Raf Yorumu: Insomnia (@insomnia)

Filmimiz onur, iktidar, sınıf ve bireyin sistem karşısındaki konumunu sorgulayan, türünün sınırlarını aşan bir sinema başyapıtı. Masaki Kobayashi, samuray sinemasının alıştığımız “şeref, sadakat, savaşçı ruh” anlatısını alıp ters yüz ediyor. Hikayenin merkezinde, klanı çöktükten sonra efendisiz kalmış bir samuray Hashiro…devamıFilmimiz onur, iktidar, sınıf ve bireyin sistem karşısındaki konumunu sorgulayan, türünün sınırlarını aşan bir sinema başyapıtı. Masaki Kobayashi, samuray sinemasının alıştığımız “şeref, sadakat, savaşçı ruh” anlatısını alıp ters yüz ediyor. Hikayenin merkezinde, klanı çöktükten sonra efendisiz kalmış bir samuray Hashiro Tsugumo’nun güçlü bir klanın kapısına gelmesi var. Başlangıçta oldukça sade görünen bu karşılaşma, tsugomo’nun geçmişini anlatmasıyla birlikte bambaşka bir anlam kazanmaya başlıyor. Film de tam burada seyircinin algısıyla oynamaya başlıyor: Kime inanmalıyız ve gerçekten onurlu olan kim? Kobayashi bize cevapları hemen vermiyor; olayları ve karakterleri parça parça açıyor. Geçmişe yapılan dönüşler yalnızca hikayeyi anlatmak için değil, şu ana kadar gördüğümüz şeyleri yeniden değerlendirmemiz için kullanılıyor. Bu yüzden izlerken bir noktadan sonra adeta bir davayı çözüyorsunuz. Ve filmin asıl meselesi de burada ortaya çıkıyor: Onur gerçekten ahlaki bir değer mi, yoksa iktidarın kendi düzenini korumak için kullandığı bir araç mı? Kobayashi’nin eleştirisi doğrudan bushido (samurayların uymak zorunda olduğu askeri, ahlaki, etik kurallar) ve feodal hiyerarşiye yöneliyor. Bireyin, kendisinden çok daha güçlü bir sistem karşısında ne kadar çaresizleşebileceği anlatıyor. İktidarın kuralları koyduğu, sınıfın bu kuralları koruduğu ve bireyin ise o kuralların içinde nefes almaya çalıştığı bir dünya görüyoruz. Tatsuya Nakadai inanılmaz bir performans sergiliyor. Öfkeyle bağırarak değil, çoğu zaman sakinliği ile hissettiriyor. Yüzündeki küçük değişimler, suskunlukları ve karşısındaki insanlara bakışı bile başlı başına bir anlatım. Görsel olarak da film inanılmaz disiplinli. Siyah-beyaz görüntüler, simetrik kadrajlar, geniş ve boş mekanlar…Özellikle o avlu ve merdivenlerdeki karşılaşmalar, gücün fiziksel olarak bile nasıl konumlandırıldığını hissettiriyor. Filmin başındaki zırh, bana göre Harakiri’nin bütün meselesinin küçük bir özeti gibi. Dışarıdan bakıldığında ihtişamlı, güçlü ve saygın; fakat yakından baktığımızda içi boş bir sembol. Harakiri, bana göre “onur adına ne kadar fedakarlık yapılabilir?”sorusundan çok daha rahatsız edici bir soru soruyor: İnsanın onurunu koruması için önce kendi insanlığından vazgeçmesi gerekiyorsa, o düzen gerçekten onurlu mudur? İktidarın karşısındaki bireyi, sınıfsal eşitsizliği, kurumların ikiyüzlülüğünü ve “kutsal” kabul edilen değerlerin nasıl manipüle edilebildiğini anlatan zamansız bir film. 1962 yapımı olmasına rağmen hala bu kadar sert ve güncel hissettirmesi de zaten filmin büyüklüğünü anlatıyor. Şimdiden iyi seyirler diliyorum.