Raf Yorumu: berk (@arber)

arber 4 months ago

Spoiler içeriyor Hayatımızın bir evresinde “ütopya” kavramıyla mutlaka karşılaşmışızdır. Genellikle imkansız ya da hayal ürünü şeyleri çağrıştıran bu kelime, Yunanca “ou” (yok) ve “topos” (yer) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; yani “olmayan yer” anlamına gelir. Gerçekleşmesi mümkün olmayan ideal bir toplum düzenini ifade eden…devamıHayatımızın bir evresinde “ütopya” kavramıyla mutlaka karşılaşmışızdır. Genellikle imkansız ya da hayal ürünü şeyleri çağrıştıran bu kelime, Yunanca “ou” (yok) ve “topos” (yer) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; yani “olmayan yer” anlamına gelir. Gerçekleşmesi mümkün olmayan ideal bir toplum düzenini ifade eden ütopya kavramı, edebiyat ve düşünce dünyasına ilk kez 16. yüzyılda İngiliz devlet adamı, hukukçu, filozof ve yazar Thomas More tarafından kazandırılmıştır. Eser iki bölümden oluşur. İlk bölümde Thomas More, dönemin İngiltere’sini ve Avrupa toplumlarını eleştirel bir bakışla değerlendirir. Yolsuzluk, adaletsizlik, savaşlar ve sınıf ayrımları gibi toplumsal sorunlara dikkat çeker. Bu bölüm, eserin eleştirel ve gerçekçi yönünü temsil eder. More, eleştirilerini soru-cevap şeklinde ilerleterek aktarır; karşısındakilerle diyalog kurar ve düşüncelerini bu şekilde açıklar. Ne kadar makul ve mantıklı çözüm yolları önerse de, sonunda önemli olanın gücü elinde bulunduranların ne istediği olduğu ortaya çıkar. Çünkü tartışmalar sırasında verilen tepkiler ve kullanılan söylemler, iktidar sahiplerinin onun fikirlerini gerçekten onaylayıp onaylamamasına bağlıdır. Bu yönüyle ilk bölüm, gerçek dünyadaki güç ilişkilerini ve siyasal düzeni sorgulayan keskin bir toplumsal eleştiri niteliği taşır. Ek olarak değinilmesi gereken önemli noktalardan biri de suçluların ve hapishanelerin durumudur. Yazar, yaşadığı dönemde suçlulara verilen ağır ve orantısız cezalar üzerinden bu sistemi sorgular. Özellikle hırsızlık gibi suçlara bile ölüm cezası verilmesi, yazarı, adaletin işleyişine dair derin bir sorgulamaya yöneltir. Ona göre, suçların kaynağında yatan sosyal sebepler göz ardı edilirken, cezaların yalnızca korkutma amaçlı uygulanması, toplumu iyileştirmek yerine daha da çürütmektedir. Bu yönüyle, suç ve ceza sistemi sadece bireyi değil, toplumu da cezalandırmaktadır. Yapılan eleştiriler, günümüz Türkiye’sinde yaşayan biri olarak kulaklarımda derin bir yankı uyandırdı. Özellikle sosyal adaletsizlik, gelir dağılımındaki uçurum, yolsuzluk iddiaları, ifade özgürlüğü üzerindeki baskılar ve liyakatten uzaklaşan kamu yönetimi gibi konular, bu yankının temelini oluşturuyor. Bu sorunların ne kadar ciddiye alınması gerektiğinin kararı ise tamamen iktidara bağlıdır. Düşünen, öneren ve eleştiren birey, sistemin dışında tutulmakta; karar alma süreçlerinde yalnızca sadakat ve itaat ön planda tutulmaktadır. İkinci bölümde ise hayali bir ada devleti olan Ütopya'nın toplumsal, siyasal ve kültürel yapısı ayrıntılı şekilde anlatılır. Bu adada eşitlik, ortak mülkiyet, dini hoşgörü ve akılcı bir yönetim anlayışı hakimdir. More, bir bakıma birinci bölümde eleştirdiği gerçek dünyanın karşısına, ikinci bölümde ideal bir model koyar. Böylece Ütopya, sadece düşsel bir toplum tasviri değil; aynı zamanda var olan dünyaya yöneltilmiş güçlü bir sorgulamadır. Sorgulamaları yaparken More, Ütopik devleti direkt olarak özgürlükler ülkesi şeklinde değil aksine akılcı ve ölçülü bir rol model olarak ele alır. Çünkü; özgürlük toplumun ortak yararına hizmet ettiği sürece bir erdemdir. Bireyin arzuları, toplumun ihtiyaçlarıyla dengelenmelidir. Bu bağlamda, Ütopya bireysellikten çıkarak kollektif değerlere sahip bir toplum olarak karşımıza çıkar. Son olarak değinmem gereken noktalara gelecek olursam; Ütopya ülkesi ideal bir devlet olarak iyi anlatılmış, lakin “gerçek hayata uygulanabilirliği” pratikte çok fazla tartışmayı ardında getirir. Özellikle insanın doğasında var olan güç istenci, sahip olma arzusu ve bireysel çıkar kaygısı gibi durumlar düşünüldüğünde, Ütopya’da önerilen ortak mülkiyet ve eşitlik temelli yaşam biçiminin sürdürülebilirliği oldukça sorgulanabilir hale gelir. Aslında burada Yazarın da yaptığı bir düzeni göstermekten çok mevcut düzenlere dair eleştiridir.