Raf Yorumu: . (@petrell)

Raif Efendi (Erzurum):“Bendeniz bütçenin geri bırakılmasını teklif ediyorum. Kanunsuz, nizamsız bir bütçe kabuledilemez.”Reşit Ağa (Malatya):“Efendiler, Maliye Vekili Beyefendi, Meclis’te çıkan kanunları okudular. Cami işlerine bakacak dediler. Rica ederim efendim, evvelâ kanunlar için bütçede ödenek konulmamıştır. Maliye bütçesinden çıkarmıştır, parayı kendi…devamıRaif Efendi (Erzurum):“Bendeniz bütçenin geri bırakılmasını teklif ediyorum. Kanunsuz, nizamsız bir bütçe kabuledilemez.”Reşit Ağa (Malatya):“Efendiler, Maliye Vekili Beyefendi, Meclis’te çıkan kanunları okudular. Cami işlerine bakacak dediler. Rica ederim efendim, evvelâ kanunlar için bütçede ödenek konulmamıştır. Maliye bütçesinden çıkarmıştır, parayı kendi kendinden mi verecek? Genel bütçeye dahil olmayan masrafı, nasıl olur da Hazine’den verir? Mekteplerde öğrenimi birleştireceğiz dediler, Maarif Vekili beyefendi bütün medreseleri kaldırdı. Eğer bununla da Maliye Vekili bütün camileri kapatmak istiyorsa onu bilmem.”Mustafa Feyzi Efendi (Konya):“Muhterem arkadaşlar, iki hakikat vardır; İlim ve cehalet (bilgisizlik) ilim çeşidine göre âlimin de çeşidi vardır. Şimdi, Diyanet İşleri bütçesini elimize aldığımızda Diyanet İşlerini görecek, din işlerini yürütecek ulema lâzım. Bu bütçenin içinde din ulemasını yetiştirmek için on para var mı? Yoktur... Bugün üniversitenin ilahiyat bölümü bizim şu Diyanet İşleri ile iştigal edecek vazifeleri yapacak ulemayı yetiştireceğini bilmiyor muyuz? O halde müftüler nereden yetişecek? Rica ederim bu vazifeyi kime veriyorsunuz?”Hafız İbrahim Efendi (Isparta):“İki sene sonra hepsi kalkacak.”Mustafa Feyzi Bey (Konya):“Evet bugün medreseler kalkmıştır, kapanmıştır. Beyefendiler rica ederim hepiniz mensup olduğunuz SEÇİM BÖLGELERİNİ biliyorsunuz. Bir kazada otuz köy var, otuz talebe gelmiş, kazada bir medresede toplanıyorlardı. Bu kazanın kadısı, müftüsü, müderrisi bunları talim, terbiyeyle meşgul oluyorlardı. Eğitilmemiş bu adam, az çok okur, mümkün olduğu kadar, din bilginleri, fıkıh, farzlar, abtes öğrenip, köyüne gider ve halka öğretirdi.”Tunalı Hilmi Bey (Zonguldak):“Hocam... İşte İslamiyet bu eğitilmemiş adamlardan kurtarılacaktır.”Mustafa Feyzi Efendi (Konya): transkripti aşağıdadır:"Esaslı bilmezsin sus..."Tunah Hilmi Bey (Zonguldak):"Ben kalu beladan beri Müslümanım."Mustafa Feyzi Efendi (Konya):"Müslümansın fakat Müslümanlığı bilmezsin, şimdi Maarif Vekili Bey öğrenim birliği dolayısıyla medreseleri kapattı. Talebeleri, göçlerini arkalarına yükleyip, köylerine gönderdi. Medreseler kapalı, hatta müderris olan zat, otuz-kırk sene okuttuğu medreselerine konulmuyor. Göçünü alıp gönderiliyor ve müderrisler medreselere giremiyorlar."Hafız İbrahim Efendi (Isparta):"Fe-enzar-ü keyf-e kan-e akibet-üz zalimin."Mustafa Feyzi Efendi (Konya):"İşte efendim mesele bu şekildedir. Bu din işleriyle ilgilenecek bildiğiniz gibi, müderrisler, hatipler, ulemadır. Asıl doğrusu müderrisler ve ulema kısmıdır. Ulema yetiştirmek için bütçemizde böyle bir para konmadığı gibi diğer taraftan ulema yetiştirmek için öteden beri müesses olan medreseler de kaldırılıyor. Bunlar bütçeden para da istemezler. Rica ederim kendi kendilerine hizmet olsun okusunlar. Burada ancak itiraz vaki olur: Ulemanın okuttuğu dersler millete zararlı mı oluyor?"Abdulgani Bey (Mardin):"Haşa!"Mustafa Feyzi Efendi (Konya):"Zararları varsa kapatılması lazımdır. Fakat yoktan böyle bir zahap varsa (düşünce varsa) düzeltilmesini rica ederim. Ulemalar altı yüz seneden beri bu İslama hizmet etmişlerdir."Mahir Efendi (Kastamonu):"Bin üç yüz küsur seneden beri."Mustafa Feyzi Efendi (Konya):"Böyle talim ve terbiyeyle meşgul olan medreseler kapanıp, ulema açıkta kalacak ise tabi ki, hiçbirimiz razı olamayız. Diyanet İşleri medresesini şimdi hülasa edeyim: Diyanet işleriyle iştigal edecek müftüler ve bu devairde bulunacak ulema için bir mahreç lazım. Bendeniz şu bütçede bu esas hizmete dair bir madde göremediğim gibi Maliye Vekili Muhtereminin Başvekil Paşa hazretlerine izafeten buyurduklarına göre, elde bir nizamname de yoktur. Bu bütçe tehir edilmeli ve bu boşluklar doldurulmalıdır."Unutmayınız ki bu münakaşalar, I. Büyük Millet Meclisi'nde, yani milli mücadeleyi yapan, başaran, zafere götüren, fakat ortadaki rejimi buhranı sebebiyle, seçimlerin yenilenmesine karar vererek kendi kendisini fesheden I. Büyük Millet Meclisi'nde yapılıyor: Cumhuriyet Halk Fırkası'nın mebuslarının —bir tek Gümüşhane Mebusu merhum Zeki Bey hariç— tamamen çoğunlukla seçildikleri II. Büyük Millet Meclisi'nde yapılıyor. Bütün bu konuşan, tenkitleri yapan mebusların hepsi Halk Fırkası Mebuslarıdır. İçlerinden çoğu I. Meclis'te de bulunmuşlardır. Ve Müdafaa-i Hukuk grubunda yani Halk Fırkası'nın temelini teşkil eden grupta hizmet görmüş emektar siyasetçilerdir. Münakaşalar sonunda Meclis'in iki ayrı yöne eğildiğini kesinlikle görüyoruz: Necip Ali, Rize Mebusu Ali, Afyon Milletvekili Ali, Hacı Muhittin, Topçu İhsan, (eski Bahriye Vekili, Ankara İstiklâl Mahkemesi Reisi) gibi hemen hemen hepsi İstiklâl Mahkemelerinde savcı, aza bulunmuş kişiler, Diyanet İşleri riyaseti bütçesi üzerinde müzakerelerinin yeter görülerek maddelere geçilmesini teklif ediyorlar. Bu gruba mensup olanların verdikleri müşterek cevap şudur:"Mesele aydınlanmıştır. görüşmenin yeterliği reye konularak maddelere geçilmesini teklif ederiz."Afyonkarahisar milletvekili Kâmil Efendi şu cevabı veriyor:"Diyanet işleri bütçesinin acele tetkik ve iade edilmek üzere Diyanet İşleri Encümeni'ne havalesini teklif ederim."Reis Fethi Bey:"Efendim... Bütçenin tetkiki bütçe encümenine aittir. Başka encümene gidemez."Hüseyin Hüsnü Efendi (Isparta):"Rica ederim Reis Bey bu başka bütçelere benzemiyor. Kör ve topal bir bütçedir. Öbürleri gibi değil, bu yürüyemez."Reis Fethi Bey:"Bütçe encümeni bütçenin tetkiki için teşekkül etmiştir."Raif Efendi (Erzurum):"Bendeniz teklif ediyorum. Bütçe encümenine gitsin. Nizamnamesiyle gelsin. Şimdiye kadar böyle bir bütçe gelmemiştir. Ne kanunu, ne nizamnamesi var. Böyle bütçe tetkik olunmaz."Hüseyin Hüsnü Efendi (Isparta):"Yazıklar olsun."Reis Fethi Bey:"Bütçeyi başka bir encümene gönderemeyiz. Bütçe encümenine göndereceğiz."Hafız İbrahim Efendi (Isparta): "Bütçe encümeni ile Diyanet İşleri Encümeni müştereken yapsınlar"Reis Fethi Bey:"Böyle bir şey nasıl olabilir?"Hafız İbrahim Efendi (Isparta):"Yüce Meclis gündemine hakimdir, ne karar verirse o olur."Ve Meclis gündemine hakim olduğunu hakikaten ispat ediyor: Diyanet İşleri bütçesi, gerekçesi olmadığı için encümene iade ediliyor. Düşününüz ki, bu inkılap kanunlarının en köklü olanıdır, karşı tarafın dinlenmesi en kolay ve kuvvetli olanıdır, aynı gün İstiklal Mahkemesi yedi idam kararı vermiştir. Fakat Meclis'te milli mücadele ruhu hala hakimdir. Gerçekler hala pervasızca konuşuluyor. Aradan kaç yıl geçti 36 yıl dile kolay, Meclis'te Diyanet İşleri riyaseti bütçesi gerekçesi yok diye encümene iade edildiği yıl dünyaya gelenler; bugün mebus, vekil, kumandan, sanayici, işadamı, bankacı, umum müdür, öğretmen, profesör, gazeteci, memur, çiftçi, hülasa hayatın içinde ve başında.