Raf Yorumu: zelda_ (@zelda

"İmanla, inançla yürürsen kaybolmazsın." Yer yer spoiler var ama o spoilerlara rağmen herkesin izlediğinden kendine göre bir anlam bulan filmlerden olduğunu düşünüyorum. ●Bab'Aziz “hikâye anlatan” bir filmden ziyade bir manevî yolculuk deneyimi gibi ilerler. Film doğrusal bir olay örgüsü kurmaz;…devamı"İmanla, inançla yürürsen kaybolmazsın." Yer yer spoiler var ama o spoilerlara rağmen herkesin izlediğinden kendine göre bir anlam bulan filmlerden olduğunu düşünüyorum. ●Bab'Aziz “hikâye anlatan” bir filmden ziyade bir manevî yolculuk deneyimi gibi ilerler. Film doğrusal bir olay örgüsü kurmaz; daha çok masallar, semboller, şiirler ve tasavvufî düşünceler üzerinden ilerler. Aslında film bir “olay” değil, bir arayış hali anlatıyor. Herkesin kendine göre bir arayışı var ve son hep aynı yere varır aslında. Kör derviş Bab Aziz ile torunu İshtar, çölde yapılan büyük derviş buluşmasına gitmeye çalışırlar. Ama Bab Aziz kör olduğu için yolu torunu bulur. Bu bile filmin ana fikrini daha başta verir: “Kalple yürüyen biri için göz her zaman gerekli değildir.” Yol boyunca farklı insanlarla, hikâyelerle ve sembollerle karşılaşırlar. Her karakter sanki insan ruhunun başka bir tarafını temsil eder. Her bir karakter aslında ruhunun çağrısına uyumuştur o çölde ama farklı farklı şekillerde. Tasavvufta insanın hakikate ulaşması bir “yol” olarak anlatılır. Çöl de bunun sembolü. Çöl: yalnızlığı, arınmayı, dünyevî şeylerden sıyrılmayı temsil eder. Filmde herkes bir yere gidiyor gibi görünür ama aslında herkes: kendini, aşkı, Tanrı’yı, hakikati arıyor. Bu yüzden filmde sık sık kaybolmalar olur. Çünkü tasavvufta “kaybolmak”, bazen hakikate yaklaşmanın başlangıcıdır. Bab Aziz’in şu sözü filmin özeti gibidir: “Kalbini suya bırakan kişi, artık kaybolmaz.” Buradaki “su” teslimiyet ve ilahî akış gibi düşünülebilir. Tasavvufta insanın en büyük perdesi kendi benliğidir. Film sürekli bunu anlatır: İnsan kendinden kurtulmadan hakikati göremez. Ölüm korkusu yerine teslimiyet Film ölümden korkmaz. Ölüm bir son gibi değil, dönüş gibi gösterilir. (Öyle ki Bab Aziz büyük buluşma olarak ölümüne gider, bunu filmin sonunda anlarız) Bu çok tasavvufî bir bakış açısıdır. Özellikle Mevlânâ’nın: “Ölüm günüm, düğün günümdür”fikrine benzer ki son sahnede zaten Bab Aziz de bunu söyler kendi ölümü için. Film klasik Batı anlatısı gibi kurulmamış. Daha çok: mesel, kıssa, sufi hikâyesi, rüya, şiir mantığıyla ilerliyor ve hepsi iç içe işleniyor. Filmdeki müzikler ve dönüşler sadece estetik değil. Tasavvufta dönmek: evrenin hareketini, insanın merkeze dönüşünü, Allah etrafında oluş fikrini temsil eder. Özellikle sema sahnelerinde karakterlerin benliklerinden sıyrılıp daha büyük bir şeye karıştığı hissi yaşanır. (Filmin müzikleri insanın ruhunu bir davete çağırır gibi...) Bab'Aziz filmindeki bazı sahnelerin çoğu aslında tasavvufî sembollerle doludur. O yüzden sahnelerin “hikâyede ne olduğu” kadar “neyi temsil ettiği” de önemli. Dervişlerin buluştuğu sahne Filmin sonunda ulaşılan büyük buluşma çok etkileyicidir çünkü film boyunca aranan şey sonunda görünür olur. Ama orada bile gösterilen şey “görkem” değil, birlik hissidir. Bu sahne: insanların aynı kaynaktan geldiği, farklı yolların aynı merkeze çıktığı, ruhların birleşmesi fikrini taşır. Oradaki insanlar sanki birey olmaktan çıkıp ortak bir ritmin parçasına dönüşür. Film “Tanrı nedir?” sorusuna cevap vermiyor. Daha çok: “İnsan nasıl bir hâle gelirse hakikati hissedebilir?” sorusunu araştırıyor. Zaten Tasavvufta da anlatılan budur. “Prens kendini değil ruhunu gördü” bu film açısından çok güçlü bir okuma. Çünkü Bab Aziz hikâyeyi anlatırken prensin gördüğü şeyi sıradan bir kibir gibi anlatmıyor. Daha mistik bir şey var orada. Prens suda kendi “hakikatini”, içindeki sonsuzluğu görmüş gibi davranıyor. O yüzden artık sıradan dünya ona yetmiyor. Ama film burada ince bir çizgide duruyor: Bu bir uyanış da olabilir, bir kayboluş da. Tasavvufta insan ruhundaki ilahî tarafı fark ettiğinde artık eski hayatına dönemeyebilir. Prensin çölde dolaşması biraz bunu hissettiriyor: Maddî dünyanın içinden taşmak. Ceylan neden önemli? Ceylan/doe/gazel tasavvuf ve Doğu şiirinde çok güçlü bir semboldür. Genelde: ulaşılmaz güzellik, ruh, ilahî aşk, kaçıp duran hakikat anlamlarına gelir. (Ve filmde sık sık yer alır görüntüsü ve adı ile) Özellikle klasik İran ve tasavvuf şiirlerinde sevgilinin gözleri sık sık ceylana benzetilir. Çünkü ceylan: zarif, ürkek, yakalanamazdır. Prensin hikâyesinde ceylanın olması bence şu anlama geliyor: Hakikat insanın peşinden koştuğu ama tam sahip olamadığı bir şeydir. Ceylan bazen ruhun kendisi gibi de düşünülebilir: görünür, çağırır sonra kaybolur. Tasavvufta hakikat çoğu zaman “tam tutulamayan” bir şey olarak anlatılır. O yüzden ceylan sembolü çok uygun. Bir başka yorum daha var: Ceylan dünyevî arzuyla ilahî arzu arasındaki geçişi temsil ediyor olabilir. Çünkü prens önce güzelliğe kapılıyor ama sonra bu onu fiziksel dünyanın dışına taşıyor. Mezardan çıkan dervişler sahnesi Bu sahne çok gerçeküstü görünür ama bence filmin en derin yerlerinden biri. Bab Aziz’in mezarlığa gelip eski dostlarına selam vermesi ve onların kalkması aslında fiziksel bir “diriliş” gibi okunmak zorunda değil. Tasavvufta ölüm kesin bir yokluk gibi görülmez. Oradaki sahne sanki şunu söylüyor: Gerçek dostluk ve ruhsal bağ ölümle bitmez ve bedendir ölen, gömülen, ruhlar bakidir. Dervişlerin mezardan çıkması: geçmişin hâlâ canlı olması, ruhların ölmemesi, hakikati bulanların zamandan taşması gibi okunabilir. Ayrıca o sahnede korku yoktur. Mezarlık ürkütücü değil, huzurludur. Çünkü film ölümle kavga etmiyor. Bir başka tasavvufî taraf daha var: Tasavvufta “uyanmak” çok önemli bir metafor. İnsanlar dünyada aslında uykudadır; ölümden sonra uyanırlar denir bazen. Bu yüzden mezardan kalkış: fiziksel dirilişten çok ruhsal uyanış olabilir. Prensin boynundaki şeyle Bab Aziz’in sonunda İştar’a verdiği şey arasında bilinçli bir paralellik var. Bu yüzden: “Bab Aziz prensin yaşlı hâli olabilir mi?” yorumu yapılabilir. Film bunu açık açık söylemez ama özellikle sembolik sinemada böyle “döngüsel kimlikler” olur. Burada birkaç ihtimal aynı anda açık bırakılıyor: 1. Gerçekten aynı kişi olabilirler Prens: gençlik, arayış, tutkuyla hakikati kovalamak. Bab Aziz ise: teslimiyet, huzur, olgunluk hâli. Yani biri yolun başı, diğeri sonu gibi. Bu durumda kolye: aynı ruhsal yolculuğun izi olur. 2. Bab Aziz prensin “geleceği” değil, tamamlanmış hâli olabilir Tasavvufta zaman doğrusal düşünülmez bazen. Prens hâlâ arıyor. Bab Aziz artık bulmuş gibi. İkisi aynı insanın iki ruhsal seviyesi gibi okunabilir. 3. Kolye “aktarılan sır” olabilir Filmin sonunda Bab Aziz’in kolyeyi İştar’a vermesi çok önemli. Bu: manevî miras, yolun devam etmesi, hakikat arayışının nesilden nesile aktarılması gibi okunabilir. Yani: Prens → Bab Aziz → İştar şeklinde devam eden bir zincir olabilir. Tasavvufta buna bazen “emanet” hissi denir. Ve bence filmin en güzel taraflarından biri şu: Bu yorumların hiçbiri tamamen yanlış değil. Yönetmen Nacer Khemir filmi kesin cevaplar vermek için değil, izleyenin içinde yankılar oluşturmak için kurmuş gibi. Benim için güzel, anlamlı bir filmdi. 14 mayıs perşembe-2026