Musa Carullah der ki: Böyle yapılmadığı için hayat yürüyüp ilerledi, fakihler geride kaldı. (FAKİH'ler: Yani din yorumcuları...)Halife Me'mun zamanından sonra "ictihad" durdurulunca, yani akla kilit vurulunca bunun ameli hayattaki başlıca tepkisi şunlar oldu:Teşebbüs yolundan yanlış bir tevekkül ve zillete sapmak.Kaza…devamıMusa Carullah der ki: Böyle yapılmadığı için hayat yürüyüp ilerledi, fakihler geride kaldı. (FAKİH'ler: Yani din yorumcuları...)Halife Me'mun zamanından sonra "ictihad" durdurulunca, yani akla kilit vurulunca bunun ameli hayattaki başlıca tepkisi şunlar oldu:Teşebbüs yolundan yanlış bir tevekkül ve zillete sapmak.Kaza ve kadere yanlış mana vererek yüksek emel ve hamlelerden uzak düşmek.Fikir hürriyetini köstekleyerek aklı felce uğratmak.Güzel sıfatlara değer vermekle gözleri güzel eserleri görmekten, kulakları güzel müzikten mahrum edip, kalpleri yüce duyguları sezmez bir hale düşürmek ve bunun neticesi olarak gönülleri aşağı şeylere döndürmüş olmak.Günün efendilerine tezellül ve dalkavukluk ede ede izzeti nefsi kaybetmek.Pintiliği iktisat esası gibi kullanarak, terakkiyatta mühim âmil olan rekabeti haset saymak.Kadınlara içtimai hayatta yer vermemek (Uzun Günlere Ruze, s.200).DİN:"Hayat-ı insaniyede din en mühim bir rükündür. Zira insanların her hareketi dinlerine yani kalplerinin selametine bağlıdır. Kalbi pak insanın her işi pak olur. Kalp selim olursa o vakit insanının kast ve iradesiyle vücuda gelmiş şeylerin her biri salim olur. İnsanların kalbinde bir fesat bulunursa hareketi de o nisbette fasid olur. İnsanın âmâli zahiresi kalbinin tercümesidir. Her bir insan her bir işte imanına göre hareket eder. Hayatın güzelliği kalbin, itikadın güzelliği ile olur.""Emaneti, adaleti emreden Allah'ın varlığına imân iktizasıyla insan, emanet ve adalet yolundan ayrılmayarak yaşar. Ruhun bekasına, âmâlin neticelerine iman eden insan her halde nefsin tekemmülüne sayeder, rezailden çekinmeye var kuvvetiyle çalışır.""Lakin din âlimleri, bağları ile imânının kudsiyetine, ehemmiyetine gayet büyük halel getirdiler; din, adeta umumi muharebe meydanı oldu kaldı. Din aklın düşmanı, hayatın düşmanı, hakikatlerin zıddı, dervişlerin rehberi, adalet ve cumûdun dostu, saadet ve terakki yolunda en kuvvetli bir engel telkin ve telekki kılınır oldu. Şu halin tesiriyle "hayatı insaniye ile diyanet-i semaviye arasında ebedi düşmanlık vardır" zan ve hayâli her insanın kalbinde rusuh etti. İnsanlık âlemini bu belanın istila etmiş olmasından mes'ul ne semâvi şeriatlerdedir, ne de şeriatleri tebliğ edenbilenlerdedir; kusur, Kur'an'ı Kerim'inin beyanında bağ neticesinde olarak ihtilafa düşen ehl-i ilimdedir. Ali İmran19 Şüphe yoktur ki, Allah indinde bir din vardı, o da dini İslam'dir. Kitaba nail olanlar bunda ihtilaf etmediler, yalnız hakikati bildikten sonra, aralarında hasedden naşi ihtilaf oldu.
Web yapım aşamasındadır.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
En iyi deneyim için mobil uygulamamızı indir.
Musa Carullah der ki: Böyle yapılmadığı için hayat yürüyüp ilerledi, fakihler geride kaldı. (FAKİH'ler: Yani din yorumcuları...)Halife Me'mun zamanından sonra "ictihad" durdurulunca, yani akla kilit vurulunca bunun ameli hayattaki başlıca tepkisi şunlar oldu:Teşebbüs yolundan yanlış bir tevekkül ve zillete sapmak.Kaza…devamı
Biliniyorki Osmanlı'da, akılcı felsefenin öncüsü Türk İbni Sina ile nakilci görüşün temsilcisi İran asıllı Gazzali arasındaki fikir çekişmesi, sadece bilimsel hayatı değil, devletin varlığını da etkilemiştir.İbni Sina itibârdayken Fatih'in Semaniyye, Kanuni'nin Süleymaniye Medreseleri (üniversiteleri) dünyayı aydınlatıyordu. Ne zamanki statükocu Gazzali'nin…devamıBiliniyorki Osmanlı'da, akılcı felsefenin öncüsü Türk İbni Sina ile nakilci görüşün temsilcisi İran asıllı Gazzali arasındaki fikir çekişmesi, sadece bilimsel hayatı değil, devletin varlığını da etkilemiştir.İbni Sina itibârdayken Fatih'in Semaniyye, Kanuni'nin Süleymaniye Medreseleri (üniversiteleri) dünyayı aydınlatıyordu. Ne zamanki statükocu Gazzali'nin görüşü, kemikleşmiş bizim RÜSUM ÜLEMASI'nın elinde Osmanlı'da Katolikliğin Ruhban Sınıfı gibi dinsel saltanat kurdu, İbni Sina itildi, Gazzali nakilciliği egemen oldu, Arap şeriatı, kural ve tatbikatıyla hayatı eline aldı, önce duraksama, sonra gerileme başladı ve çöküşe kadar devam etti.Aslında MATBAA denen rönesansın en büyük icadının Osmanlı'da 227 yıl gecikmesinin asıl sebebi budur.Yerinde sayış, Ondokuzuncu Yüzyılın ikinci yarısına kadar sürdü. Bundan sonraki uyanışın, aradaki boşluğu doldurması da zaten mümkün değildi.Hallac, Farabî, Birunî, İbn Rüşt, Hacı Bektaş-ı Veli, Mevlâna, Sadrettin Konevî, Yunus Emre, Nesimî, Simavna Kadısıoğlu Bedreddin şahsiyetleri ve gayeleriyle yokolup, şekilci, tekdüze, klişeleşmiş, Şeriatı Arap kültür emperyalizminin aracı yapmış hareketi dine, düşünceye, tasavvufa egemen olunca ARAPLAŞTIRILMAYA ÇALIŞILMIŞ TÜRK İNSANI'na kendi diliyle ibadeti, değil tatbik etmek, düşünmek ve düşündürmek bile KÜFÜR sayıldı.Yunus'un yakarışı, Mevlana'nın hikmeti, Farabi'nin felsefesi bile anılmaz oldu. Değil Türk insanını bu zamanın gelişmesi içinde geçmişine özgü bir din, imân, ibâdet yapısının hür düşünceli ferdi yapacak olan köklü hizmetin nasibiyle yetiştirme özgürlüğü...
SEVDALAR DUMAN OLMAYACAK Acının bağrından mavi bir çelik gibi fışkıran öfke dünyayı değiştirecektir mutlaka Yani hayat kendini yeniden yaratacaktır ona sahip çıkan ellerde ve bu yüzden öfke sevda gibidir kimilerinde Yüreğinin pas tutmakta olan kıvrımları sarılsın bir an öfkenin gökgürültüsüyle…devamıSEVDALAR DUMAN OLMAYACAK
Acının bağrından
mavi bir çelik gibi fışkıran öfke
dünyayı değiştirecektir mutlaka
Yani hayat
kendini yeniden yaratacaktır
ona sahip çıkan ellerde
ve bu yüzden öfke
sevda gibidir kimilerinde
Yüreğinin pas tutmakta olan kıvrımları
sarılsın bir an öfkenin gökgürültüsüyle
beyninin her hücresi bir gerilla gibi
kuşansın pusatlarını ve sokağa çıksın
ve bir hançer gibi saplansın
puştlukların ihanetlerin bağrına
Bak o zaman nasıl bitecek yanlışlar
ve cehennemleşen yalnızlığın
Sevdalar duman olmayacak o zaman
Hüznün isyan olmuştur çünkü
Hüznün isyan olmalıdır
Fiil Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 1'inci maddesine temas edip de cemiyet mensubu tarafından işlendiği takdirde, aynı kanunun 2'nci maddesine göre yapılacak muamele şudur: Fiilin işlendiği yer savcılığı keyfiyet cemiyetin umumi merkezindeki başkanına veya bunun kanuni mümessiline tebliğ edilecektir. Gerek bu tebliğin…devamıFiil Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 1'inci maddesine temas edip de cemiyet mensubu tarafından işlendiği takdirde, aynı kanunun 2'nci maddesine göre yapılacak muamele şudur: Fiilin işlendiği yer savcılığı keyfiyet cemiyetin umumi merkezindeki başkanına veya bunun kanuni mümessiline tebliğ edilecektir. Gerek bu tebliğin vukuundan ve gerek cemiyet umumi idare heyetinin fiile başka suretle muttali olmasından itibaren bir ay içinde propaganda veya telkinde bulunan kimse hakkında cemiyetçe inzibati muamele tatbik edilmek yahut yine bu müddet zarfında fiilin tasvip edilmemiş olduğu suçun işlendiği yer savcılığına yazılarak bildirmek lazım gelir. Demek oluyor ki, cemiyetin umumi idare heyeti serbest bırakılmıştır: İsterse azası hakkında inzibati bir ceza tertip edecektir -ki bu tariki ihtiyar ettiği takdirde bunu herhangi bir merciye bildirmek mükellefiyetinde değildir- dilerse fiili tasvip etmediğini fiilin işlendiği yer savcılığına yazı ile bildirecektir; bu takdirde artık inzibati ceza tertip etmek mecburiyeti yoktur.Bundan başka yine cemiyetlerin umumi idare heyetleri cemiyet mensuplarının 1'inci maddede yazılı suçu işlememelerini temin için gerekli tebliğ ve tamimleri yapmak, teftiş ve murakabelerde bulunmak gibi tedbirleri ittihaz etmekle mükelleftir.Şayet umumi idare heyetleri bu mecburiyet ve mükellefiyetleri yerine getirmezse, işbu heyete dahil olan her şahıs, din propagandasının yapıldığı yerdeki asliye ceza mahkemesi tarafından 500 liradan 5000 liraya kadar ağır para cezasına mahkûm edilir. Bundan başka yine aynı mahkeme cemiyetin feshine karar verebileceği gibi, işbu fesih kararından önce dahi cemiyetin faaliyetten mennine de hükmolunabilir.Bu izahattan anlaşıldığı veçhile inzibati cezayı müddetinde tatbik etmeyen veya fiili tasvip etmediğini yine müddetinde yazılı olarak bildirmeyen, azayı bu kabil propagandalardan menedecek tedbirleri ittihaz etmeyen cemiyetin umumi idare heyeti azası ferden cezalandırılacaktır ve bu ceza asli cezadır. Cemiyetin feshi ise hâkimin takdirine bırakılmış tamamlayıcı bir cezadır. Cemiyetin hükümden önce faaliyetten menedilmesi ise, bir ihtiyati nihai hükümle birlikte cemiyetin feshedilip edilmediğine de karar verilmek icap eder.İşaret edelim ki, cemiyetin feshine karar verebilmek için cemiyet umumi idare heyetinin yukarıda izah olunan mükellefiyetleri ifa etmediklerinin subutu kâfi olup, bunların azanın fiiline bir suretle iştirak etmelerişart değildir. Nitekim Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 3'üncü maddesi, cemiyetle din propagandası bulunan cemiyet mensubu arasında iştirak bulunması halini ayrıca derpiş etmiştir.Bu 3'üncü maddeye nazaran, cemiyetin propaganda fiiline iştirak ettiği anlaşıldığı takdirde, umumi idare heyetine dahil olanlar hakkında esas propaganda yapan kimseye verilecek olan ceza tertip olunur ve herhalde cemiyetin feshine karar verilir. Hükümden önce cemiyeti faaliyetten men edebilmeye hakim yine mezundur.Demek oluyor ki, cemiyet umumi idare heyetine mensup olan kimselerin iştiraki sadece fer'i olsa, bilfarz propagandada bulunan azayı sadece teşvik etseler, yahut kendisine propagandasına esas teşkil eden vesika veya notları verseler (iş ve vasıta tedarik etmek) yahut propagandadan sonra kendisine yardımda bulunacaklarını vaat etseler, yine fiilin tam cezasıyla cezalandırılacaklar, yoksa Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 1'inci maddesinde yazılı ceza, Türk Ceza Kanunu'nun 65'inci maddesinde gösterilen nispetler dairesinde tenzil edilmeyecektir. Zira Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 3'üncü maddesi, alelıtlak iştirakten bahsetmekte, iştirakin asli veya fer'i olması bakımından herhangi bir tefrik yapmamaktadır.3'üncü madde cemiyetin iştirakinden bahsetmektedir. Demek oluyor ki, bu maddenin tatbik edilebilmesi için, propagandadan önce cemiyet umumi idare heyetini terkip eden zevatla, propagandada bulunan kimse arasında bir anlaşmanın tespiti iktiza eder. Bu itibarla umumi idare heyetine mensup bir kimse ile, hatta cemiyetin başkanı veya genel sekreteri ile propaganda yapan kimse arasında anlaşmanın bulunması, 3'üncü maddenin tatbiki için kâfi değildir, zira bu madde "cemiyet"le bir anlaşma ve iştirakin mevcudiyetini şart koşmaktadır: Başkan veya genel sekreter ise cemiyeti temsil edebilirlerse de, cemiyetin kendisi değillerdir.Bu suretle mevzuatımızda suç sayılan laikliğe aykırı hareketlerin en önemlilerini gözden geçirmiş bulunmaktayız. Kanunların cemiyet ihtiyaçlarından doğduğu, tarihi seyir neticesinde muayyen bir hükme ihtiyaç hasıl olduğu takdirde o hükmün sevkedileceği doğrudur. Fakat yine tarih bize bunun aksini ifade eden bir sürü misal göstermektedir. Bazen idare edenlerin iradesi muayyen bir hükmü topluluğa kabul ettirmekte ve yavaş yavaş bunun lüzumuna kail olan topluluk o hükme zamanla alışmaktadır. Cemiyetimizin de laik hükümlere alışacağı ve onları benimseyeceği günler yakındır. Bu hükümler neticesinde devletin kuvvetlendiğini, itibarının arttığını, iktisadi sahada birçok ilerlemeler kaydettiğini gören halk, bunların değerini daha çok anlayacak ve irtica hareketleri gittikçezayıflayacaktır. İşte o zaman laikliği korumak için cezai müeyyidelere lüzum bile kalmayacaktır. Ancak bunun için başta gelen şart, halkı laikliğin lüzum ve faydasına inandırmak, laiklik hakkında irtica hareketleri tarafından ileri sürülmüş tezvir ve iftiralarla mücadele etmekten ibarettir. Türk Devrim Ocaklarının ve Milli Tesanüt Birliği'nin yakın bir zamanda kendilerine terettüp eden bu vazifeyi başarmasını ve binnetice laikliğin aşkın hareketlerin ceza tehdidi altına alınıp suç sayılmalarına ihtiyaç hissetmeyecek devirlere bizi süratle ulaştırmasını candan temenni ederim
Maddi unsurun vasfını teşkil eden propaganda veya telkin vasıtalarına gelince, her iki madde arasında bu bakımdan da mühim bir fark yoktur. Her ne kadar Vicdan Hürriyeti Kanunu "dini kitapları" ayrıca zikretmişse de, her dinde din kitapları o dince mukaddes tanınan…devamıMaddi unsurun vasfını teşkil eden propaganda veya telkin vasıtalarına gelince, her iki madde arasında bu bakımdan da mühim bir fark yoktur. Her ne kadar Vicdan Hürriyeti Kanunu "dini kitapları" ayrıca zikretmişse de, her dinde din kitapları o dince mukaddes tanınan eşyadan ma-dut olduğu cihetle din kitaplarını alet ederek yapılan bir propagandanın 163'üncü maddesinin sınırı içine girmemesi için sebep tasavvur edilemezdi. Mesela "Kuran saltanatından maada bütün saltanatların mülga" olduğundan bahsetmek, 163'üncü maddenin tatbikini icap ettirebilirdi.Asıl değişiklik manevi unsur bakımından vuku bulmuştur. Gerçekten Vicdan Hürriyeti Kanunu'na göre laikliğe aykırı olarak devletin içtimai veya siyasi veya hukuki temel nizamlarını, kısmen de olsa, dini esas ve inançlara uydurmak maksadı artık aranmamaktadır. Ancak şurasını ehemmiyetle belirtelim ki, 163'üncü maddeye göre, manevi unsur üç maksattan birinin bulunması halinde tahakkuk edeceği cihetle, fail diğer iki maksattan biriyle hareket ettiği takdirde yine cezalandırılabilirdi; yani failin cezalandırılabilmesi için mutlaka devletin içtimai, iktisadi, siyasi veya hukuki temel nizamlarını dini esas ve inançlara uydurmak maksadıyla hareket etmesi şart değildi. Siyasi menfaat veya şahsi nüfuz temini için hareket ettiği takdirde de 163'üncü maddenin tatbiki mümkündü.Bu böyle olunca, bugün bir kimse yukarıda vasfı izah edilen propaganda veya telkini siyasi veya şahsi nüfuz veya menfaat temini için değilde, devletin içtimai, iktisadi, siyasi veya hukuki temel nizamlarını dini esaslara dayandırmak maksadıyla yapmış olsa mesela Medeni Kanun'un kaldırılıp yerine dini esaslardan mülhem bir nizamın konulması hakkında kendisine hiçbir siyasi veya şahsi nüfuz veya menfaat temin edemeyecek olan- bir propagandada bulunsa vaziyet ne olacaktır? Şayet biz Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 1'inci maddesinin hususi ve muahher hüküm olmak itibariyle 163'üncü maddenin 4'üncü fıkrasını zımnen ilga ettiği neticesine varacak olursak, bugünkü durumda böyle bir propagandanın cezalandırılması imkânsız olacaktır, zira tek başına yürürlükte olan Vicdan Hürriyeti Kanunu sadece siyasi veya şahsi nüfuz ve menfaat bulunduğu takdirde fiili cezalandırmakta, bunlardan başka bir maksatla yapılan dini propaganda veya telkini suç saymamaktadır.Fikrimizce, Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun, sadece siyasi veya şahsi nüfuz veya menfaat temini maksadıyla yapılan din propagandasını cezalandırdığı doğrudur; fakat bu demek değildir ki, başka bir kanun aynı propagandanın bu maksatlardan gayri bir maksatla yapılmasını suç sayamaz: İşte 163'üncü madde aynı propagandanın devletin iktisadi, siyasi veya hukuki temel nizamlarını dini esas ve inançlara uydurmak maksadıyla yapılmasını suçlamış bulunmaktadır ve Vicdan Hürriyeti Kanunu 163'üncü maddeyi bu bakımdan ilga etmemektedir.Demek oluyor ki, propaganda devletin iktisadi, içtimai, siyasi veya hukuki temel nizamlarını, kısmen de olsa, dini esas ve inançlara uydurmak maksadıyla yapılmışsa 163'üncü madde tatbik edilecek, diğer bir maksatla hareket edildiği takdirde -bu maksatlar Vicdan Hürriyeti Kanunu'nda ayrıca derpiş edildiği cihetle- bu kanunun 1'inci maddesi tatbik olunacaktır. Diğer bir ifade ile, Vicdan Hürriyeti Kanunu, sadece siyasi ve şahsi nüfuz ve menfaat maksatları bakımından 163'üncü maddeyi tadil etmiştir.Şurasını da belirtelim ki, 163'üncü madde sadece siyasi menfaatten bahsettiği halde, Vicdan Hürriyeti Kanunu siyasi nüfuz veya menfaat demek suretiyle bunu genişletmiştir. Mesela bir kimsenin seçim propagandası yaparken, kendisinin seçilmesini temin maksadıyla yukarıda vasıf ve izah edilen din propagandasına girişmesi, siyasi menfaat temini maksadıyla hareket edildiğini gösterir ve bu fiil 163'üncü maddeye göre de suç sayılır. Buna mukabil aynı kimse siyasi bir menfaatten uzak olmakla beraber, propaganda veya telkinine muhatap olan şahısların siyasi kanaatleri üzerinde müessir olmak, bilfarz bu şahısların şu veya bu partiye rey vermelerini temin etmek istiyorsa, siyasi nüfuzdan bahsetmek daha doğru olur; işte bu fiil ancak yeni kanunla suç haline getirilmiştir.Keza 163'üncü madde sadece şahsi nüfuzdan bahsetmekte olduğu halde, Vicdan Hürriyeti Kanunu "şahsi nüfuz veya menfaat" demek suretiyle bunun da hududunu genişletmiştir. Mesela şeyhlik taslamak, bazı risale veya kitapların "kalbe gelen şiddetli ihtarlar" neticesinde yazıldığını, bundan 30-40 sene önce bugünkü hadiselerin bir önsezi şeklinde görüldüğünü söylemek, şahsi nüfuz temini maksadıyla hareket edildiğini gösteren hususlardır ve bunların cezalandırılabilmesi için Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun çıkarılmasına kadar intizar etmeğe mahal yoktu, zira 163'üncü maddeye göre bu maksatla din propagandasının yapılması suç teşkil ederdi. Yeni kanun, şahsi nüfuza bir de şahsi menfaat maksadını ilave etmiştir. Kanun siyasi menfaati ayrıca zikrettiğine göre, bu şahsi menfaatin propaganda veya telkininde bulunan kimsenin şahsına ait ve fakat gayri siyasi bir menfaatten ibaret bulunması lazım gelmektedir. Bu bakımdan propagandanın bir gazete veya dergi marifetiyle yapılması halinde, gazete veya derginin sahibinin bunun satışı neticesinde elde edeceği menfaatin "şahsi menfaat" sayılıp sayılmayacağı, üzerinde durulması icap eden bir meseledir. Şayet bu satış neticesinde elde edilecek menfaat "şahsi menfaat" addedilirse gazete veya dergi ile yapılan her türlü din propagandasının Vicdan Hürriyeti Kanunu'na göre cezalandırılması lazım gelecektir. Mesela bir din mecmuasında bilfarz namazın nasıl kılınacağını anlatmak, Kuran'ın bazı ayetlerini izah etmek, cezalandırmak icap edecektir, zira ortada bir propaganda vardır, bu propagandada din veya dini kitaplar alet edilmiştir, nihayet bu propaganda şahsi menfaat temin etmek maksadiyle yapılmıştır, çünkü mecmuanın satışından gelen menfaat bir şahsi menfaattir. Görüleceği vechiyle maddenin bu şekilde anlaşılması her türlü dini neşriyatın men edilmesi gibi bir neticeye götürür. Fikrimizce şahsi menfaat maksadının hedef tutulduğu başka delillerden veyahut yazının münderecatından anlaşılmadıkça, sırf satıştan doğacak menfaatin mevcudiyetinden bahsedilerek manevi unsurun tahakkuk ettiği neticesine varılmamak icap der. Yahut -hiç olmazsa- bu nevi dini neşriyatın bir propaganda veya telkin teşkil etmediği, binnetice maddi unsurun gerçekleşmediği kabul olunmalıdır. Yalnız şurasını söyleyeyim ki, maddenin ıtlakı tazammun eden hükmü satışıktan mütevellit menfaatin de "şahsi menfaat" addedilmesine müsaittir ve madde sadece bu maksatla hareket edilmesini kafi gördüğü cihetle, fiiliyatta o nüshadan bir menfaat elde edilmemiş olsa bile, gazete veya mecmua sahibinin cezalandırılması mümkündür.Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 2'nci maddesi aynı kanunun 1'inci maddesinde yazılı fiilin bir cemiyet mensubu tarafından işlenmesine taalluk etmektedir. Şurasını belirtelim ki, bu 2'nci madde sadece 1'inci maddeye taalluk ettiği cihetle, din propagandasının siyasi veya şahsi nüfuz veya menfaat temini maksadıyla değil de, devletin içtimai, iktisadi, siyasi veya hukuki temel nizamlarını dini esas ve inançlara uydurmak maksadıyla hareket edilmesi -yani Ceza Kanunu'nun 163'üncü maddesinin tatbik olunması- halinde uygulanamaz. Demek oluyor ki, bir parti mensubu kendisine siyasi veya şahsi bir nüfuz veya menfaat temin etmek için değil de yukarıda söylenen maksatla din propagandası yapacak olursa, Vicdan Hürriyeti Kanunu'nun 2'nci maddesi mucibince partiye keyfiyet bildirilmeyecek ve partica yapılması gereken bir takım hareketler bulunmayacaktır.
Bununla beraber dini düşüncelerin devlet işlerine karışmamalarının temin yolunda ortaya konan en önemli hüküm, Ceza Kanunumuzun 163'üncü maddesinde ifadesini bulmuştur.Bu madde iki ayrı faaliyeti ele almış ve yasaklamış bulunmaktadır. Bunlardan birincisi laikliğe aykırı olarak devletin içtimai, iktisadi, siyasi veya hukuki…devamıBununla beraber dini düşüncelerin devlet işlerine karışmamalarının temin yolunda ortaya konan en önemli hüküm, Ceza Kanunumuzun 163'üncü maddesinde ifadesini bulmuştur.Bu madde iki ayrı faaliyeti ele almış ve yasaklamış bulunmaktadır. Bunlardan birincisi laikliğe aykırı olarak devletin içtimai, iktisadi, siyasi veya hukuki temel nizamlarını kısmen dahi olsa dini esaslara uydurmak maksadıyla cemiyet teşkil, tesis, tanzim, sevk ve idare etmek veya bu kabil cemiyetlere girmek yahut girmek için yol göstermekten ibarettir. İkincisi ise böyle bir cemiyetle alakadar olmaksızın, yine aynı maksatlarla ve bunlardan ayrı olarak siyasi menfaat veya şahsi nüfuz temin ve tesis eylemek maksadıyla dini, dini hissiyatı veya dince mukaddes tanınan şeyleri alet ederek propaganda yapmak veya telkinde bulunmaktan ibarettir. Maddenin bu ikinci kısmı yakın zamanda yürürlüğe girmiş olan "Vicdan ve toplanma hürriyetinin korunması hakkında kanun"la kısmen tadil edilmiş bulunmaktadır.Demek ki, 163'üncü maddede derpiş olunan birinci fiil, cemiyet kurmak veya bu cemiyete girmekten ibarettir. Maddenin ilk üç fıkrasında nizamlanmış olan bu hareketin cezalandırılabilmesi için, şu olayların oluşması gerekir:1- Bir cemiyet tesis, teşkil, tanzim, sevk ve idare edilecek veya böyle bir cemiyete girilecek yahut girmek için başkalarına yol gösterilecek (maddi unsur).2- Bu cemiyet laikliğe aykırı olarak devletin içtimai veya iktisadi veya siyasi veya hukuki temel nizamlarını, kısmen dahi olsa, dini esas ve inançlara uydurmak maksadıyla kurulmuş olacak (manevi unsur).Maddi unsurun başlıca vasfı ortada bir cemiyetin mevcudiyetidir. Ancak bunu cemiyetler kanununun anladığı manada, yani bir nizamnamesi, bir idare meclisi, bir umumi heyeti bulunan muntazam bir teşekkül olarak anlamamak iktiza eder. Bir dini liderin etrafında toplanan kimseler de 163'üncü maddenin anladığı manada bir cemiyet kurmuş olurlar. Mesela dini liderin soyadından kinaye kendilerine (... talebeleri) dedirten bir topluluk da, bir cemiyettir. Bittabi bu cemiyetin aynı zamanda siyasi bir maksat gütmesi ve bu bakımdan bir siyasi parti hüviyetini iktisap eylemesi de mümkündür.Kanun ceza bakımından cemiyeti sevk ve idare edenlerle cemiyete girenleri veya girmek için başkalarına yol gösterenleri birbirinden ayırmıştır. Cemiyeti teşkil, tesis, tanzim veya sevk ve idare edenler 2 yıldan 7 yıla kadar ağır hapis cezasına maruz kaldıkları halde, cemiyete girenlerveya girmek için yol gösterenlere verilecek ceza 7 günden 6 aya kadar hapistir.Bununla beraber kanun böyle bir cemiyetin dağılması emredildikten sonra başka bir nam altında kurulabileceğini de düşünmüş ve dağılmasına emredilmiş bu gibi cemiyetlerin sahte nam altında veya muvazaa şeklinde olsa dahi yeniden tesis, teşkil, tanzim veya sevk ve idare edilmesini suç saydığı gibi, bu fiilleri işleyen kimselerin cezalarını dahi artırmıştır.Bilinmelidir ki, bu dağılma emri ancak adli mercilerden, yani mahkemelerden verilebilir. Gerçekten Cemiyetler Kanunu bir cemiyetin idari bir kararla dağıtılmasını tecviz etmemiş, bu salahiyeti sulh hâkimine tanımıştır. İşte sulh hâkimi bir cemiyetin Cemiyetler Kanunu’na muhalif olarak dini esaslara müstenit olduğunu tespit ile bunun feshine karar verecek olursa ve bu cemiyet 163’üncü maddede derpiş olunan maksatla kurulmuş bulunursa, sözü geçen cemiyetin fesih kararını gelecek aynı veya başka kurucular tarafından muvazaalı olarak yeniden kurulması halinde failler hem kurucu olarak ceza görecekler, hem de cezaları artırılacaktır. Ancak bunun için cemiyet kurucularının 163’üncü maddeye göre cezalandırılabilmeleri gerekir. Diğer bir tabirle mevzubahis cemiyet ileride göreceğimiz maksatla teşkil veya tesis edilmiş olmalıdır. Böyle bir maksat güdülmeksizin sadece dini bir cemiyetin kurulması halinde 163’üncü madde değil, Cemiyetler Kanunu tatbik edileceği cihetle, bu cemiyetin mahkemece feshi üzerine muvazaalı olarak yeniden kurulması halinde, kurucular hakkında yukarıda arz olunan ceza tatbik edilemez. Yapılacak şey -şayet şartları varsa- yeni cemiyet hakkında da mahkemece fesih kararı vermek ve kurucuları yeni Cemiyetler Kanunu’nda yazılı hafif cezalarla cezalandırmaktan ibarettir.Bir cemiyetin 163’üncü maddeye temas edebilmesi için, bu cemiyetin belli bir maksatla tesis, teşkil, tanzim veya sevk ve idare edilmesi lazım geldiği gibi, gerek kurucular ve gerek katılanlar meyanında bulunan bir failin bu maddeye göre cezalandırılabilmesi için de cemiyetin bu maksada dönük olduğunu bilmesi iktiza eder.163’üncü maddenin 1’inci fıkrasında derpiş olunan maksat “laikliğe aykırı olarak devletin içtimai veya iktisadi veya siyasi veya hukuki temel nizamlarını, kısmen de olsa dini esas ve inançlara uydurmak”tan ibarettir. Mesela Medeni Kanun’un kaldırılıp yerine dini esaslardan mülhem bir esasın konulmasını isteyen, iktidardaki partinin dini esaslardan mülhem olarak icrai hükümet etmesini arzu eden, devletin resmi bir dini olmasınıni kendisine şiar edinen, dinen günah olduğu için faiz müessesesinin kaldırılması ve bankalara para yatırılmaması maksadını güden, dini öğretimde bulunmak için teşekkül eden bir cemiyet, sırasıyla devletin hukuki, siyasi, iktisadi ve içtimai temel nizamlarını dini esas ve inançlara uydurmak maksadını hedefleyen bir teşekküldür. İşaret edelim ki 163’üncü maddenin tatbiki için, mevzubahis teşekkülün bütün cemiyet kaidelerini dini esaslara istinat ettirmek istemesi şart değildir. Kanun "veya" kelimesiyle ayırmak suretiyle, siyasi içtimai, iktisadi, hukuki temel nizamlarından sadece birinin dini esaslara uydurulmak gayesinin güdülmesini kâfi gördüğü gibi, bu bir tek nizamın dahi kısmen dini esaslara uydurulmak istenmesi halinde de suçun teşekkül edeceğini kabul etmiştir. Mesela sırf dini düşüncelerle karma tedrisatın kaldırılmasını istemek, suçun teşekkülü için kâfi sayılabilir.163’üncü maddede düşünülen ikinci fiil, bir cemiyet teşkiline hacet olmaksızın propaganda yapmak veya telkinde bulunmaktan ibarettir. Bu suçun unsurlarını da şu suretle istikra edebiliriz:1- Propaganda yapmak veya telkinde bulunmak (maddi unsur);2- Bu propagandada dini hissiyatı veya dince mukaddes tanınan şeyleri alet etmek (maddi unsurun vasfı);3- Şu üç maksattan birini takip etmek (manevi unsur):a) Laikliğe aykırı olarak devletin içtimai veya iktisadi veya siyasi veya hukuki temel nizamlarını, kısmen dahi olsa, dini esas ve inançlara uydurmak maksadı;b) Siyasi menfaat temin ve tesis etmek maksadı;c) Şahsi nüfuz temin ve tesis etmek maksadı.Bu böyle olmakla beraber, son çıkan ve kısaca “Vicdan Hürriyeti Kanunu” diye anılan kanun bu propaganda veya telkinde bulunmak fiili bakımından 163’üncü maddeyi kısmen değiştirmiş bulunmaktadır. Bu itibarla bu fiili tetkik ederken her iki metni bir arada mütalaa etmemiz icap eder.Acaba Vicdan Hürriyeti Kanunu’nun 1’inci maddesi yukarıdaki unsurlarda ne gibi bir değişiklik yapmıştır?Maddi unsuru teşkil eden propaganda yapmak ve telkinde bulunmak bakımından arada hiçbir fark yoktur: Nasıl ki 163’üncü maddeye göre propaganda veya telkinin şekil ve sureti haizi ehemmiyet değil ise, Vicdan Hürriyeti Kanunu bakımından da bunun ehemmiyeti yoktur. Yalnız 163’üncü madde mucibince propaganda veya telkin neşir yolu ile yapıldığı takdirde ceza üçte birden yarıya kadar artırıldığı ve neşir yeri veya neşir vasıtası bakımından az zarar umulan hallerde ceza esas fiilin cesından daha az olduğu halde, Vicdan Hürriyeti Kanunu’na göre fiilin neşir yolu ile işlenmesi cezanın daima yarı nisbetinde artırılmasını icap ettirir ve zararın hiffeti hasebiyle cezada kanunen herhangi bir indirme yapılamaz; bittabi hâkim takdiri hafifletici sebepler dolayısıyla cezayı tezyil etmek salahiyetine yine maliktir
SONUÇ OLARAK LAİKLİĞE AYKIRI HAREKETLERYazan: Dr. Sahir ERMANİstanbul ÜniversitesiCeza Hukuku veCeza Usul Hukuku DoçentiAtatürk inkılapları memleketimizin siyasi, içtimai ve iktisadi sahasında hiçbir yerde görülmemiş değişiklikler vücuda getirirken, bütün bu olup bitenlerin hukuk sahasında bir in'ikası olmaması, belki bize has birtakım…devamıSONUÇ OLARAK LAİKLİĞE AYKIRI HAREKETLERYazan: Dr. Sahir ERMANİstanbul ÜniversitesiCeza Hukuku veCeza Usul Hukuku DoçentiAtatürk inkılapları memleketimizin siyasi, içtimai ve iktisadi sahasında hiçbir yerde görülmemiş değişiklikler vücuda getirirken, bütün bu olup bitenlerin hukuk sahasında bir in'ikası olmaması, belki bize has birtakım hükümlerin kanunlarımızda yer almasına sebebiyet vermemesi imkânsızdır. Nitekim memleketimiz büyük bir hukuk reformuna mazhar olmuş, o zamana kadar Şark'tan ve daha ziyade din esaslarından mülhem olan mevzuatımız, Garp dünyasındaki mütemeddin mevzuat model ittihaz edilerek yeni baştan vücuda getirilmiş ve bu sebeple de dini düşüncelerden müstakil bir hukuk doğmuştur.Ancak bu hukuk reformunun bir gayesi daha vardı ki, o da yapılan bütün inkılapları yerleştirmek, bunlara muhalefet etmeyi önlemek ve menetmekten ibaretti. Diğer bir tabirle yalnız bir hukuk sisteminin değiştirilmesiyle iktifa olunmamış, aynı zamanda eski sisteme avdeti ifade edebilecek her türlü irtica hareketleri de hukuka aykırı telakki edilmek suretiyle menedilmek istenmiştir. Devlet, inkılapları yerleştirmek ve halka mal etmek hususundaki iradesini hukuk kaideleri halinde formülleştirmiştir. Devlet iradesinin fertlere tahmil edilmesi ve bu iradeye riayetin temin olunması hususunda devletin elindeki en müessir vasıta da cezadır. Onun içindir ki, din ile dünya işlerini ayırmak gibi temel bir esastan hareket eden inkılap hareketine girişen devlet, bu hareketi en ziyade baltalayabilecek olan başlıca irtica fiillerini ceza tehdidi altına almayı ihmal etmemiştir. Bu suretle birçok laikliğe aykırı hareketler birer suç haline gelmişlerdir.Bu suçlardan bazıları hususi kanunlarda yer almıştır. Mesela dini kıyafetle umumi yerlerde gezinmek hususu bir kanunla suç addedilmiştir. Birçok mezheplerin yer aldığı ve bir adami olmanın bir nevi imtiyaz sayıldığı birtakım safdillerin dolandırılmalarına yol açtığı memleketimizde hem mezhep ihtilaflarının önlenmesi hem de halkın aldatılmaması bakımından bu hükmün ne kadar yerinde olduğunu açıklamaya ihtiyaç görmemekteyiz.Buna mukabil diğer birçok laikliğe aykırı hareketler Ceza Kanunu ile suç haline sokulmuşlardır. Mesela dini bir yazı olan Arap harflerinin yerine Türk harflerinin ikamesine dair kanun çıkınca, bu konuda cezai bir müeyyide olmadığı ve binnetice Arap harfleriyle yazı yazmanın önüne geçilemeyeceği anlaşılınca Ceza Kanunu'nun 526'ncı maddesine bir fıkra eklenmiş ve Türk harflerinin kabul ve tatbiki hakkındaki kanuna muhalefet etmenin bir suç olduğu tespit edilmiştir. Yine yanlış bir zehap neticesinde kendisine dini bir vasıf izafe edilen fes ve sair serpuşların terkedilip bunların yerine şapka giyilmesini emreden kanunda da bir ceza tehdidi bulunmadığı görülünce, aynı 526'ncı maddeye şapka iktisası hakkındaki kanuna muhalefetin cezalandırılacağına dair bir hüküm de konulmuştur.Laik inkılabın en müessir olduğu sahanın aile hukuku olduğu şüphe götürmez: Şer'i esaslara aykırı olarak tek karılı evlenmeyi ve hakimin kararı olmaksızın boşanmamayı kabul eden Medeni Kanun, başlı başına kifayet edemezdi. Nitekim Ceza Kanunu'nun 237'nci maddesi aralarında resmi nikâh olmayan iki kişi hakkında evlenmenin dini merasimini icraedenlerle, kendileri hakkında böyle bir merasim yaptıranları cezalandırmıştır.Laiklik demek, en kısa ve beliğ ifadeyle, devlet işiyle din işini birbirinden ayırmak olduğuna göre, laik bir hukuk nizamının başlıca iki vazifesi olmak icap ederdi: Bunlardan birincisi her türlü dinin yine her türlü müdahaleden azade olarak serbestçe icra edilmesi, yani devletin din işlerine -amme menfaati zaruri kılmadıkça- karışmaması; ikincisi de din mensuplarının devlet işlerine müdahale etmemesi, devlet idaresinde dini mülahazaların rol oynamamasıdır.Bu vazifelerden birincisini yine Ceza Kanunu üzerine almıştır. Nitekim kanunumuzun 177’nci maddesi ibadethanelere konulmuş abide vesair eserlerin bozulmasını veya telvis edilmesini cezalandırmıştır. Keza, devletçe tanınmış olan dinlerden birini tahkir maksadıyla mabetlerde bulunan eşyanın yıkılması, bozulması, izrar edilmesi suç sayıldığı gibi, ruhani memurlar hakkında şiddet istimali veya bunların tahkiredilmesi yahut dili ile tecavüze maruz bırakılmaları da cezalandırılmıştır. Nihayet yine Ceza Kanunumuz devletçe tanınmış dinlerden birini tahkir maksadıyla dini ayinin yahut ibadet ve ayinin icrasının men veya ihlal olunmasını ceza tehdidi altına almış olduğu gibi, bu fiillerin cebri şiddet veya tehdit vasıtasıyla yahut yayınlama yolu ile işlenmesi halinde cezayı artırmıştır.Görüleceği veçhile kanun dinler arasında bir tefrik yapmadığı ve herhangi bir dini diğerinin karşısında imtiyazlı addetmediği cihetle, tam laik bir zihniyetle hareket etmiş bulunmaktadır. Maddelerde kullanılan “Devletçe tanınmış din” tabiri ise, mehazdan iktibas sırasında yapılmış bir hata olsa gerektir, çünkü devletimizin bir resmi dini olmadığı gibi, muayyen bir dinin devletçe resmen tanınmış olmasına lüzum yoktur.Dedik ki, laikliğin ikinci cephesi din adamlarının ve dini düşüncelerin devlet işlerine karışmamasından ibarettir. İşte bunu temin etmek içindir ki, Ceza Kanunumuz muhtelif hükümler getirmiş bulunmaktadır.Bu hükümlerin bir kısmı Ceza Kanunumuzun 241 ve müteakip maddelerinde yer almıştır. Bu maddelere göre imam, hatip, vaiz, rahip, haham gibi dini reislerden birinin vazifesini ifa sırasında alenen hükümet idaresini ve devlet kanunlarını ve hükümet icraatını kötülemesi ve küçümsemesi cezalandırmış; yine bu kimselerden birinin sıfatlarından faydalanarak hükümet idaresini, kanun nizam ve emirleri ve dairelerden birine ait vazife ve salahiyetleri kötülemeye veya küçümsemeye veya halkın kanunlara yahut hükümet emirlerini icraya veya memuru memuriyet vazifesi icabına karşı itaatsizliğe tahrik ve teşvik etmesi suç sayılmıştır.
Şapka giyilmesine karşı aleyhtarlık eden, bu yüzden asılan İskilipli M. Atıf’ın bu konudaki açıklamaları, İsmail Hakkı İzmirli’nin alt notundaki açıklamaya aykırı değildir. “Diyanet Cephesinden Atatürk İnkılapları” adlı küçük kitabında M. Celal Saygın da, örtünmeyi, “Birtakım mütecaviz kimseler tarafından yanlışlıkla bir…devamıŞapka giyilmesine karşı aleyhtarlık eden, bu yüzden asılan İskilipli M. Atıf’ın bu konudaki açıklamaları, İsmail Hakkı İzmirli’nin alt notundaki açıklamaya aykırı değildir. “Diyanet Cephesinden Atatürk İnkılapları” adlı küçük kitabında M. Celal Saygın da, örtünmeyi, “Birtakım mütecaviz kimseler tarafından yanlışlıkla bir tecavüze uğrayıp eza duymamanız için muvafık görülmüş bir tekliftir manasını işrap etmektedir.”(1) diye aydınlatmaktadır. Kitabını, M. Atıf’ın broşüründen tamamiyle başka bir amaçla yazmış olan bu sayın yazar, bizi aydınlatmakta devam ediyor: “Bütün din âlimlerinin de ittifaklarıyla sabittir ki kadınların elleriyle yüzleri namahrem değildir. İmam-ı Azam Ebu Hanife, ‘Ayakların satrında da haraç-güçlük vardır, binaenaleyh ayaklar da namahrem değildir’ demiş İmam Ebu Yusuf’tan da kolların namahrem olmadığı rivayet olunmuştur.”(2)Anlaşılıyor ki, bir zaruret dolayısı ile Kuran’da birkaç ayetle örtünme emredilmiştir. Fakat bazı şartlarla... Kuran’ın adı geçen surelerini gözden geçirmek yeter. Sonradan, Halife Ömer’in ısrarıyla, aşağıda da göreceğimiz gibi, örtünme ve giyinme konusunda bazı tedbirler alınmış, nihayet, din adamlarının çeşitli tefsirleri bu meseleyi içinden zor çıkılır bir hale getirmiştir.İskilipli M. Atıf’ın kitabında, fukahaya göre kadınların, “kulakları, saçları, boyunları, gerdan ve göğüsleri, bilekten yukarı kollar, ayak topuklarından yukarı incik ve bacakları ve sair azası kamilen avrettir.” Ancak yüzleri müstesnadır. Hatta “adet veçhile olan sesleri müstesna olmak üzere nağmeleri de avrettir.”(3) Hanefilere göre, “Saçlar, kulaklar, çenenin altı, boyun, gerdan, göğüs tamamen avrettir.” Şafilere göre ise tek bir gözden başka yüz tamamiyle “avret”tir.(4)Demek ki, büyük imamlardan tutun da bizim köy imamlarına kadar bütün din adamları örtünmeye kendi anlayışlarınca veya istedikleri gibi anlam vermişlerdir.M. Celal Saygın’ın kitabından kıyafetle ilgili birkaç satır daha okuyalım: “Cizye vermek suretiyle vatandaşlık hakkını iktisap ederek Müslümanlar arasında oturmakta olan gayri Müslimlerin de bulunduğu malumdur.Bunlara zimmi namı verilir. Zimmilerin mal ve canları emniyet altında bulunuyor, mabetlerinde ayin ve ibadetlerini serbestçe icra ediyorlarsa da Müslümanlarla müsavi haklara malik olamıyorlar. Zimmiler hakkında mevzu bazı hususi ahkâma tabi tutuluyorlar; cizye, haraç gibi. Bunlardan başka Müslümanlar zimmileri, zimmi kaldıkları müddetçe kendilerinden saymıyorlar, daima nazarı nefretle bakıyorlar. Hakaret etmeyi sevap sayıyorlar ve onlardan uzak kalmaya çalışıyorlar, hiçbirisine itimat etmiyorlardı. Zimmi onlar için din düşmanından başka bir şey değildi. Bu durumun tesirinden kurtulamamış olacak ki, cenabı Faruk askeri kumandana yazmış olduğu bir mektupta zimmilere emredin, Müslüman kisve ve kıyafetinde gezmesinler ve kuşaklarını (zünnar) açıkta bulundurmasınlar diyor. "(1) Sayın M. C. Saygın, Müslümanla zimmiyi ayırt etmeyi düşünen Halife Ömer olduğunu söylüyor: "Hazreti Ömer'in ülül-emir sıfatıyla vermiş olduğu şahsi emirler idari ve siyasidir." "...Bu emrin hükmü emri leh gibi kıyamete kadar baki değildir. Ondan sonra gelen ülül-emir isterse o hükmü fesheyler, diğer bir hüküm vazeyler." Nihayet, Muhammet'in en çok güzel sözü ile bahsi tatlıya bağlıyor: "Müftüler fetva verirler ve fetvalarında ısrar ederlerse yine sen kalbine ve vicdanına danış." (2)İşte, birbirine aykırı amaçlarla hareket eden iki din bilgininin, mantığı haklı çıkaran tanıklıkları ile mesele böylece ışığa kavuşuyor. Şapka devrimi yapıldığı zaman "Gâvurluktur!" diye broşür yayımlayan dersiam ve ya şehirde karışıklık çıkaran yobaz, sadece ezeli huyunu yerine getirmiş, 1828'de, Yunan adalarında Rumlar'ın, hatta İstanbul'da bazı azınlıkların giydiği fes kabul edildiği zaman ayaklanan selefleri gibi, her yenilik karşısında takındığı tavrı takınarak ortalığı bulandırmak istemiştir.Ne Kuran ne de -M. C. Saygın'ın da söylediği üzere- Muhammet bu yolda fazla bir kayıt koymamıştır; Kuran'da böyle bir kayıt bulunsa bile yine Muhammet'in yukarıda verdiğimiz çok doğru sözündeki mantığa uyarak, aradan 1300 yıl geçtiğini göze almak, o çağın, o çevrenin şartları ile bugünküler arasındaki büyük ayrılığı düşünmek, başa giyilen bir kumaş parçasını Tanrısal bir yasaya bağlamamak akla uygun olur.4Atatürk, laikliğin sonuçlarından biri olan kıyafet devrimini gerçekleştirmek için, o zaman memleketin en mutaassıp çevresi olan Kastamonunu'dan işe başlamıştı. Elinde bir Panama şapkası vardı. 24 Ağustos 1925 günü Belediye Dairesi önünde toplanan halkla konuşurken sözü kıyafete getirmiş, demişti ki; "Biz her noktai nazardan insan olmalıyız. Acılar gördük. Bunun sebebi dünyanın vaziyetini anlamadığımız içindir. Fikrimiz, zihniyetimiz medeni olacaktır. Şunun bunun sözüne ehemmiyet vermeyeceğiz.Medeni olacağız. Bununla iftihar edeceğiz. Bütün Türk ve İslam alemine bakınız. Zihinleri medeniyetin emrettiği şümul ve tealiye uyamadıklarından ne büyük felaketler, ne ıstıraplar içindedirler. Bizim de şimdiye kadar geri kalmamız ve son felaket çamuruna batışımız bundandır. Beş altı sene içinde kendimizi kurtarmışsak bu zihniyetimizin tebeddülündendir. Artık duramayız. Behemehal ileri gideceğiz. Geriye ise hiç gidemeyiz. Çünkü ileri gitmeye mecburuz. Millet vazıhan bilmelidir. Medeniyet öyle bir kuvvetli ateştir ki ona bigane olanları yakar ve mahveder."(1)Kıyafet devrimini hazırlayan bu söylev laikliği bir daha ilandan başka bir amaç taşımıyordu. 28 Ağustos 1925 günü İnebolu'da verdiği söylevde de medeni kıyafetin kabulünden söz açmıştı: "Medeni ve beynelmilel kıyafet bizim için çok cevherli, milletimiz için layık bir kıyafettir. Onu iktisa edeceğiz. Ayakta iskarpin veya fotin, bacakta pantolon, yelek, gömlek, kravat, yakalık, ceket ve bittabi bunların mütemmimi olmak üzere başka siper-i şemsli serpuş, bunu açık söylemek isterim. Bu serpuşun ismine şapka denir. Redingot gibi, bonjur gibi, smokin gibi, frak gibi... İşte şapkamız diyenler vardır. Onlara diyeyim ki çok gafilsiniz ve çok cahilsiniz ve onlara sormak isterim: Yunan serpuşu olan fesi giymek caiz olur da şapkayı giymek neden olmaz ve yine onlara, bütün millete hatırlatmak isterim ki Bizans papazlarının ve Yahudi hahamlarının kisve-i mahsusası olan cüppeyi ne vakit, niçin ve nasıl giydiler?"(2)Sözü kadınların kıyafetine getirerek şunları söylemişti: "Esnay-ı seyahatimde köylerde değil bilhassa kasaba ve şehirlerde kadın arkadaşlarımızın yüzlerini ve gözlerini çok kesif ve itina ile kapatmakta olduklarını gördüm. Bilhassa bu sıcak mevsimde bu tarz kendileri için mutlaka mucib-i azap ve ıstırap olduğunu tahmin ediyorum. Erkek arkadaşlar bu biraz bizim hodbinliğimizin eseridir. Çok afif ve dikkatli olduğumuzun icabıdır. Fakat muhterem arkadaşlar, kadınlarımız da bizim gibi müdrik ve mütefekkir insanlardır. Onlara mukaddesat-ı ahlakiyeyi telkin etmek, milli ahlakımızı anlatmak ve onların dimağını nur ile, mezahetle teçhiz etmek esası üzerinde bulunduktan sonra fazla hodbinliğe lüzum kalmaz. Onlar yüzlerini cihana göstersinler. Ve gözleriyle cihanı dikkatle görebilsinler. Bunda korkulacak bir şey yoktur." (1)Kastamonu'daki ikinci söylevinde de (30 Ağustos 1925) bu konuya dönmüştü:"Bazı yerlerde kadınlar görüyorum ki başına bir bez veya bir peştemal veya buna mümasil bir şeyler atarak yüzünü gözünü gizler ve yanından geçen erkeklere karşı ya arkasını çevirir veya yere oturarak yumulur. Bu tavrın mana ve medlulü nedir? Efendiler, medeni bir millet anası, millet kızı bu garip şekle, bu vahşi vaziyete girer mi? Bu hal milleti çok gülünç gösteren bir manzaradır. Derhal tashihi lazımdır."Şapka giymenin "küfür", kadınların yüzlerini açmalarının "ahlaksızlık", Batı kılığına girmenin "gâvurluk" olduğunu yüzyıllardır halka telkin eden yobazların gözü önünde, Atatürk, Türk milletine laik kıyafeti kabul ettirmiş, şapkayı giydirmişti. Kıyafet devrimi, tasavvuru bile pek çok kimseleri ürküten büyük bir laiklik başarısıdır. Halkı manasız korkular içinde yaşatmak isteyen din simsarları için 1925 yılının sonu, saltanatlarının bir noktadan daha sonu olmuştur.Bir daha tekrar edebiliriz: Kıyafet devrimi de laiklik sayesinde gerçekleşmiştir. Aksi halde, bu da yapılamaz, Türkiye eski kılığı, eski kafası ile sürünür giderdi.Atatürk her şeyden önce bir laiklik kahramanıdır.
LAİKLİK VE KIYAFET DEVRİMİYazan: Sami N. ÖZERDİM1Dünya tarihinde, dünyayı din korkusu ile yönetmek isteyen siyasetçi din adamları ile, dindar görünen hükümdarlar daima menfaat birliği etmişlerdir. Dincilerle müstebitlerin -aralarındaki gizli savaşlara rağmen- işbirliği hem dindar, hem de hükümdarlara saygılı halkın zararına…devamıLAİKLİK VE KIYAFET DEVRİMİYazan: Sami N. ÖZERDİM1Dünya tarihinde, dünyayı din korkusu ile yönetmek isteyen siyasetçi din adamları ile, dindar görünen hükümdarlar daima menfaat birliği etmişlerdir. Dincilerle müstebitlerin -aralarındaki gizli savaşlara rağmen- işbirliği hem dindar, hem de hükümdarlara saygılı halkın zararına olmuş, insanlık, Tanrı adına kendilerini ortaya süren bu iki zümrenin elinde birçok haklarını unutmak zorunda kalmıştır.1 Kasım 1922’de, Türkiye’de saltanat kaldırılınca, hilafet, en büyük dayanağını kaybetmiş, adeta tek ayak üstünde, kararlaştırılmış olan sonunu beklemiştir. 3 Mart 1924 tarihinde "hilafetin ilgası"na gidilecek yolu birdenbire açmıştır. Aynı gün, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin lağvı ile ilgili kanun da Büyük Millet Meclisi’nce kabul edilmişti. Hilafetin ilgası, Türkiye’de, laikliğin fiilen hâkim olması demekti. Laikliğin, kuvvetli bir gü-neşte buzların birbiri ardından erimesi gibi, büyük nimetleri bize ve arkasına kazandırması, üzerinde dikkatle durulacak bir olaydır. Aşağıdaki kronoloji, 3 Mart 1924 başlangıcının hayırlı sonuçlarını göstermektedir:8 Nisan 1924: Şer'iye mahkemelerinin lağvı hakkındaki kanunun Büyük Millet Meclisi'nce kabulü.20 Nisan 1924: Türkiye Cumhuriyeti Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun kabulü.17 Şubat 1925: Aşarın kaldırılması.2 Eylül 1925: Türbelerin, tekke ve zaviyelerin seddi. İlmiye sınıfı ve devlet memurları kıyafeti kararnamelerinin ilanı.25 Kasım 1925: Şapka Kanunu'nun Büyük Millet Meclisi'nce kabulü.30 Kasım 1925: Tekkelerin kapatılması hakkındaki kanunun kabulü.26 Aralık 1925: Milletlerarası takvim ve saatin kabulü.17 Şubat 1926: Türk Medeni Kanunu'nun kabulü.5 Nisan 1928: Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından laiklik esasının ve Teşkilat-ı Esasiyet Kanunu'nun tadilinin kararlaştırılması.10 Nisan 1926: Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'ndan dine ait maddelerin çıkarılması.24 Mayıs 1928: Milletlerarası rakamların kabulü.3 Kasım 1928: Türk Harfleri Kanunu'nun Büyük Millet Meclisi'nce kabulü.1 Eylül 1929: Liselerden Arabi ve Farisi derslerinin kaldırılması.Sonra, Dil Devrimi, tarih anlayışında yepyeni ufukların açılması... Görülüyor ki Doğu medeniyetinden kendimizi kurtarıp Batı medeniyetine yönelmemizi, bu yönelişi hamlelerle yapmamızı, laiklik ilkesi imkân alanına çıkarmıştır. Türk Devrimi'nin başlangıç noktası laikliktir. Bütün imkânları hazırlayan laiklik olmuştur. Kıyafet devrimini de ancak laiklik yolunda atılan müspet adımlardan sonra gerçekleştirmek mümkün olabilmiştir.
2Atatürk, Kastamonu'da verdiği bir söylevde (30.8.1925) demişti ki: "Her milletin olduğu gibi, bizim de milli bir kıyafetimiz varmış. Fakat gayri kabil-i inkârdır ki, taşıdığımız kıyafet o değildir. Mesela karşımdaki kalabalığın içinde bir zat görüyorum: Başında fes, fesin üstünde bir yeşil sarık, sırtında bir mintan, onun üstünde benim sırtımdaki gibi bir ceket daha alt tarafını göremiyorum. Medenî bir insan bu acayip kıyafetle çıkıp dünyayı kendine güldürür mü?"(1)Osmanlı İmparatorluğu, çeşitli topluluklardan meydana gelmişti. Türk, ark, din, mezhep ve tarikatlerin ayrı kılıklardan imparatorluğu bir kıyafet birliğinden uzakta tutuyordu. Bu kıyafet çeşitliliğini zarurî kılan sebeplerden biri de din taassubuydu. İmparatorluk tasfiyeye uğradıktan sonra, her şey ile birlikte kıyafet farkları da tarihe mal olacaktı. Millî kıyafetimiz ne olabilirdi? Atatürk, İnebolu'da verdiği söylevde (28.8.1925), "Turan kıyafetini araştırıp ihya eylemeye mahal yoktur. Medenî ve beynelmilel kıyafet bizim için çok cevherli, milletimiz için layık bir kıyafettir"(2) demiştir. Gerçekten, Batı'ya yönelirken, önce batılı gibi giyinmeye mecburduk. Batı, bugün bile Türk'ü eski kılığı içinde karikatürize etmeye heveslidir. Batı'yı kazanmak için onu kendisine yaklaştığımıza inandırmalıydı. Bu da, her şeyden önce kıyafet değişimi ile olacaktı. İnsan yalnız kafa yapısı ile medenileşemez, iç ile dış birbirini tamamlamalıydı.3Kur'an'da, örtünmek ile ilgili belli başlı ayetlerden biri Nur suresinin 31. ayetidir: "Mümin kadınlara da ki, gözlerini önlerine diksinler, utanılacak yerlerini korusunlar, iş zamanında görünen şeylerden maada ziynet yerleri olan bedenlerini göstermesinler. Baş örtülerini yakaları üzerine çeksinler... vb."(3) Bu konu ile ilgili bir başka ayet de Ahzab suresinin 59. ayetidir: "Ey Peygamber! Zevcelerine, kızlarına, müminlerin kadınlarına de ki, çarşaflarını üzerlerine giysinler, bu hal onların tanınıp da taarruza uğramamalarına daha hadimdir."(4) İsmail Hakkı İzmirli, bu tercümenin alt notunda şu açıklamayı yapıyor: "Evail-i İslamda asil kadınlar çarşafsız çıkmakla bazı münafıkların taarruzlarına uğrarlardı. Tevbih olundukları zaman, "Biz onları cariye sandık" diye özür dilerlerdi. Çünkü asil kadın zina etmezdi. Münafıklar da cariyelere taarruz ederlerdi. Ayet-i Kerime bu hadise hakkında nazil olmuştu."(5)Sultan Fatih Camii Şerifi dersiâmlarından Medreset-ül-irşad hikmet-i teşri' müderrisi" unvanı ile 1339 (1923) yılında Tesettür-i Şer'î(1) adlı bir kitapçık yayımlayan İskilipli Mehmed Âtıf(2), örtünmenin nereden geldiğini şöyle anlatıyor: "Vakt-i cehalette Arap kadınlarının âdetleri başlarına çar yani başörtüsü örtüp iki omuzları arasından arkaya doğru sarkıtarak tamamen gerdanlarıyla göğüslerinin bir kısmını açık bırakırlardı... O sırada kadınların diğer bir âdetleri de süslendikten sonra evlerinden çıkıp gerek iyi ve gerek fena her kim olursa olsun ecnebi ve namahrem erkeklerle ihtilat ederek görüşüp konuşurlardı. İslamiyetle müşerref olduktan sonra Medine-i Münevvere'de Hicap ayeti nazil oluncaya kadar bu iki âdet-i cahiliyye üzere devam etmişlerdi. Evail-i İslamda Hazret-i Peygamber'in ezvac-ı mutahharatı da vakt-i cehaletteki Arap kadınlarının âdet ve kıyafetleri üzere hareket ederlerdi. Ecanibin zevecat-ı mutahharat ile ihtilatından Hazret-i Ömer müteneffir olup Hazreti Peygamber'e giderek, ya Resulullah, namahrem kimselerin zevecatı mutahharat ile ihtilatı muvafık değildir. Bunlara hicap ve tesettür ile emir buyurunuz" der ve bu sözlerini tekrar eylerdi. Hazret-i Resul-i ekrem S.A. Efendimiz tesettürün müştemil bulunduğu fevait ve menafi-i kesireyi bildiği halde bu bapta henüz emr-i ilahi nüzul etmediği için hiçbir şey söylemeyip vahy-i ilahiye intizar ederlerdi.(3)İskilipli Mehmet Âtıf, bu bilgileri verdikten sonra, bu âdetlerin İslamlar arasında Hicret'in dördüncü yılına kadar devam ettiğini, bahis konusu edilen âyetlerin inmesi ile ortadan kalktığını da belirtiyor.
Ben Araf'tan ileri geçemedim. Geçemem de artık. Ama sana cennetin haritasını veriyorum. Unutma ki biraz da seni taşıdığım için dizlerimin dermanı kesildi. Bu bir şikayet değil, bir ikaz. Nerelerden geçtik bilemezsin.