zelda_ (@zelda_)

●"Palyatif Toplum: Günümüzde Acı" aslında tek bir temel soruyu soruyor: "Modern insan neden acıdan bu kadar kaçıyor ve bunun bedeli nedir?" Han'ın cevabı şu: Acıyı yok etmeye çalışırken hayatın derinliğini de yok ediyoruz. "Palyatif", tıpta hastalığı iyileştirmeyen ama ağrıyı azaltan…devamı●"Palyatif Toplum: Günümüzde Acı" aslında tek bir temel soruyu soruyor: "Modern insan neden acıdan bu kadar kaçıyor ve bunun bedeli nedir?" Han'ın cevabı şu: Acıyı yok etmeye çalışırken hayatın derinliğini de yok ediyoruz. "Palyatif", tıpta hastalığı iyileştirmeyen ama ağrıyı azaltan tedavi demektir. Han diyor ki: Eskiden insanlar acıya katlanmayı öğrenirdi. Şimdi ise toplumun amacı: üzülmemek, sıkılmamak, incinmemek, beklememek mutsuz olmamak haline geldi. Yani artık her şey bizi rahatlatmak için tasarlanıyor. Eskiden acı: insanı değiştirirdi. Bugün ise acı: hemen ortadan kaldırılması gereken bir hata gibi görülüyor. Acının yaşanmasına izin verilmiyor. Han ise şöyle düşünüyor: Acı yaşanmalı çünkü acı insanı olgunlaştırır. Acı düşünmeyi sağlar. Acı kişiyi kendisiyle karşılaştırır. Sürekli mutlu olmaya çalışan insan aslında gerçek mutluluğu da kaybeder ve aslında mutluluk acı ile iç içedir. Etrafımızda çok fazla uyaran var. Çeşit çeşit sosyal medya uygumaları ve onların bitmek bilmeyen bildirimleri, oradaki insanların bitmek bilmeyen paylaşımları var. (Bu uygulamayı şu anda kullanıyor olmam da bir garip ama burayı tamemen bir not defteri gibi kullanıyorum bu yüzden kendi kendimi biraz rahatlatabiliyorum şu anda.) Bu yüzden insan acı üzerine düşünemiyor. Çünkü acının sessizliğe ihtiyacı vardır. Telefon ise sessizliği öldürüyor. Bu yüzden modern insan: acı çekmiyor gibi görünüyor. Aslında sadece dikkatini başka yere çeviriyor. Acı içinde katmerleşiyor ve patlayacak yer arıyor. Eskiden insanlar başkaları tarafından sömürülüyordu. Şimdi ise insan: kendisini sömürüyor. Daha çok çalış, daha üret, daha başarılı ol, daha fit ol, daha güzel görün. Bütün bunlar insanı yoruyor. Ama bu yorgunluk bile konuşulmuyor. Çünkü herkes: "Ben iyiyim." demek zorunda hissediyor ve kalabalığa uyuyor olmak normal olan olarak görülüyor. Acı yok olursa: empati de yok olur diyor yazar. Çünkü başkasının acısını anlayabilmek için önce acıyı tanımak gerekir. Acıdan kaçan toplum: başkasının acısından da uzaklaşır. Böylece insanlar daha yalnız olur. Kitabın sonunda Han'ın söylediği şey şu: İnsan olmak demek acı çekebilmek demektir. Acı: sevginin bedelidir, özgürlüğün bedelidirj yaşamanın bedelidir. Acıyı tamamen ortadan kaldırmaya çalışan toplum, aynı zamanda aşkı, tutkuyu, cesareti, derin düşünceyi de kaybeder. Kitabın vermek istediği ana mesaj Byung-Chul Han'a göre günümüz insanı sürekli "iyi hissetmeye" odaklanıyor. Oysa yaşam yalnızca hazdan ibaret değildir. Acı, kayıp ve kırılganlık da insan deneyiminin ayrılmaz parçalarıdır. Acıyı bastırmak ya da sürekli ondan kaçmak, bizi daha özgür yapmaz; aksine yüzeysel, sabırsız ve kendi iç dünyasından uzak insanlar hâline getirebilir. Bu yüzden Han, acıyı övmekten çok, onun anlamını geri kazanmamız gerektiğini savunur. Acıyı yalnızca yok edilmesi gereken bir düşman olarak görmek yerine, insanı dönüştürebilen bir deneyim olarak düşünmemizi ister. Han bu kitabında; Nietzsche, Heidegger, Hegel, Foucault ve Ernest Jünger gibi birçok yazara, filozofa değinir göndermeler yapar. ☆Kitabın son bölümü olan 'Son İnsan' kısmını pek anlamadım, belki de pek odaklanamadım şu anda o yüzden o kısım için biraz yapay zekadan yardım aldım. Şöyle bir şeyler çıktı ortaya: (ayrıca genel olarak da bazı kısımları tam olarak anlayamadım ama çok beğendim kitabı) Bu bölüm, aslında kitabın bütün tezini toparlayan sonuç bölümü. Han burada şunu soruyor: "Acıyı ortadan kaldırmaya çalışan toplumun sonu nereye varacak?" Cevabı ise oldukça karamsar: İnsanlığın kendisini kaybetmesine. 1. "Son İnsan" kim? Burada Han, önce Francis Fukuyama'dan söz ediyor. Fukuyama'nın çok ünlü bir iddiası vardı. Soğuk Savaş bittikten sonra Sovyetler Birliği çöktü. Fukuyama dedi ki: "Artık insanlığın ulaştığı en son siyasal sistem liberal demokrasidir. Büyük ideolojik savaşlar bitti." Kitabının adı da Tarihin Sonu. Fakat Han diyor ki: İnsanlar sadece demokrasiye ulaşmadılar. Aynı zamanda Nietzsche'nin söylediği "Son İnsan"a dönüştüler. 2. Nietzsche'nin "Son İnsan"ı nedir? Burası kitabın en önemli kısmı. Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt kitabında "Son İnsan" diye bir tip anlatır. Bu insan... risk almaz, mücadele etmez, acı çekmek istemez, büyük idealler peşinden koşmaz, kahraman olmak istemez sadece rahat yaşamak ister. Hayattaki amacı yalnızca şudur: Rahat olayım. Sağlıklı olayım. Eğleneyim. Kimse bana dokunmasın. Nietzsche bunun insanlığın çöküşü olduğunu düşünür. Kitaptaki şu cümle bunun özeti: "Mutluluğu keşfettik." Son insanlar bunu söyler ve göz kırpar. Yani artık: "Hayatın anlamı yok. Yeter ki huzurum kaçmasın." 3. Han neden bunu "Palyatif Toplum" ile ilişkilendiriyor? Çünkü kitabın başından beri söylediği şey tam budur. Modern insan acı çekmek istemiyor. Üzülmek istemiyor, yas tutmak istemiyor, başarısız olmak istemiyor, beklemek istemiyor, yalnız kalmak istemiyor. Her şeyi hemen düzeltmek istiyor. İlaç. Eğlence, sosyal medya, alışveriş, dopamin, telefon. Hepsi acıyı uyuşturuyor. İşte Han buna palyatif toplum diyor. 4. Megalothymia nedir? Han bunu yine Fukuyama'dan alıyor. Fukuyama eski Yunan'dan iki kavram kullanıyor. Megalothymia büyük olma arzusu. Yani üstün olmak, kahraman olmak, tarihe geçmek, büyük işler yapmak, saygı görmek. Isothymia ise bunun tam tersi. Herkes eşit olsun, kimse öne çıkması kimse diğerinden üstün olmasın. Han diyor ki bugün insanlar büyük işler yapmak yerine, rahat yaşamayı seçiyor. Dolayısıyla kahramanlık ölüyor, hazcılık kazanıyor. 5. Ernst Jünger neden geliyor? Burada Han, Ernst Jünger'i anıyor. Jünger de modern insanı eleştiriyordu. O diyordu ki: Artık insanlar güvenli ev, sıcak oda, para, konfor, teknoloji içinde yaşıyor. Hiçbir risk almak istemiyor. Han bu yüzden onu örnek gösteriyor. 6. Han neden Çin ile Amerika'yı aynı cümlede söylüyor? Burası önemli. Han diyor ki son İnsan sadece liberal demokraside ortaya çıkmaz. Yani mesele demokrasi değildir. Çin de olabilir. Amerika da olabilir. Çünkü sorun siyaset değil. Sorun konfor kültürü. İnsan neredeyse aynı hale geliyor. 7. Pandemi neden anlatılıyor? Kitap o dönem yazıldı, yayınlandı. COVID salgını çok yeniydi. Han diyor ki: Pandemi bahanesiyle devletler insanları daha fazla izlemeye başladı. Telefonlar, QR kodlar, sağlık kayıtları, konum bilgileri. Bunların hepsi normalleşti. Han burada sadece devleti değil, şirketleri de eleştiriyor. 8. Big Data neden kötü? Han'ın başka kitaplarında da geçen konu bu. Big Data demek insan hakkında devasa miktarda veri. Telefonun biliyor: ne yiyorsun, neredesin, ne satın alıyorsun neyi seviyorsun, kimi takip ediyorsun, kaç saat uyuyorsun Bu bilgiler para ediyor. Han buna gözetleme kapitalizmi diyor. Yani ürün aslında sensin. 9. "Eskiden insanlar veri vermek istemezdi." Han ilginç bir karşılaştırma yapıyor. Eskiden insanlar devleti "Benim bilgilerimi alma." diye protesto ediyordu. Bugün ise Instagram'a, TikTok'a, Facebook'a her şeyi kendimiz koyuyoruz. Kimse zorlamıyor. Kendimiz anlatıyoruz. İşte Han'ın söylediği en tehlikeli nokta bu. Artık baskıyla değil, isteyerek gözetleniyoruz. 10. "Hakimiyet ve özgürlük aynı şey oluyor." Bu çok önemli bir cümle. Eskiden biri seni izliyorsa rahatsız olurdun. Bugün ise "Saatim kalp ritmimi ölçüyor." "Telefonum beni takip ediyor." "Konumum açık." "Her şeyim kayıt altında." ama "Ben özgürüm." diye hissediyorsun. Han diyor ki işte en güçlü iktidar budur. Çünkü insanlar baskıyı özgürlük sanıyor. 11. Transhümanizm neden geliyor? Sonra Han bu kez David Pearce'dan bahsediyor. Pearce çok radikal bir fikir savunuyor. Diyor ki: Bir gün biyoteknoloji sayesinde acı olmayacak, depresyon olmayacak, mutsuzluk olmayacak, aşk acısı bile olmayacak. Han buna karşı çıkıyor. Çünkü ona göre acıyı tamamen silersen, insanı da silmiş olursun. 12. Son paragraf ne demek? Bence kitabın en güçlü kısmı burası. Han diyor ki: Acı ile ölüm kardeştir. Acı bize ölümlü olduğumuzu hatırlatır. Kaybetmeyi öğretir, sevmeyi öğretir sabretmeyi öğretir, olgunlaştırır. Eğer acıyı, ölümü, eksikliği, başarısızlığı tamamen silersen, geriye insan kalmaz. Sadece biyolojik olarak yaşayan ama gerçek anlamda yaşamayan bir varlık kalır. Bu yüzden son cümlesi çok çarpıcıdır: "İnsan hayatta kalmak uğruna kendini ortadan kaldırır." Yani insan, sadece daha uzun yaşamak, daha güvenli olmak ve acıdan kaçınmak isterken; onu insan yapan kırılganlığı, cesareti, sevgiyi ve anlam arayışını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Bu bölümün tek cümlelik özeti Byung-Chul Han'a göre modern insan, acıyı, riski ve ölümü tamamen ortadan kaldırmaya çalışırken "son insan"a, yani yalnızca konfor, güvenlik ve sağlık isteyen bir varlığa dönüşmektedir. Dijital gözetim ve biyoteknoloji bu dönüşümü hızlandırır; ancak acının tamamen silindiği bir yaşam artık gerçek anlamda insanca bir yaşam değildir, sadece "hayatta kalma"dır. Bu kitabın en temel mesajı da aslında budur: Acı sadece kaçınılması gereken bir yük değil, insan olmanın kurucu unsurlarından biridir. 29 Temmuz Çarşamba-2026 Alıntılar yorumda...

zelda_ 2 days ago

Saplantı

James Foley

13 Gönderi

Bir ara böyle bir film izlemiştim. Şimdi burda görünce hatırladım. Hemen hemen dünyanın her yerinde yaşanan ve yaşanabilecek olan bir olay maalesef. Pek beğenmemiştim sanki?.. Bu arada bugün birdenbire küçük kız kardeşime tam da böyle bir şeylerden bahsetmiştim. "Serseri ve…devamı

zelda_ 2 days ago

Coşkuyla Ölmek

Şule Gürbüz

6 Gönderi

●Coşkuyla Ölmek: Şule Gürbüz’ün üçüncü hikâye kitabı. Dört hikâyeden meydana gelen kitapta Gürbüz’ün diğer eserlerinde olduğu gibi zaman temel bir mesele olarak ortaya çıkar. Tüm hikâyelerde yazarın anlatıcı kahramanın kendi kendine mi karşısında biri varmış da onunla mı yoksa okurla…devamı

zelda_ 2 days ago

İletişim Donanımları

Doğan Cüceloğlu

10 Gönderi

●Kitap adından da anlaşıldığı üzere iletişim meselesine dayanıyor. Kitaptan bazı güzel, doğru kısımları buraya bırakıyorum: ALINTILAR: "İnsanın anavatanı çocukluğudur."♡ (Cemil Sönmez) (28.s) "Erkeğin kadının gözüyle, kadının da erkeğin gözüyle görmesi sonucunda, her ikisinin de yaşamı zenginleşmiştir."(30.s) "Olay, bizim dışımızda olan…devamı●Kitap adından da anlaşıldığı üzere iletişim meselesine dayanıyor. Kitaptan bazı güzel, doğru kısımları buraya bırakıyorum: ALINTILAR: "İnsanın anavatanı çocukluğudur."♡ (Cemil Sönmez) (28.s) "Erkeğin kadının gözüyle, kadının da erkeğin gözüyle görmesi sonucunda, her ikisinin de yaşamı zenginleşmiştir."(30.s) "Olay, bizim dışımızda olan fiziksel enerjidir. Fenomen, bu olayın bizim zeminimizden geçerek algılanması ve yorumlanarak anlamlandırılmasıdır."(31.s) "Algılama özgürlüğü olmayan bir insanın, bireysel ve sosyal özgürlüğünden söz edemeyiz."(33.s) "İnsanın en önemli coşku ve motivasyon kaynağı, yaşamındaki anlamdır. İnsanoğlu, anlamlı bir yaşam için doğmuştur."(37.s) "Anlamla beslenmeyen davranışlar zamanla söner."(39.s) "Ceza yöntemi kullanan anababa, öğretmen ya da yönetici, karşısındakinin korkusuna; karşısındakine saygı duyanlar ise onun algısına konuşur."(43.s) "İki insan birbirinin farkına vardığı andan itibaren iletişim başlar."(45.s) "Erkek, kadını tanıdıkça ve anladıkça erkekliğinin bilincine varır. Kadının kadın olarak gelişebilmesi de erkek dünyasıyla iletişim kurması ve onu tanımasıyla ilişkilidir. Kadın ve erkeğin birbirini dışladığı bir toplumda, sağlıklı kadın erkek ilişkisi sürdürmek olanaksızlaşır."(48.s) "Bir kentte müzelerin, kültür merkezlerinin, konser salonlarının, çocuk parklarının olması veya olmaması, o kentte yaşayanların ve o kenti yönetenlerin bilincinin aynasıdır."(54.s) "Davudi erkek sesiyle konuşan birinin söylediklerinin aynısını ince sesli bir erkek söylese dinleyenler üzerinde aynı etkiyi uyandırmaz."(60.s) "Bir televizyon programıma konuk olarak gelmiş olan bir bayan, dış dünyaya gösterdiğimiz sosyal yüzlere ilişkin olarak, 'Evlenmeden önce insanlar birbirlerine hep 'ütülü yüz'lerini gösteriyorlar,' gözlemini yapmıştı."(67.s) "Gerçek iletişim, bir canın başka bir cana ulaşmasıdır."(68.s) "Akıllı insan dürüsttür." (John Clarke-72.s) "İnsanlarla münasebetin ateşle münasebetin gibi olsun. Çok uzaklaşma donarsın; çok yaklaşma yanarsın."(Sâdî Şirazî-83.s) "Can, hem bağımsız olmak istiyor hem de ait olmamak."(84.s) "Trafik, birbirine, 'Sen yoksun, umurumda değilsin!' mesajını vererek araç kullanan sürücülerle dolu. Kurallara uyarak araba kullanmayı bir tür 'saflık', 'zayıflık' olarak gören bir kültür yaratmışız."(92.s) "Eline fırsat geçince umursanmamışlığın acısını çıkarmak, insanlar için doğal bir davranıştır."(92.s) "Neler yapmadık şu vatan için! Kimimiz öldük; Kimimiz nutuk söyledik." (Orhan Veli Kanık-94.s) "Davranışından sorumluluk almak, birdenbire öğrenilecek bir şey değildir. Sınırlar ve sorumluluk bilincini çocuk, çok küçük yaşta, daha hamuru yoğrulurken öğrenir."(101.s) "Anababanın çocuklarına, 'Sen değerlisin,' mesajını verebilmeleri için, karı kocanın birbirlerine 'sen değerlisin' mesajını vermeleri gerekir."(108.s) "Devlet, vatandaşa değer vermekle yükümlüdür. Çünkü devletin varoluşunun nedeni vatandaşa hizmet etmektir."(113.s) "Çocuğun ne kadar yiyeceğine kendisinin karar vermesi, küçük ve önemsiz bir konu gibi gözüküyor ama çocuğun özgüveninin gelişmesinde yeri çok önemlidir."(120.s) "Sevgi, bir insanın olabileceğinin en iyisini olmasına, gelişmesine olanak sağlamaya kendini adamaktır."(159.s) "Olayların kendisinin anlamı yoktur; olaylan algılayan insan, algıladığı zemine göre olaya anlam verir. Olayların algılanmış, yorumlanmış, anlam verilmiş haline 'fenomen' deniyor. İnsan, fenomen dünyasında yaşamını sürdürür."(189.s)

zelda_ 3 days ago

Cam Perde

Fikret Reyhan

5 Gönderi

●Türkiyede herhangi bir yerde ne yazık ki sık sık yaşanan ve yine ne yazık ki bu gidişle hep de yaşanacak olan bir mesele işleniyor filmde. Eskiden kadınların boşanmalarının bir kurtuluş ve çare olduğunu düşünürdüm ama binlerce kez acı haberlerle gördüm…devamı

zelda_ 3 days ago

İvan İlyiç'in Ölümü

Lev Nikolayeviç Tolstoy

7 Gönderi

"İş ne kör bağırsakta ne de böbrekte; hayat ve ölümde... Öyle ya. Bir hayat vardı; şimdi de gidiyor... Gidiyor ve onu tutmak elimde değil... Evet. Ne diye kendimi aldatayım? Ölmekte olduğumu, benden başka herkes bilmiyor mu? Hafta, günü meselesi... Hatta…devamı"İş ne kör bağırsakta ne de böbrekte; hayat ve ölümde... Öyle ya. Bir hayat vardı; şimdi de gidiyor... Gidiyor ve onu tutmak elimde değil... Evet. Ne diye kendimi aldatayım? Ölmekte olduğumu, benden başka herkes bilmiyor mu? Hafta, günü meselesi... Hatta belki de şimdi... Az önce ortalık aydınlıktı, şu anda karanlık... Buradayım. Birazdan oraya gideceğim! Nereye?" Birdenbire buz kesildi, soluğu durdu. Yalnız kalbinin vuruşlarını duyuyordu. "Ben yok olacağım. O zaman ne olacak acaba?.. Hiçbir şey olmayacak. Yok olunca, nerede olacağım? Yoksa ölüm... Hayır istemem!"(51.s) ●Roman, alışılmışın dışında başlar. İlk cümlelerde İvan İlyiç'in öldüğünü öğreniriz ki zaten kitabın adı da sonu baştan söyler okuyucuya. İvan İlyiç'in mesai arkadaşları ölüm haberini alınca üzüntüden çok şunları düşünür: Acaba onun yerine kim geçecek? Maaşım artar mı? Benim tayinim olur mu? Yani Tolstoy daha ilk sayfalarda şunu söyler: İnsanlar ölen kişiyi değil, ölümün kendilerine ne kazandıracağını düşünür. Daha sonra kitap geriye döner ve İvan İlyiç'in bütün hayatını ölümle son bulana kadar anlatır. Kötü biri değildir İlyiç. Ama iyi biri de değildir. Aslında en büyük özelliği şudur: Herkes nasıl yaşıyorsa öyle yaşamıştır. Tolstoy özellikle bunu tekrar tekrar vurgular. İvan; iyi okullara gider, hukukçu olur, saygın biri olur, evlenir, terfi eder, güzel ev döşer, yüksek tabakayla görüşür. Her yaptığı şey toplum tarafından "doğru" kabul edilir. Ama hiçbirini gerçekten istediği için yapmaz. Toplumun uygun gördüğü için yapar. (Çoğumuz gibi) İşte Tolstoy'un ilk eleştirisi budur. Başlangıçta eşi Praskovya ile mutludur. Fakat çocuklar doğunca, para meseleleri başlayınca evlilik sevgi olmaktan çıkar. Artık birbirlerini anlamaya çalışmazlar. Sadece aynı evde yaşayan iki yabancı olurlar. Maddi sıkıntılar yaşarlar bir dönem ve bunu da İlyiç bi nevi torpil kullanarak aşar yine hemen hemen herkes gibi. Bundan sonra İvan çözümü işe sığınmakta bulur. Mahkeme onun gerçek hayatı olur. Ev ise sadece dönmesi gereken bir yerdir. Tolstoy burada aslında sevgisiz evliliklerin insanı yavaş yavaş içten öldürdüğünü anlatır. İvan yeni bir eve taşınacağı zaman inanılmaz heyecanlanır. Perdeler, koltuklar, masa örtüleri, duvarlar... Kitabın büyük kısmı bunlardan bahseder. İlk bakışta gereksiz gibi gelir. Ama değildir. Çünkü Tolstoy şunu gösterir: İnsan bazen içindeki boşluğu eşyalarla doldurmaya çalışır. İvan'ın evi güzelleştikçe ruhu güzelleşmez. Tam tersine boşluğu daha görünür olur. En sembolik sahnelerden biri hastalığın başlangıcı: Perde taktırırken merdivenden düşer. Küçük gibi görünen bu olaydan sonra ağrıları başlar. Doktorlar teşhis koyamaz. Hastalık ilerler. Bugün birçok araştırmacı bunun bağırsak ya da böbrek kaynaklı ölümcül bir hastalık olabileceğini söyler. Ama Tolstoy için hastalığın adı önemli değildir. Çünkü asıl hastalık bedende değildir. Hayatın yanlış yaşanmış olmasıdır. Doktorlar sürekli tıbbi kelimeler kullanırlar. İvan hiçbir şey anlamaz. Sonunda şunu fark eder: Ben mahkemede insanlara nasıl davranıyorsam doktor da bana öyle davranıyor.çYani yıllarca insanları dosya gibi gören adam, şimdi kendisi de bir dosyaya dönüşmüştür. Bu, Tolstoy'un adalet sistemi ve bürokrasi eleştirisidir. Başlangıçta asıl korkusu ölüm korkusu değildir: "Ben gerçekten ölüyor olabilir miyim?" Çünkü ölüm hep başkalarının başına gelir. İnsan kendi ölümünü kabul etmek istemez. İvan da uzun süre bunu inkâr eder. Kitabın en önemli cümlesi İvan sürekli kendi kendine şunu sorar: "Ya hayatım yanlış yaşandıysa?" İşte bütün roman bu sorunun etrafında döner. Çünkü o ana kadar hep şöyle düşünmüştür: Kanunlara uydum, saygın oldum, terfi ettim, ev aldım. Herkes beni takdir etti. Ama bunların hiçbirinin onu mutlu etmediğini ölüm yaklaşınca anlar. Tolstoy'un söylediği şey çok serttir: Toplumun doğru dediği hayat, gerçekten doğru bir hayat olmayabilir. Kitaptaki en saf karakterdir Gerasim: Köylü genç Gerasim, İvan'a bakar. Ayaklarını saatlerce tutar. Temizler, yardım eder, hiç şikâyet etmez. En önemlisi de ölümden korkmaz. Çünkü ölümün hayatın doğal bir parçası olduğunu kabul eder. İvan'ın çevresindeki herkes: hastalığını inkâr eder, bahte teselliler verir, onun yanında rol yapar. Sadece Gerasim dürüst davranır. "Olan oluyor." der. Bu dürüstlük İvan'a büyük bir rahatlama sağlar. Tolstoy'un gözünde gerçek insan odur. Çünkü sevgisi karşılıksızdır. İvan ölürken kendisini siyah bir çuvalın içine çekiliyormuş gibi hisseder. Direnir, korkar, çıkmaya çalışır. Bu çuval aslında: ölüm korkusu, pişmanlık, geçmişe tutunma, yanlış yaşanmış hayat demektir. Ne kadar direnirse acısı o kadar artar. Kitabın en etkileyici kısmı sonu belki de: İvan artık savaşmayı bırakır. Eşine ve çocuğuna bakar. İlk defa onların acısını görür. İlk defa gerçekten başkasını düşünür. Şefkat duyar. O anda içinde büyük bir değişim olur. Sonra şunu hisseder: Ölüm yok. Yani biyolojik anlamda değil, ruhsal anlamda. Artık ölüm korkusu ortadan kalkmıştır. Çünkü kendini bırakmıştır. Tolstoy'a göre insan sevgiye ulaştığında ölümün gücü azalır. Romanın temel düşünceleri şunlardır: 1. Ölüm hayatın aynasıdır. Ölüm yaklaşınca insan gerçekten neyin önemli olduğunu anlar. 2. Başkalarının hayatını yaşamak felakettir. İvan hiçbir zaman kendi seçimlerini yapmaz. Hep toplumun beklentilerine göre yaşar. Bu yüzden sonunda "Ben hiç yaşamamışım." duygusuna kapılır. 3. Sahte ilişkiler insanı yalnız bırakır. Arkadaşları makamını önemser. Karısı çoğu zaman hastalığın getirdiği yükü düşünür. Doktorlar onu anlamaz. Sonunda yanında kalan tek kişi Gerasim olur. Tolstoy, samimiyetin makamdan ve gösterişten çok daha değerli olduğunu anlatır. 4. Acı bazen insanı dönüştürür. İvan, sağlıklıyken kendini hiç sorgulamaz. Acı çekmeye başlayınca gerçeklerle yüzleşir. Bu yüzden Tolstoy için acı yalnızca kötü bir deneyim değildir; insanı kendine döndüren bir imkândır. Bu eser Tolstoy'un yaşadığı büyük manevi krizden sonra yazılmıştır. Bu yastan hayatıyla çok ilişkilidir. Gençliğinde şöhret, zenginlik ve başarı peşinde koşmuş; fakat ilerleyen yaşlarında bunların yaşamın anlamını vermediğini düşünmeye başlamıştır. İvan İlyiç'in Ölümü, biraz da Tolstoy'un kendi kendine sorduğu soruların edebiyata dönüşmüş hâlidir. Bu nedenle roman yalnızca bir karakteri değil, yazarın kendi iç hesaplaşmasını da yansıtır. Güzel, kıymetli ve anlamlı bir eser kesinlikle. Tekrar tekrar dönüp okumak gerek diye düşünüyorum. 26 Temmuz Pazar-2026

zelda_ 3 days ago

Parasız Yatılı

Füruzan

6 Gönderi

Spoiler içeriyor Kitabın ilk iki hikayesi olan "Sabah Eskimişliğin" ve "Özgürlük Atları" hikayelerini okurken hiçbir şey anlamadım ve onları yapay zeka'ya danıştım. O da şöyle bir şeyler söyledi o iki hikaye için: ●Bu iki hikaye neredeyse bilinç akışıyla yazılmıştır. Bunları bir roman…devamıKitabın ilk iki hikayesi olan "Sabah Eskimişliğin" ve "Özgürlük Atları" hikayelerini okurken hiçbir şey anlamadım ve onları yapay zeka'ya danıştım. O da şöyle bir şeyler söyledi o iki hikaye için: ●Bu iki hikaye neredeyse bilinç akışıyla yazılmıştır. Bunları bir roman gibi okumaya çalışınca hiçbir şey anlaşılmıyor. Aslında bunlar bir olay anlatmaktan çok, bir hafızanın parçalarını anlatıyor. Ayrı ayrı bakalım. 1. Sabah Eskimişliğin Bu hikâyede aslında tek bir olay yoktur. Füruzan, sabah uyanan bir kadının zihninde dolaşan anıları, çocukluğunu, annesini, mahalleyi, eski İstanbul'u, yoksulluğu ve bugünkü insanları peş peşe gösterir. Bir rüyadaymış gibi konu bir oraya bir buraya sıçrar. Hikâyenin ilk cümlesi her şeyi özetler: "Sabah eskimişliğin buzulları burnuma dek geliyor." Buradaki "eskimişlik", yalnızca yaşlanmak değildir. Çocukluğun eskimesi, insanların eskimesi, ilişkilerin eskimesi, şehirlerin eskimesi, değerlerin eskimesidir. Sabah uyanınca insanın içine çöken eski zaman duygusudur. Hikâyede neden bu kadar çok insan var? Bilmem Ne Hanım... Rüknettin Bey... Mualla Abla... Güzide Hanım... Salim Bey... Öğretmen... Komşular... Hepsi tek tek önemli kişiler değildir. Onlar Türkiye'nin özellikle 1950-60'lı yıllardaki orta sınıfını temsil ederler. Füruzan onların konuşmalarını özellikle olduğu gibi verir. Mesela insanlar sürekli şunlardan bahseder: kim zengin oldu, kim iyi evlilik yaptı, kimin evi güzel, kimin Fransızcası var, kim hangi okula gitti, kim viski içiyor, kim modern görünüyor. Yazar bunlarla hafif alay eder. Çünkü insanların iç dünyası yerine gösterişi önemsediğini düşünür. Çocukluk neden bu kadar önemli? Hikâyenin en dokunaklı kısmı bence şurasıdır: "Artık günün orta yerinde de sevinivermeler kalmadı." Çocukken insan sebepsiz mutlu olabilir. Büyüyünce o mutluluk kaybolur. Füruzan buna yas tutuyor. Anne figürü Annesi sürekli konuşuyor. Bazen kızıyor. Bazen öğüt veriyor. Bazen: "Mal kıymeti bilmeyen insan kıymeti de bilmez." diyor. Bu aslında eski kuşağın yaşam anlayışıdır. Anne yoksulluk yaşamıştır. Her eşyanın kıymetini bilir. Eski İran halılarını saklar. Misafir odasını korur. Naftalin kokusu... Ak sabun... Taş kömürü sobası... Bütün bunlar çocukluk hafızasının kokularıdır. Hikâyede fakirlik açık açık anlatılmaz. Ama hep hissedilir. Mesela: kemirilmiş tırnaklar, solmuş önlük, ayakkabı utancı, soğuk evler, mangal, soba... Sonra çocuk hayal kurmaya başlar. "Bütün ayakkabılar benim olsa..." "Kırk ayakkabım olsa..." Bu aslında yoksul bir çocuğun hayalidir. Son bölüm neden karışık? Sonlara doğru metin tamamen şiire dönüşüyor. Mesela: "Susuuuuuun." "İlkyazları odaya koyun." Bunlar gerçek cümle değil. Yazar şunu söylüyor: İnsanlar artık sevgiyi konuşmuyor. Herkes yaşlanıyor. Herkes korkuyor. Ama çocukluk ve bahar ölümü bile yenebilir. Hikâyenin temel düşüncesi Bence hikâye şunu söylüyor: İnsan büyüdükçe sadece yaşlanmaz. İçindeki çocuk da yavaş yavaş ölür. Şehir değişir. İnsanlar değişir. Evler değişir. Ama insanın belleği hiçbir şeyi unutmaz. İkinci hikaye: 2. Özgürlük Atları Bu hikâyeyi anlamak biraz daha kolay. Aslında üç konu vardır. çocukluk, üvey baba, özgürlük Eski dolap neden bu kadar anlatılıyor? Dolap sadece dolap değildir. Eski hayatı temsil eder. Geçmişi temsil eder. Çocukluğu temsil eder. Yazar sürekli: "Bu dolabı anlamayan tamirci mahvetti." diyor. Çünkü eskiyi anlayamayan insanlar geçmişi de yok ediyor. Çocuk neden hayvanları seviyor? Çocuk sürekli şunu soruyor. "Kedileri niye severiz?" "Atları niye severiz?" Bu çok önemli. Çocuk çıkar için sevmiyor. Yetişkinler ise hemen cevap veriyor: koyun et verir, inek süt verir köpek bekçilik yapar Yani sevginin bile faydasını arıyorlar. Çocuk ise: "Kardan adamı da seviyorum." diyor. Çünkü çocuk için sevgi faydaya bağlı değildir. Füruzan burada çocuk masumiyetini savunuyor. Parasız yatılı sınavı Burada hikâye ilk kez gerçek anlamda acılaşıyor. Küçük kız parasız yatılı sınavına giriyor. Çünkü okuyabilmesinin tek yolu budur. Tanrı'ya dua ediyor. Kazanıyor. Ama üvey babası: "Kalırsan parasını ben ödeyeceğim." diyor. Bu cümle aslında sevgisizlik içeriyor. Çocuğun başarısını kutlamıyor. Sadece yük olmasını istemiyor. Ölümü istemesi En ağır bölüm burasıdır. Çocuk diyor ki: "Tanrı'dan ölümü istiyordum." Gerçekten ölmek istemiyor. Çocuk aklıyla adaleti arıyor. Çünkü ona yapılan haksızlığa başka çözüm bulamıyor. Bu yüzden ölümü bir kaçış gibi düşünüyor. Atlar neden özgürlüğü temsil ediyor? Hikâyenin adı boşuna değildir. Atlar burada gerçek at değildir. Onlar: özgürlük, çocukluk, doğa, sınırsızlık demektir. Son cümlelerden biri çok güzeldir: "Atları unutabilir miyiz ki sevmeyelim." Yani insan özgürlüğü unutabilir mi? İki hikâyenin ortak noktası Aslında ikisi de aynı şeyi anlatıyor. Birincisi daha çok anıların dağınıklığı üzerinden, ikincisi ise çocukluk ve yoksulluk üzerinden bunu yapıyor. Füruzan'ın asıl derdi şudur: Çocukluk insanın en gerçek zamanıdır. Yoksulluk yalnızca parasızlık değildir; sevgisizlik ve dışlanmışlık da yoksulluktur. Eski eşyalar, eski şarkılar ve eski evler sadece nostalji değildir; insanın kimliğini taşıyan hafızadır. Modernleşen toplum gösterişe ve çıkara yöneldikçe insanlar birbirinden uzaklaşır. Sonraki hikayeler anlaşılırdı. Onları da şu şekilde yorumlamaya çalıştım: 3. Hikaye olan "Münip Bey'in Günlüğü" Belki de sıradan bir insanın sıradan günlüğü. Münip Bey her günü bir cümle ile not alıyor. En azından benim görüp anladığım bu şu anda. Ama tabii her bir cümle bir günü öyle derinlemesine incelettiriyor ki insana, bir cümle yeter demek ki dedirtiyor insana. 4. Hikaye "Taşralı" Fakir ailesinin yanından ayrılıp şehirdeki, zengin teyzesinin yanına okumaya gelen genç bir kızın yaşadıkları ve aralara giren teyzesinin ve annesinin birbirleri için söyledikleri. 5. Hikaye "Piyano Çalabilmek" Bu hikaye aslında bir önceki hikaye ile iç içe aslında sanki. Zengin bir kadının fakir bir adamla yaptığı evlilik söz konusu. Kadın ilk eşini kaybeder, ondan olan kızı evlenir. Fakirlik yaşarlar ve mecbur kalıp kendisine denk olmayan bir adamla evlenip ondan da bir kızı olur ama ne kocasını, ne kızını ne de yaşadığı ortamı, hayatı beğenmez. Hep eskiyi, eski hayatını özler. Piyano çalmalarından bahseder. 6. Hikaye "Nehir" Zengin bir ailede çalışan ablasının yanına gelen genç kızın yaşadıkları ve gördükleri anlatılır. Acıydı bu hikaye. 7. Hikaye "Su Ustası Miraç" Bu hikaye kitap okumanın etkisi ile etrafındaki herkesten, annesi ve abilerinden farklı düşünüp bakan zengin ailede olup fakirlerin halinden anlayan ve yer yer 'Deli Vedat' diye anılan Vedat'ın hikayesi ama ismi neden 'Su Ustası Miraç" Anlamadım sanırım ama hikaye güzeldi. Okudukların seni Vedat gibi değiştirmeyecekse hiç okuma zaten. 8. Hikaye "İskele Parklarında" Yoksul ve çaresiz bir kadın ve küçük kızının yaşadıkları hayat ve kadının aklında kalan birkaç parça güzel anı. Parklar hatırlamaların mı yoksa unutmaların mı yeri acaba?... Yoksa kaybolmaların mı, kendini kaybetmelerin mi?.. 9. Hikaye "Edirne Köprüleri" Bu hikayeyi pek sevemedim şu anda, birazcık karışık geldi bana. Belki başka zaman okurum, odaklanıp doğru düzgün okuyamadım zaten. 10. Hikaye "Parasız Yatılı" Kitaba adını veren meşhur, güzel hikaye. Fakir bir annenin ve kızının hikayesi. Ve o annenin, kızının parasız yatılıyı kazanıp, okumasının, öğretmen olmasının hayali ile ayakta durmasının hikayesi. 11. Hikaye "Yaz Geldi" Fakir, kimsesiz, küçük bir kızın kendini yazın sokaklara atması, kedilerle dost olması ve sonrasında tanıştığı kendisi gibi olan küçük bir çocukla arkadaşlığının hikayesi. 12. Hikaye "Haraç" Bu hikaye benim için okuması çok zor bir hikaye oldu çünkü çok acıydı. Kimsesiz, fakir bir kız çocuğu bir konağa getirilir, orada büyür ve orada yaşar, her türlü hizmetini görür oradakilerin ve o konaktan başka bir yer, başka bir hayat bilmez. En önemlisi annesini, babasını bilmez, var mı yok mu bunu bile bilmez. Kendi isminden, isminin Servet olduğundan bele emin değildir. Sonra kendisinden yaşça büyük bir adamla evlenip eş ve anne olunca da hiçbir şey değişmez. Eşi onu hep hor görür, kendine layık görmez, aşağılar. Oğlu bırakıp Almanya'ya gider. Oysa Servet, sevgi nedir, sevmek, sevilmek nedir, insan nasıl sevilir, sevilince nasıl hisseder bunları oğlu ile tadacaktı... Bir kız çocuğu, bir kadın nasıl dayanır bunca şeye?.. ☆Füruzan fakirliği, kimsesizliği tek bir kitapla, birkaç hikaye ile o kadar dolu dolu, o kadar güzel ve gerçek anlatmış ki. Bunu en çok da kadınlar ve çocuklar üzerinden anlatır ve belki de bu en doğru yol çünkü bu mesele bu iki grupta en acı şekilde ortaya çıkar. Ayrıca yazarın hikayelerini okurken yer yer şiir okuyormuş gibi hissediyor insan. Çünkü gerçeği acı bir şiir gibi anlatıyor. Çok bağendim. Bir gün belki tekrar okurum, en azından bazı hikayeleri. Başlangıç/Bitiş: 24-25 Temmuz Cuma-Cumartesi 26 Temmuz Pazar-2026 Alıntılar yorumda...

zelda_ 4 days ago

Ah Güzel İstanbul

Ömer Kavur

1 Gönderi

●Elimde şu anda Füruzan'ın 'Parasız Yatılı' kitabı var. Birbirinden güzel hikayeler barındırıyor ve bu kitabın Önsözünde 'Ah Güzel İstanbul' hikayesini (bu hikaye bu kitapta değil) Ömer Kavur ile birlikte film haline getirdiği yazıyordu. (Ayrıca TRT de bir tane de kısa…devamı

zelda_ 6 days ago

Tüm Ders Notları

Ferit Edgü

1 Gönderi

●Ferit Edgü'nün bu kitabı onun düşünce dünyasını belki de en doğrudan gösteren eseridir. Çünkü ilgilendiği bütün alanlarla ilgili fikirleri ve başka yazarlardan bu konulara yönelik fikirlerin notları var, kendi aldığı notlar ve onların üzerine belirttiği düşünceleri var. Bu sayede birçok…devamı●Ferit Edgü'nün bu kitabı onun düşünce dünyasını belki de en doğrudan gösteren eseridir. Çünkü ilgilendiği bütün alanlarla ilgili fikirleri ve başka yazarlardan bu konulara yönelik fikirlerin notları var, kendi aldığı notlar ve onların üzerine belirttiği düşünceleri var. Bu sayede birçok yazarı ve eserlerini de duymuş oluyoruz. Ayrıca birçok ressamın adını da zikrediyor kitapta. Tabii resim meselesi ile ne yazık ki pek ilgim olmadığı daha doğrusu bu konuda hiç bilgim olmadığı için çok ilgimi çekemedi o isimler ama... Ayrıca "O/Hakkaride Bir Mevsim" (kitabın adı başta 'O' iken sonradan 'Hakkaride Bir Mevsim' olarak değiştirilir) kitabı ile "Kimse" kitapları için aldığı notlar da var. Ferit Edgü, az yazar, çok şey söyler. Sessizlik, boşluk ve suskunluk onun için kelimeler kadar önemlidir. Okuyucuya cevap vermez; soru sordurur. Yazıyı bir bilgi aktarma aracı değil, düşünme biçimi olarak görür. Onun kitaplarını okurken "Ne anlatıyor?" sorusundan çok "Bana ne düşündürüyor?" sorusunu sormak gerekir. Ve söylediklerinin çoğu insanı düşünmeye sevk ediyor kendisi ve tüm insanlar üzerine. Kitapta en çok işlenen konu: Yazmak eylemi, yazmak meselesi: Edgü için yazmak bir meslek değildir. Bir yaşama biçimidir. İnsan ancak gerçekten söyleyecek sözü varsa yazmalıdır. Boş konuşmak kadar boş yazmaktan da nefret eder. Ve her fırsatta yazmazsa yaşayamayacağını belirtir. Bu konuda da kendisini yine çok sevdiği Kafka'ya benzetir. Çünkü ona göre Kafka da yazmadan duramazdı. Başlıktaki erotizm sözcüğü bildiğimiz anlamından biraz daha farklı ve kapsamlı bir şekilde ele alınıyor aslında. Edgü bunu cinsellikten çok yaşam tutkusu olarak ele alır. İnsan bedenini de sanatın ve özgürlüğün bir parçası olarak düşünür. Bazı kısımlar pek hoşuma gitmedi hatta olmasa da olurdu gibi düşündüm şu anda okurken ama genel olarak güzel ve doyurucu bir kitaptı benim için ve daha çok aforizmalar şeklinde buldum. Benim elimdeki kitap Alfa yayınlarından ama burda o yok. Pek bir farkı olduğunu sanmıyorum. 23 Temmuz Perşembe-2026 (Biraz daha yavaş okusaydım belki daha iyi ve doğru olurdu bu kitap için ama fırsat bulmuşken okudum) Alıntılar yorumda...

zelda_ 1 week ago

Lüzumsuz Adam

Sait Faik Abasıyanık

10 Gönderi

Spoiler içeriyor ●Sait Faik'in bu okuduğum ikinci kitabı. On dört hikayeden oluşuyor kitap ve hikayeler yine sıradan, gündelik hayattan meseleler, mekanlar ve insanlar üzerine yani hepimizin bakıp göreceği, belki ordan burdan duyacağı ya da bizzat yaşayacağı olaylar, hissedeceği duygular söz konusu bu…devamı●Sait Faik'in bu okuduğum ikinci kitabı. On dört hikayeden oluşuyor kitap ve hikayeler yine sıradan, gündelik hayattan meseleler, mekanlar ve insanlar üzerine yani hepimizin bakıp göreceği, belki ordan burdan duyacağı ya da bizzat yaşayacağı olaylar, hissedeceği duygular söz konusu bu hikayelerde. Bu yüzden Sait Faik'i okumak insana çok tanıdık bir his yaşatıyor. Daha doğrusu insana kendisini tanıtıyor, çevresine daha dikkatli bakmayı öğretiyor. Tabii ki yine denize, balıkçılığa ve balıkçılara da sıkça yer vermiş bu hikayelerinde. Bu konularla ilgili bazı terimleri bilmiyor olmak biraz okumada kopukluk yaşatıyor ama yine de güzeldi, beğendim hikayeleri. Belki bir iki tanesi biraz sıkıcı gelmiş olabilir şu anda bana ama olabilir... Kitabın ilk hikayesi, kitaba adını veren 'Lüzumsuz Adam' öyküsü. "Bu öyküde Mansur Bey adında, hayatı bütün günleri aynı faaliyetler çerçevesinde geçen bir adamın hikayesi anlatılıyor. Hayatındaki sıradanlıklar ve bundan duyduğu zoraki mutluluk en ince ayrıntısına kadar belirtiliyor. Sonunda ise bu hayattan nasıl vazgeçebilirim sorusunu soruyor kendi kendine. Bu hikayede bana en garip hatta biraz saçma gelen şey Mansur Bey'in bir gün birdenbire hamama gitmesi ile itiraf ettiği şey. Yedi yıldır aynı yerde yaşyıyor, aynı yerlere gidip geliyor, aynı şeyleri yiyip içiyor tamam ama yedi yıldır yıkanmıyormuş adam." Birçok yazarın hikayesini anlattığı bir Mansur Bey'i vardır, en azından ben denk geldim birkaçına tabii bazı farklılıklarla. Ben Sait Faik'in Mansur Bey'ini pek beğenmedim şu anda sanırım. İkinci öykü ise 'Ben Ne Yapayım' adlı öykü. Bu öyküsünü daha önce 'Seçme Hikayeler' kitabında da görüp okumuştum. Geri kalanları ise gündelik hayattan insanlara ve olaylara değinen başka güzel hikayeler. 'Menekşeli Vadi' hikayesi bana biraz 'Vesikalı Yarim' filmini hatırlattı. 'Papaz Efendi' hikayesi çok güzeldi. Toprağı ve onun bahşettiği güzellikleri bir papazın sözleri ile aktarıyor yazar. Sait Faik ile ilgili internette şöyle bir bilgi buldum. Onu da buraya bırakmak istedim: ●Klasik öykü tekniğini yıkarak doğayı ve insanları basit, samimi, hem iyi hem kötü taraflarıyla oldukları gibi fakat şiirsel ve usta bir dille anlatmıştır. Bunu yaparken diğer çoğu Cumhuriyet sonrası sanatçısı gibi Batı'daki gelişmelere bağlı kalmamış, hiçbir edebî anlayışın etkisinde hareket etmemiş ve belli bir tarzın takipçisi olmamıştır. Toplumun problemlerine değil bireyin toplum içindeki sorunlarına yönelen yazar, öykülerinde çoğunlukla kendisinden yola çıkıp bireyler hakkında yazarak insan gerçeğini anlamaya çalışır. Çoğunlukla şehirli alt sınıfın hayatını yazan Abasıyanık, balıkçı, işsiz, kıraathane sahibi gibi karakterleri anlatır. İnsanların yaşama biçimlerini, isteklerini, tasalarını, korkularını ve sevinçlerini irdeleyerek, toplum meselelerinden çok "insanı ele alan sanatçılar" sınıfında yer alır. 1930'larda başladığı yazı hayatı boyunca "sorumlu avare", "gözlemci balıkçı", "çakırkeyf sirozlu", "küfürbaz şair", "müflis tacir", "züğürt yazar", "hamdolsun diyemeyen rantiye", "anadan doğma çevreci" gibi sıfatlarla anılan Abasıyanık'ın tüm yazdıkları bir şair duyarlılığı içermektedir. Hikâye, roman, şiir yazan, çeviriler ve röportajlar yapan sanatçı bütün bu türleri kendine özgü tarzı ile kaynaştırmıştır. Yazarın, anlık heyecanlarını yansıtan izlenimci ve fovist ressamların üslubunu anımsatan bir tarzı olduğu söylenmiştir. Kendi özgün dilini oluştururken André Gide, Comte de Lautréamont, Jean Genet gibi isimlerden etkilenen Abasıyanık, kendisinden sonra gelen Ferit Edgü, Adalet Ağaoğlu, Demir Özlü gibi pek çok yazara da öncülük etmiştir. Ölümünün ardından Burgaz Adası'ndaki evi müzeye dönüştürülen yazar adına her sene öykü ödülü de verilmektedir. 22 Temmuz Çarşamba-2026 Alıntılar yorumda...