışmalara girişmişlerdir. îsâ mesîh üzerindeki kristolojik tartışmalar onun muhalifine de yansımıştır. ııı. yüzyılın başında romalı hippolytus antichristo adlı bir risâle yazmıştır. ona göre deccâl de mesîh gibi yahudi fakat onun zıddı olacaktır. hippolytus'un bazı takipçileri, deccâlin neron tarafından temsil edilen romalı zalim tipi ile sahte yahudi mesîhi tipini tartışmışlardır.
ilk inanç eseri olarak didache'de deccâl dünyanın zalim hâkimi, şeytanî kuvvetlere sahip bir varlıktır. ırenaeus'den (ö. 202) itibaren kilise babalarının konuları arasına deccâl de girmiştir. ırenaeus, “anti-christ”in (deccâl) mistik 666 sayısı üzerinde durup onu roma imparatoru lateinos veya tercihen teitan ile özdeşleştirirken vahiy kitabındaki imparatorun şeytanî deccâl olduğunu belirten açıklamaya dayanmıştır. tertullian (ö. 220) deccâl terimini bütün dinsiz ve âsi kimseler, cyprian da (ö. 258) ayrılıkçılar için kullandı. origen (ö. 254) birçok deccâlin çıkacağını ve en büyüğünün âhir zamanda geleceğini yazdı. hippolytus'tan sonra victorinus vahiy kitabına yazdığı tefsirde, daha sonra lactantius da meşhur eseri divine ınstitutes'in vıı. cildinde deccâl geleneğini ele aldılar. konu commodian tarafından v. yüzyılın ortalarında geliştirildi. gotlar'ın roma'yı alıp hıristiyanları rahatlatmalarından sonra neron roma'yı yeniden ele geçirerek onlara üç buçuk yıl zulüm yapmıştı. bu olay üzerine yahudilerin ülkesini yeniden zaptedip kendisine taptıran bu ikinci deccâli mesîhin yeneceği, ülkeleri dinine döndürüp kudüs'te krallığını kuracağı inancı doğdu. zamanla deccâlle ilgili çok sayıda risâle yazıldı ve ephrem, bede, methodius, adso, nerses, kudüslü cyril, chrysostom ve diğerlerine atfedildi. halk arasında bu menkıbeler büyük ilgi gördü. bunlar üzerinde grekçe, latince, süryânîce, koptça, ermenice, farsça, arapça başta olmak üzere çeşitli dillerde eserler yazıldı. islâm'ın doğuşundan sonra ortaya çıkan grekçe sahte metodius metni latince'ye de çevrilmiş, bu eserdeki deccâl tasvirleri ortaçağ kiliselerinin vazgeçmediği kör, topal ve her türlü melânete cüret eden bir insan şeklinde halkı şartlandırmıştır.
doğu hıristiyanlığı'na mensup bazı babaların, daha sonra da batılılar'ın hz. muhammed'i de 666 sayısına uydurmaya çalışarak (maometis şeklinde) deccâl ilân etmeye kalkışmaları, batı'da iç kavgalarda ileri gelen dinî siyasî liderlerin birbirlerini deccâl, deccâlin öncüsü diye itham etmeleri, yahudilerin haçlı seferlerinde deccâle bel bağlayarak türk denilen bir deccâlin isrâil'in intikamını alıp hıristiyan kiliselerini ahıra dönüştüreceğini yaymaları, deccâl fantezisinin insanlarca nerelere kadar çekilebileceğinin örneklerini oluşturmuştur.
ortaçağ'da kilise vâizleri vahiy kitabındaki 666 rakamına 1000 ekleyerek deccâlin çıkış tarihini (1666) vermeye başlamışlar, bu durum büyük sıkıntılar meydana çıkarmış ve idareciler sonunda bunu yasaklamışlardır. florisli joachim (ö. 1202) deccâli bir sahte papa olarak düşündü. çünkü papalık waldensiyenler'e, spiritüel fransiskenler'e eziyet etmekteydi. imparator ıı. frederick ile papa ıx. gregory arasındaki kavgada da (1239) iki taraf birbirini deccâllikle suçladı. reform öncesi ve sonrasında bütün protestan reformcular roma kilisesini ve papalığı deccâllikle suçlarken kendileri de aynı ithama mâruz kaldılar.
1760'tan bu yana batı'da deccâl konusu yeniden ilgi toplamış, fransız ihtilâli de bunu kamçılamıştır. batılılar hz. peygamber'i, müslümanları, türkler'i, büyük peter'den kraliçe mary, oliver cromwell, napolyon bonapart, ııı. napolyon, vladimir lenin, kaiser wilhelm, adolf hitler ve joseph stalin'e kadar birçok ileri gelen kimseyi deccâl olarak kabul ederken afrikalı müslümanlar avrupalı sömürgecileri deccâl olarak görmüşlerdir. 1927'de yayımlanan bir ingiliz hükümet raporunda bu inancın afrikalı müslümanları ayakta tuttuğu belirtilmiştir (sarıtoprak, s. 47).
günümüzde çağdaş batılı yazarlar deccâl kavramını tarihî şahsiyetlerle özdeşleştirmeyi uygun görmemektedir. genel anlayışa göre deccâl henüz zuhur etmemiştir.
müellif:
kürşat demirci
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Deccal (devamı) yahudilik'te mesîh muhalifi olarak gelişen bu kavram, hıristiyanlık'ta mesîhin ikinci gelişinden önceki muhalifi olan şeytanî veya yarı şeytanî yarı insanî bir varlığı ifade etmek üzere kullanılmıştır. yeni ahid'deki deccâl ile ilgili anlatımlar, yahudilerin kurtuluş öncesinde kötülüğün artacağı ve…devamı