Raf Yorumu: Cupid (@cupidlovies)

Matrix aynı anda felsefe, psikoloji, din ve politika gibi birçok katmanı içinde barındırıyor. Hikâyede insanlar makineler tarafından oluşturulan sanal bir dünyanın içinde yaşarken bunun farkında olmadan onu gerçek kabul ediyor. Neo’nun yolculuğu ise bu sahte gerçekliğin ötesine geçip hakikati arama…devamıMatrix aynı anda felsefe, psikoloji, din ve politika gibi birçok katmanı içinde barındırıyor. Hikâyede insanlar makineler tarafından oluşturulan sanal bir dünyanın içinde yaşarken bunun farkında olmadan onu gerçek kabul ediyor. Neo’nun yolculuğu ise bu sahte gerçekliğin ötesine geçip hakikati arama çabası etrafında şekilleniyor. İzlerken aklıma Plato’nun Mağara Alegorisi geldi. Mağaradaki insanlar duvara yansıyan gölgeleri gerçek sanarken, Neo da yaşadığı dünyanın gerçek olduğuna inanıyor. Ancak içinde açıklayamadığı bir huzursuzluk taşıyor sürekli bir şeylerin yanlış olduğunu hissediyor, sisteme tam anlamıyla uyum sağlayamıyor ve kendisinden emin görünmüyor. Bu yönüyle Neo yalnızca bir karakter değil, zaman zaman kendi hayatını ve seçimlerini sorgulayan insanların bir temsili gibi duruyor. Filmin ilk kısımlarında Neo tavşanı takip etmeden önce ekranda kısa bir süreliğine Jean Baudrillard’ın Simulacra and Simulation adlı kitabı gösteriliyor. Baudrillard’ın ortaya attığı simülakr kavramı, artık bir orijinale dayanmayan kopyaları anlatıyor. Normalde bir kopyanın bir aslı olması gerekir fakat Baudrillard’a göre modern dünyada bazen ortada bir asıl bile yoktur, sadece birbirini üreten görüntüler, semboller ve temsiller vardır. İnsanlar da zamanla temsil edilen şey ile gerçeğin kendisi arasındaki farkı kaybetmeye başlar. Bu düşünce filmin temelindeki simülasyon fikriyle oldukça uyumlu görünüyor. Çünkü burada da karakterler yaşadıkları dünyanın bir kopya olduğunu öğreniyorlar fakat gerçek dünyanın nasıl bir yer olduğunu başlangıçta bilmiyorlar. Aslında bu durum günlük hayatta da bize sunulan değerlerin, başarı anlayışlarının ve yaşam biçimlerinin ne kadarının gerçekten bize ait olduğunu sorgulatıyor. Birçok şeyi sorgulamadan kabul ediyor, sonra da onları kendi seçimlerimiz sanıyoruz. Film aynı zamanda Descartes’ın kuşkuculuğunu da hatırlatıyor. Gerçek sandığımız şeylerin gerçekten gerçek olup olmadığını bilebilir miyiz? Yaşadığımız deneyimlerin dış dünyadan değil de başka bir güç tarafından oluşturulduğunu varsaysak bile bunu fark etmemiz mümkün olur muydu? Bu soru modern felsefede kavanozdaki beyin düşünce deneyine kadar uzanıyor. Filmin sembollerinden biri olan kırmızı hap ve mavi hap seçimi de çok anlamlı. Kırmızı hap acı verici olsa bile gerçeği, mavi hap ise sahte fakat konforlu bir hayatı temsil ediyor. Yani film yalnızca “Gerçek nedir?” sorusunu değil, “Değerli olan nedir?” sorusunu da soruyor. Robert Nozick’in Deneyim Makinesi düşünce deneyinde olduğu gibi, insan yalnızca haz peşinde koşan bir varlık değil aynı zamanda gerçeklikle bağ kurmak isteyen bir varlık. Bu nedenle birçok karakter rahat ve güvenli bir yanılsama yerine daha zor ama gerçek bir hayatı tercih ediyor. Özgürlük meselesi de filmin merkezinde. Eğer her şey önceden belirlenmişse, ister ilahi bir plan ister fizik yasaları tarafından, seçimlerimizin ne kadarının gerçekten bize ait olduğunu soruyor. Neo’nun kader ile özgür irade arasında sıkışmış yolculuğu da bu problemin bir yansıması gibi okunabilir. Eğer gerçeklik dediğimiz şey algılarımızın ürettiği bir deneyimden ibaretse, hakikati nasıl ayırt edeceğiz?