Hilal (@chhandni)

Spoiler içeriyor Kataomoi “karşılıksız sevgi” anlamına gelmektedir. Film ilerledikçe bunun çok daha geniş bir kavram olduğunu fark ediyoruz. Çünkü burada karşılıksız kalan şey sadece aşk değil. Hayata, geride kalanlara ve söylenmemiş sözlere duyulan doyumsuz, sahipsiz bir özlemdir. Ulaşma çabasının, hatırlama arzusunun ve…devamıKataomoi “karşılıksız sevgi” anlamına gelmektedir. Film ilerledikçe bunun çok daha geniş bir kavram olduğunu fark ediyoruz. Çünkü burada karşılıksız kalan şey sadece aşk değil. Hayata, geride kalanlara ve söylenmemiş sözlere duyulan doyumsuz, sahipsiz bir özlemdir. Ulaşma çabasının, hatırlama arzusunun ve yasın karşılıksızlığıdır. Nobuhiro Doi sinemasına bayılıyorum. 2004’te Be with you filminde "Ölü bir insan yaşayanların dünyasına geri dönerse ne olur?" sorusunu işliyor, geri gelen ölü ve kavuşma fikri üzerinden bir hikaye anlatıyordu. 2025’te ise bu soruyu tam tersinden soruyor: "Ölü insanlar yaşayanların dünyasına geri dönemezse ne olur?" Bu kez karşımızda geri dönemeyen ölüler ve kavuşamamanın tam ortasında bağ kurma çabası var. Aynı ontolojik mesele, bambaşka bir aynadan yansıtılıyor. Sinema tarihindeki klasik hayalet figürü genellikle zamanın belli bir anında donmuş, geçmişe çakılı kalmış varlıktır. Filmde ise onlar da büyüyor, değişiyor ama ne yazık ki dünyanın geri kalanıyla eşzamanlı olarak değişemiyorlar. “Geldiğiniz dünyaya geri dönmek istiyorsanız, söylediklerimi yapmalısınız. Şu anda hatıralarınız ve duygularınız sürükleniyor. Bu sebeple eski benliğinizle uyumunuzu kaybettiniz. Eğer gerçek dünyanızdan biriyle bağlantı kurarsanız, kendi duygusal parçacıklarınızı, onun parçacıklarıyla uyumlu hale getirebilirsiniz. Kalpten kalbe bağlanarak, vücudunuzun tüm parçacıklarını geri kazanabilirsiniz.” Film burada fiziksel parçacık fikrini duygusal bir dile dönüştürüyor. Gerçek hayatta da hepimiz başkalarının içinde parçalar bırakıyoruz. İnsan sadece kendi bedeninde yaşamıyor. Başkalarının duygusu ve hafızasında da yaşıyor. Film ruhu, bir insanın fiziksel varlığından geriye kalan ilişki ağı olarak tanımlıyor. Annenin seni hatırlaması, arkadaşının seni anlatması, birinin senin yüzünden değişmesi, bir evde senin alışkanlıklarının sürmesi… Japon sinemasında ölüm verimli bir temadır. Çünkü Şinto inancına göre doğadaki her şeyin bir ruhu (kami) vardır. Ölen insanların ruhları da evrenden tamamen kaybolmaz. Yaşadıkları mekanlara, sevdiklerinin yanı başına siner. Japon mitolojisinde bir ruhun huzura kavuşamaması (yurei), dünyada yarım kalmış bir arzusu veya söylenmemiş bir sözü olmasındandır. Budist düşüncedeki Bardo evresinde insan bedenini terk eden ruh, çözülmemiş arzuları ve tamamlanmamış yas süreçleri bitene kadar arafta sürüklenir. Kızların fiziksel boyuttan kopup arafta kalmaları da eski benlikleriyle olan uyumun bozulmasıdır. Kuantum dolanıklığında birbirinden uzaklaşan iki parçacık ne kadar ayrı düşerse düşsün, aralarındaki bağ kopmaz. Kızların fiziksel boyuttan kopup arafta kalmaları, eski benlikleriyle olan uyumun bozulması anlamına geliyor. Bu araf halinde karşımıza çıkan Misaki, Yuuka ve Sakura, aslında yasın üç farklı biçimini temsil eder. Misaki daha çok özlemi temsil ederken, Yuuka hatırlanma ve yeniden bağ kurma ihtiyacını, Sakura ise öfkeyi, hesaplaşmayı ve cevapsız kalan o yakıcı neden sorusunu taşır. Aralarında kan bağı yoktur. 12 yıl önce yaşanan o travmatik olay onları birbirine mühürlemiştir. Psikolojide buna kolektif travma bağı denir. Dünya onları göremediğinde, onlar birbirinin şahidine dönüşürler. Aynı evde yaşayıp aynı gündelik ritüelleri paylaşmaları, araftaki ruhların birbirine tutunarak oluşturduğu o mucizevi seçilmiş aile arketipidir. Çünkü yas tek bir biçimden ibaret değildir ve bu üç kadın, yasa verilen farklı insani yanıtların aynı çatı altında var olabileceğinin kanıtıdır. Ancak bu birlikteliğin arkasında, dünyanın acımasız akışı durmaktadır. Ölüm, zamanı durdurmaz. Hartmut Rosa’nın sosyal hızlanma teorisini düşünelim. Geride kalan ruhlar için hayat durmuştur ama yaşayanlar dünyası akar. Bu durum, varoluşçu felsefede yabancılaşma olarak karşılık bulur. Kendinizi ait hissettiğiniz dünya değişmeye devam ederken, siz o sahnenin sadece sessiz ve görünmez bir seyircisi konumuna düşersiniz. Günümüz insanı hayattayken bile bu arafta yaşıyor. Pandemiler, felaketler veya toplumsal travmalar sonrası bireylerin yaşadığı donakalma hissi, tıpkı bu üç kadının arafta asılı kalması gibidir. Yan yana yürürüz ama birbirimizin frekansına temas edemeyiz. Filmdeki o radyo çağrısı, modern insana yapılmış bir çağrıdır: “Geri dönmek istiyorsan, bir başkasının kalbiyle kendi parçacıklarını bağla.” Nobuhiro Doi ve Yuji Sakamoto ortaklığı, bize hüznü son derece yüksek ama bir o kadar da iyileştirici bir hikaye sunuyor. Ölümü soğuk bir son olarak değil de söylenmemiş sözlerin, yarım kalmış arzuların ve henüz tamamlanmamış bağların bir durağı olarak ele alıyor. Bize, bir başkasının hafızasında ve kalbinde yer bulabildiğimiz sürece hiçbir zaman tam anlamıyla ulaşılamaz olmayacağımızı hatırlatıyor.

chhandni 1 week ago

Erken Kış

Özcan Alper

13 Gönderi

“İnsan neden çocuk ister?” Soyunu devam ettirmek için mi? Ebeveyn olma arzusundan mı? Toplum baskısından mı? Evliliği kurtarmak için mi? Kendisinden geriye bir şey bırakmak için mi? Kendi çocukluğunu yeniden yaşamak için mi? Sevilmek için mi? Yalnız kalmamak için mi?…devamı“İnsan neden çocuk ister?” Soyunu devam ettirmek için mi? Ebeveyn olma arzusundan mı? Toplum baskısından mı? Evliliği kurtarmak için mi? Kendisinden geriye bir şey bırakmak için mi? Kendi çocukluğunu yeniden yaşamak için mi? Sevilmek için mi? Yalnız kalmamak için mi? Yoksa gerçekten başka bir insanı karşılıksız sevmek ve onun hayatına eşlik etmek için mi? Belki de hepsinden biraz. İnsanlık tarihi boyunca çocuk, yalnızca çocuk olmadı. Antik toplumlarda soyun devamıydı. Dini toplumlarda neslin devamıydı. Modern toplumlarda aile idealinin parçası oldu. Bugün ise kimi zaman kişisel gerçekleşmenin bir parçası. Çocuk sahibi olma arzusu ile çocuk sahibi olma hakkı arasında çok önemli bir fark var. Bir insanın çocuk istemesi anlaşılır. Ama başka bir insanın bedeni üzerinde sınırsız bir hak doğuramaz. Türkiye’de taşıyıcı annelik yasal bir üreme yöntemi değil. Türk hukukunda çocuk ile anne arasındaki soybağı doğumla kuruluyor. Eşlerden alınan üreme hücrelerinin başka kişilere uygulanması ve taşıyıcı annelik yapmak yasak. Türkiye’de yasal olarak faaliyet gösteren taşıyıcı annelik ajansı ve sistem yok. Ama dünyanın başka yerlerinde var. Günümüzde yurtdışındaki şirketler tıbbi süreç, taşıyıcı anne eşleştirmesi, hukuki işlemler, doğum kaydı ve bebeğin ülke dışına çıkarılması gibi aşamaları paket halinde organize ediyor. Ama bir sektörün yasal olması onun otomatik olarak etik olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde bir uygulamanın yasak olması da onun bütün etik sorularını ortadan kaldırmaz. Lia sadece ekonomik olarak kırılgan bir kadın değil. Aynı zamanda savaş mağduru, göçmen, hayatını yeniden kurmaya çalışan genç bir kadın. Lia’yı yalnızca taşıyıcı anne olarak görmek yanlış olur. O aynı zamanda savaşın ürettiği kırılganlığın bedenleşmiş hali. Taşıyıcı anneliği sadece kadın bedeni sömürüsü olarak görmek de yanlış olur. Çünkü gerçekten çocuk sahibi olamayan ve bunu hayatlarının çok ağır bir kaybı olarak yaşayan insanlar var. Film hiçbir tarafı tamamen masum, diğer tarafı tamamen şeytan yapmıyor. İyi ki yapmıyor. Bir insanın bedenini, doğurduğu çocuğu ve vicdanını ne kadar süreyle sözleşme sınırları içerisinde tutabiliriz? Lia’nın yaşadığı çatışmayı izlerken onu otomatik olarak haklı ilan etmek kolay. Ama filmin asıl olayı, taşıyıcı anne olmaya gönüllü olan kadının da kendi kararının sonuçlarıyla yüzleşmesini göstermesinde. Çünkü Lia başlangıçta anlaşmayı kabul ediyor. Çocuğun kendisine ait olmayacağını biliyor. Ama gebelik sadece dokuz aylık bir taşıma hizmeti değildir. Hormonal değişimler, doğum, emzirme, temas, ses, koku ve bakım gibi deneyimler kadın ile bebek arasında güçlü bir bağ kurulmasını sağlar. İnsan aynı anda hem verdiği sözün sorumluluğunu taşıyabilir hem de verdiği sözün sonuçları karşısında parçalanabilir. Kendi bedenim üzerinde söz sahibi olmam, o bedenin içindeki başka bir insanın geleceği üzerinde de sınırsız söz sahibi olduğum anlamına gelir mi? Çocuğun adını bir metafor olarak okumak mümkün. “Ada”, karadan kopmuş ama tamamen yok olmamış bir kara parçasıdır. Çevresinde su vardır. Bir yere aittir ama ana karadan ayrıdır. Lia bir yere ait değil. Savaştan kaçmış. Türkiye’de geçici. Gürcistan’a dönecek. Çocuğundan kopacak. Ferhat kendi ailesinin içerisinde bile yalnız. Handan annelik arzusunun ve çocuk sahibi olamamanın getirdiği toplumsal baskının içinde. Ada ise daha doğduğu andan itibaren yetişkinlerin arasında bölünmüş bir aidiyet meselesinin merkezinde. Başkasının acısını görmek zorunda kaldığımızda kendi rahatımızdan ne kadar vazgeçiyoruz? Ferhat çok kötü bir adam değil, tam da bu yüzden tehlikeli biri. Klasik sinemada sömürücü karakteri kolayca tanırız. Zalimdir, bağırır, tehdit eder… Ferhat öyle değil. Kendi yaptıklarının sonuçlarını tam olarak görmek istemeyen ayrıcalıklı bir insan. Çocuğu olsun istiyor, parasını veriyor. Sistemin içine giriyor, bir anlaşma yapıyor. Ama karşısındaki kadının sadece taşıyıcı anne değil, geçmişi, korkuları, acıları ve çocuğa bağlanma kapasitesi olan bir insan olduğunu fark ettiğinde kendi düzeni bozuluyor. İnsanın içindeki kış, dışarıdaki hava soğuduğu için gelmiyor. Bir başkasının acısını görüp yine de kendi konforumuzu korumayı seçtiğimiz anda geliyor. Özcan Alper’in sinemasında coğrafya hiçbir zaman dekor değil. Deniz, sınır, dağlar, yollar, sis, soğuk, kıyılar ve göç yolları karakterlerin ruhsal durumunu taşıyor. İstanbul’dan uzaklaşıldıkça film de giderek daha çıplak hale geliyor. Şehir, para ve düzenin mekanı. Yol, belirsizliğin mekanı. Sınır ise kimliğin sorgulandığı yer. Karadeniz ise bütün bunların arasında yaşayan, insanlardan daha eski bir tanık gibi.

chhandni 1 week ago

Muhbir

Larysa Kondracki

3 Gönderi

Bir kurum insan haklarını savunmak için kurulmuşsa, o kurumun içindeki insanlar insan haklarını ihlal ettiğinde kimi kime şikayet edeceksiniz? Sizi koruması gereken kişi fail olduğunda nereye gideceksiniz? Film, polis memuru olarak çalışan Kathryn Bolkovac’ın gerçek hikayesinden esinleniyor. Bolkovac 1999’da Bosna’ya…devamıBir kurum insan haklarını savunmak için kurulmuşsa, o kurumun içindeki insanlar insan haklarını ihlal ettiğinde kimi kime şikayet edeceksiniz? Sizi koruması gereken kişi fail olduğunda nereye gideceksiniz? Film, polis memuru olarak çalışan Kathryn Bolkovac’ın gerçek hikayesinden esinleniyor. Bolkovac 1999’da Bosna’ya gitti. Savaş sonrası ülkenin yeniden yapılandırılmasına yardımcı olacak uluslararası polis gücünün bir parçası olarak gönderildi. Burada önemli bir ayrıntı var. Bolkovac doğrudan BM çalışanı değildi. ABD hükümetiyle bağlantılı özel bir şirket olan DynCorp tarafından işe alınmış ve BM’nin Uluslararası Polis Görev Gücü’nde (IPTF) görev yapmıştı. Bolkovac’ın görevi kadınlara yönelik şiddet ve insan hakları ihlalleriyle ilgilenmekti. Filmde hukuki nedenlerle şirketin adı “Democra” olarak değiştirilmiş. Özelleştirilmiş savaş ve barış. Devletlerin ve uluslararası kuruluşların kendi personeli yerine özel şirketler üzerinden insan kaynağı kullanması. Sorumluluk zinciri uzadıkça hesap sorulacak kişi veya kurumun nerede başladığı ve nerede bittiği de bulanıklaşabiliyor. Bugün BM'nin cinsel sömürü ve istismara karşı sıfır tolerans politikası var. Bu konuda geçmişe kıyasla çok daha gelişmiş raporlama, soruşturma, mağdur desteği ve disiplin mekanizmaları bulunuyor. Ama sorunun tamamen ortadan kalktığını söylemek mümkün değil. BM'nin 2024'te yayımladığı verilere göre 2023 yılında 758 cinsel sömürü ve istismar iddiası alındı. Bunların 100'ü barış gücü ve özel siyasi misyonlarla bağlantılıydı. Aynı dönemde barış gücü operasyonlarında 98 cinsel sömürü ve istismar iddiası raporlandı. BM'nin kendi 2025 değerlendirmelerinde cinsel sömürü ve istismarın güç eşitsizlikleri, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ırkçılık, cezasızlık ve yanlış davranışı normalleştiren sosyal normlarla bağlantılı olduğu vurgulanıyor. BM'nin barış gücü askerlerini doğrudan cezai olarak yargılama yetkisi bulunmuyor. Asker gönderen devletler kendi personelleri üzerinde birincil yargı yetkisini koruyor. Çünkü mesele sadece “BM personeli suç işledi” değil. Mesele: Fail hangi ülkenin vatandaşı? Hangi mahkeme yetkili? BM'nin yaptırımı ne? Gönderen devlet soruşturma yapacak mı? Mağdur tazminat alabilecek mi? Hukukta boşluk varsa güç o boşluğu kullanmayı çok sever. Yani filmi eski bir skandal olarak izlemek büyük hata olur. Filmdeki problem biçim değiştirse de ortadan kalkmış değil. Savaş sonrası toplumlarda kadın bedeni üzerinde kurulan iktidar, yalnızca cinsel değildir. Ekonomiktir. Politiktir. Sınıfsaldır. Jeopolitiktir. Savaş kadınların bedenlerini zaten hedef haline getirebilir. Bosna Savaşında sistematik cinsel şiddet ve istismarın savaşın bir parçası olarak kullanılması, kadın bedeninin çatışma ortamlarında nasıl bir silaha dönüştürülebildiğini kanıtlıyor. Kadının bedeni bir metaya dönüşür. Uluslararası personelin parası bu piyasaya akar. Yerel suç örgütleri para kazanır. Yolsuz görevliler pay alır. Şirketler personel sağlar. Tüm bunlar barış operasyonunun gölgesinde gerçekleşir. Uluslararası toplum Bosna'ya insan haklarını, hukuku ve güvenliği güçlendirmek için geliyor. Ama uluslararası personelin varlığı aynı zamanda seks ticaretine yönelik talebi de artırıyor. Bu yalnızca filme özgü bir iddia değil. İnsan Hakları İzleme Örgütü, iddiaları kanıtlayan çalışmalar bulunduğunu aktarıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, uluslararası polis görevlilerinin genelevlerde müşteri olarak bulunmasının mağdurların güvenli yardım arama ihtimalini doğrudan zedelediğini özellikle vurguluyor. Bosna'daki uluslararası polis görevlilerinin hukuki dokunulmazlığı vardı. İnsan Hakları İzleme Örgütü, IPTF görevlilerinin Bosna'da tutuklanamayacağını ve BM Genel Sekreteri tarafından dokunulmazlık kaldırılmadığı sürece Bosna mahkemelerinde cezai kovuşturmaya uğrayamayacağını belirtiyordu. Yerel polis: “Bu kişiyi yargılayamam.” BM: “Bizim ceza mahkememiz yok.” Gönderen ülke: “Bizim elimizde yeterli delil yok.” Şirket: “Biz sadece çalışanımızı disiplin açısından değerlendirdik.” Sonuç? Yok. Failin bağlı olduğu devlet ile mağdurun yaşadığı devlet aynı değilse adalet nasıl sağlanacak? Bu soru çözülemediği sürece dokunulmazlık meselesi tamamen ortadan kalkmış sayılmaz. Bosna'daki olaylarda farklı ülkelerden gelen polisler, askerler, özel şirket çalışanları, yerel görevliler ve uluslararası kurumlar birbirinden farklı hukuki statülere sahipti. “Kurumların hiçbir sorumluluğu yoktu.” demek yanlış olur. Asıl mesele kurumsal sorumluluk, denetim ve hesap verebilirlik. Kadın yönetmen farkı diye bir gerçek var. Kondracki bize kadınların bedenini pornografik bir nesne olarak göstermemeye özellikle dikkat ediyor. Çoğu zaman bakışı mağdurun deneyimine ve sistemin işleyişine yönlendiriyor. Film, seks ticareti hakkında cinsel görüntüler üretmek yerine seyircinin ahlaki konumunu rahatsız ediyor. Rachel Weisz izlemeye bayılıyorum.

chhandni 3 weeks ago

Yepyeni Bir Hayat

Ounie Lecomte

2 Gönderi

“Bazen yeni bir hayat, en zor vedanın ardından başlar..” Filmin "Sevdiğin birini kaybetmenin hüznü ve sonra seni bekleyen..." sloganı özellikle sonundaki üç nokta sayesinde filmin bütün ruhunu özetliyor. Filmin vermek istediği cevap hazır değil, o boşluğu seyirci dolduruyor. "Sonra seni…devamı“Bazen yeni bir hayat, en zor vedanın ardından başlar..” Filmin "Sevdiğin birini kaybetmenin hüznü ve sonra seni bekleyen..." sloganı özellikle sonundaki üç nokta sayesinde filmin bütün ruhunu özetliyor. Filmin vermek istediği cevap hazır değil, o boşluğu seyirci dolduruyor. "Sonra seni ne bekliyor?" sorusunun tek bir cevabı yok. Kimisi için umut, yalnızlık, öfke, kabulleniş, kimisi için ise gerçekten yepyeni bir hayat. Yasın ardından insanın önünde beliren belirsiz geleceği anlatıyor. “Yeni bir hayat, yeni bir kapının açılmasıyla başlamaz. Bir daha açılmayacağını anladığın kapının önünden sessizce ayrılabildiğin gün başlar.” En acımasız sahnelerden biri, Sookhe'nin tek başına evlat edinilmesi. Çünkü Jinhee ikinci kez terk ediliyor. İlkinde babası bırakmıştı. Bu kez umut bırakıyor. Yetimhanelerde çocuklar birbirlerine aile olurlar. Her yeni evlat edinme, geride kalan çocuklar için yeni bir yas ve travma demektir. Bu yüzden Sookhe'nin gidişi Jinhee'nin bütün savunma mekanizmasını çökertiyor. Bir çocuk gibi ölmek istiyor çünkü ölümün ne olduğunu bilmiyor. Jinhee kuşa bakım verirken aslında kendine bakım vermeye çalışıyor. Onu yaşatmak isterken kendi içindeki umudu yaşatıyor. Kuş öldüğünde ise ilk kez ölümün geri dönüşsüzlüğüyle yüzleşiyor. Belki de ilk kez babasının da dönmeyebileceğini o an kabul ediyor. Bu yüzden kuş sadece kuş değil. Jinhee'nin çocukluğu, bekleyişi, inancı.. Hepsi kuşla birlikte ölüyor. Bence filmin en zekice tercih ettiği şeylerden biri de babanın yüzünü neredeyse hiç göstermemesi. 9 yaşında seni terk eden bir insanın yüzünü kırk yıl sonra gerçekten ne kadar net hatırlayabilirsin ki? Elinde bakabileceğin fotoğrafı bile yoksa.. Hafıza, bazı ayrıntıları çok net saklarken bazılarını tamamen siler. Çünkü travma hafızayı kronolojik değil, duygusal olarak kaydeder. Belki de bu yüzden Lecomte babasının yüzünü değil, bıraktığı boşluğu filme yerleştiriyor. Baba ve Jinhee arabada ilerlerken biz bunun sıradan bir aile gezisi olduğunu sanıyoruz. Çocuk da öyle sanıyor. Oysa baba çoktan vedasını etmiş durumda. Bir çocuk için anne-baba sadece ebeveyn değildir. Dünyanın kendisidir. Dünya tarafından bırakıldığını düşündüğünde neden diye sormaz. "Ben neyi yanlış yaptım?" diye sorar. Kendi benliklerini merkeze koyarlar. Terk edilmek onlar için sevilmeye layık olmadığı anlamına gelir. Jinhee'nin öfkesi de aslında babasına değil, kendisinedir. Kaçma girişimleri, kavgacı ve aykırı davranışları, kuralları reddetmesi... Bunların hepsi babasının onu alacağı umudunun son çırpınışları. 1970'lerden itibaren Güney Kore, uluslararası evlat edinmenin en büyük kaynak ülkelerinden biri haline geldi. Yoksulluk, savaş sonrası toplumsal dönüşüm ve evlilik dışı çocuklara yönelik damgalama gibi nedenlerle on binlerce çocuk Batı ülkelerine gönderildi. Yönetmen de bu çocuklardan biri. Dolayısıyla film yalnızca bireysel bir travmayı değil, Kore'nin modernleşme sürecinin görünmeyen bedellerinden birini de anlatıyor. Bugün bu hikayeyi sadece Kore üzerinden okumak da eksik olur. Savaşlar yüzünden ailesini kaybeden çocuklar... Afet sonrası yakınlarını kaybeden çocuklar... Göç yollarında ailelerinden kopan çocuklar... Hiçbiri aynı hikayeyi yaşamıyor ama hepsinin ortak sorusu aynı: "Ben şimdi nereye aitim?" İşte filmin asıl meselesi bu, aidiyet.

chhandni 4 weeks ago

Kayıp Şef

Régis Wargnier

1 Gönderi

Mutfakta kusursuzluğu anlatan bir film, kendi anlatısında aynı kusursuzluğa ulaşamıyor. Yine de görsel bir tadım menüsü sunan bu film, özellikle gastronomi sinemasını sevenler için denenmeye değer. Taipei’deki RAW Restaurant’ın çekim mekanı olarak tesadüfen seçilmiş olduğunu sanmıyorum. Çünkü Şef Chiang, Fransız…devamıMutfakta kusursuzluğu anlatan bir film, kendi anlatısında aynı kusursuzluğa ulaşamıyor. Yine de görsel bir tadım menüsü sunan bu film, özellikle gastronomi sinemasını sevenler için denenmeye değer. Taipei’deki RAW Restaurant’ın çekim mekanı olarak tesadüfen seçilmiş olduğunu sanmıyorum. Çünkü Şef Chiang, Fransız tekniklerini Asya malzemeleriyle birleştiren modern gastronominin en önemli isimlerinden biri. Filmde Fransa ile Tayvan arasındaki kültürel köprünün en güçlü sembolü de aslında bu mekan oluyor. Fransa gastronomide geleneği, Tayvan ise dönüşümü temsil ediyor. Bence Taipei sahnelerinin bu kadar büyüleyici görünmesinin nedeni de yalnızca manzalar değil. Orası Clara için başka bir ülke değil, başka bir ruh hali. Pont-Aven (Fransa) geçmişi, Taipei geleceği temsil ediyor. Pont-Aven babasını, Taipei kendisini. O yüzden Taipei'deki görüntüler daha şiirsel ve yer yer spiritüel hissettiriyor. Bence yönetmenin özellikle manastır ve dağ atmosferini kullanması da Clara'nın fiziki yolculuğunu içsel bir dönüşüme çevirmek istemesinden kaynaklanıyor. Filmin en sevdiğim tarafı ise kesinlikle gastronomi oldu. Gastro-sinema filmlerine ayrı bir zaafım var. Bu tür filmlerin yemeğin ruhunu gösterdiğini düşünüyorum. Gerçek hayatta soğan kesmek dünyanın en sıradan işi olabilir. Ama kamera o bıçağın soğana girişini, çıkan sesi, katmanların açılışını, ışığın bıçakta kırılışını gösterdiğinde anda o basit hareket sanata dönüşüyor. Bu yüzden gastronomi filmleri bana hep masalsı geliyor. Yemeklerin kokusu neredeyse ekrandan taşacak gibi. Tatma sahnelerinde insanların tarif ettiği aromaları dinlemek bile başlı başına hayal kurduruyor. Günlük hayatta asla ulaşamayacağımız yüksek gastronomi tabaklarının hazırlanışını izlemek de ayrı bir keyif. Mesela filmin finalindeki yemek ya da Clara'nın ekmeği... Gerçekten tadabilmeyi çok isterdim. Yemek, filmde hafızanın kendisini temsil ediyor. Duyular arasında hafızayı en güçlü tetikleyen koku ve tatdır. Buna proust etkisi denir. Bir tat ya da koku, yıllarca unutulan bir anıyı saniyeler içinde geri getirebilir. Film bunu çok güzel kullanıyor. Clara babasını fotoğraflarla değil, tariflerle arıyor. “La Réparation” Fransızcada sadece onarım anlamına gelmemektedir. Kırılmış bir ilişkinin, eksik kalmış bir hayatın, yarım bırakılmış bir mirasın tamir edilmesi anlamını da taşıyor. İngilizce adı olan “Redress” ise dengeyi yeniden kurmak, haksızlığı telafi etmek anlamlarına geliyor. Film tam da bunun peşinde. Kaybolan bir insanı değil, kaybolan bir anlamı arıyor. Onarım hiçbir zaman kaybolanı geri getirmek değildir. Eksikle yaşamayı öğrenmektir. Clara'nın yolculuğu da tam olarak böyle. Babasının yokluğu kapanmıyor ama onunla yaşamayı öğreniyor. Finalde Clara ve Lian’ın birlikte yaptığı yemek de bu yüzden sadece bir tabak değil. Bir veda, teşekkür ve kabul. Lian karakterine de ayrıca değinmek istiyorum. Tayvanlı aktör J.C. Lin'i gerçekten çok beğendim. Clara ile ekran uyumu çok doğal hissettiriyor. Keşke sahneleri daha fazla olsaydı. Hikaye tarafı daha cesur yazılabilirdi. Kaybolma vakası daha güçlü bir gizeme, daha sarsıcı bir ters köşeye dönüşebilirdi. Dram da beklediğim kadar etkilemedi. Ama atmosferi, sinematografisi, gastronomi tasviri ve Fransa ile Tayvan arasında kurduğu kültürel köprü sayesinde aklımda kalan filmlerden biri oldu. Harika bir film değil ama iyi fikirleri olan, bunların hepsini tam pişiremeyen bir film. Bu arada filmin yapımcısı Türk: Renan Artukmaç

chhandni 1 month ago

Colony

Yeon Sang-ho

23 Gönderi

Yeon Sang-ho'nun filmlerini uzun zamandır takip eden biriyseniz, hiçbir zaman zombileri sadece korkutmak için kullanmadığını da bilirsiniz. Onun sinemasında zombiler metafordur. Train to Busan, sınıf ayrımını ve kriz anında çöken toplumsal düzeni anlatıyordu. Seoul Station, sistem tarafından dışlananları merkeze koyuyordu.…devamıYeon Sang-ho'nun filmlerini uzun zamandır takip eden biriyseniz, hiçbir zaman zombileri sadece korkutmak için kullanmadığını da bilirsiniz. Onun sinemasında zombiler metafordur. Train to Busan, sınıf ayrımını ve kriz anında çöken toplumsal düzeni anlatıyordu. Seoul Station, sistem tarafından dışlananları merkeze koyuyordu. Hellbound ise din ve toplumsal histeriyi sorguluyordu. Colony de ise artık mesele hayatta kalmak değil, insan kalabilmekte. Sang-ho'nun asıl başarısı, korkuyu çağın meseleleriyle ilişkilendirebilmesinde. Filmlerinde korku daima bir semptom. Asıl hastalık başka bir yerde. Train to Busan'da hastalık açgözlülüktü. Hellbound'da kör inançtı. Colony'de ise bireyselliğin gereksiz görülmeye başlanması. Klasik zombi filmlerinde enfekte insanlar bilinçlerini kaybeder. Buradaysa durum farklı. Onlar yeni bir bilince kavuşuyor. Çünkü film ölümden değil, evrimden bahsediyor. Yeong-cheol'un gözünde enfekte olmak hastalanmak değil, bir üst aşamaya geçmek. Yani insanlığın ikinci bilişsel evrimi. Peki, her evrim bir ilerleme midir? İnsanlık tarihinde gerçekten de bilişsel devrim diye bir kavram var. Yeong-cheol ise şimdi üçüncü bir sıçrama öneriyor. Dil sonrası.. Yazı sonrası.. İnternet sonrası.. Artık doğrudan zihinlerin birleşmesi.. "Sarı cıvık mantar Physarum polycephalum'u biliyor musunuz? Bunlar, bilgi alışverişi yoluyla kendilerini geliştirir." Filmde beni en çok etkileyen kısım, bu örnek oldu. Burada film bilimkurgudan çıkıp gerçek biyolojinin alanına giriyor. Physarum polycephalum gerçekten de var. Yıllardır bilim insanlarının üzerinde çalıştığı en ilginç canlılardan biri. İşin ilginç tarafı ise bir beyni, sinir sistemi ve nöronları yok ama yine de öğrenebiliyor. Bazı araştırmalarda Tokyo metro ağına benzeyen en verimli ulaşım ağını kendiliğinden oluşturduğu bile keşfedilmiş. Doğada Mikoriza Ağı diğer adıyla "Wood Wide Web (Geniş Ağaç Ağı)" diye adlandırılan inanılmaz bir sistem var. Ormanların altında kilometrelerce uzanan mantar ağları bulunuyor. Bu ağlar sayesinde ağaçlar birbirlerine besin gönderebiliyor, tehlike sinyalleri iletebiliyor ve adeta görünmeyen bir iletişim ağı kuruyor. Yönetmenin seçtiği mantar metaforu bu yüzden çok yerinde. Çünkü enfekte insanlar da görünmez bağlarla birbirlerine bağlı. Finaldeki karınca değirmeni sahnesi en sevdiğim bölümdü. Feromon izlerini takip eden ordu karıncaları bazen bir hata sonucu birbirlerinin izini takip etmeye başlıyor. Böylece devasa bir daire oluşturuyorlar. Her karınca önündekini takip ediyor. Kimse durup nereye diye sormuyor. Günlerce aynı dairenin içinde dönüyorlar ve sonunda yorgunluktan ölüyorlar. Düşünmeden takip etmek. Takip ettikçe daha fazla kaybolmak. Kayboldukça daha sıkı bağlanmak ve sonunda hep birlikte yok olmak. Film önce tıbbi bir mucize gösteriyor. Omuriliği hasarlı sıçanın yeniden yürüyebilmesi gibi. İnsan hayatını kurtaran bir teknolojiye herkes destek olur. Ama insanlığı kurtarmak için geliştirilen birçok teknoloji, zamanla onu kontrol etmenin aracına da dönüşebildi. Nükleer enerji, internet, yapay zeka.. Hiçbiri başlangıçta kötü değildi. Asıl mesele onları kullanan zihniyetti. Filminde temel meselesi tam olarak bu. İnsanlığın en büyük gücü kusursuz iletişim mi, yoksa birbirimizi hiçbir zaman tam olarak anlayamamamız mı? Belki de medeniyeti ilerleten şey, tam da bu eksikliktir. Çünkü farklılık çatışmayı doğurur, çatışma sorgulamayı, sorgulama ise yeni fikirleri... Asıl tehdit enfekte insanlar değil. İnsanı insan yapan farklılıkların kusur olarak görülmeye başlanması. Çünkü bir toplum, farklı sesleri problem olarak görmeye başladığı anda, geriye toplum değil yalnızca kusursuz işleyen bir koloni kalır. "Senin gibi daha az gelişmiş varlıkların bize karşı ne gibi bir üstünlüğü var ki? Dışlanmış olma özgürlüğü mü?" Çünkü gerçekten de özgür olmak, bazen yalnız kalmayı göze alabilmektir. Tarihte büyük değişimlerin çoğunu başlatan insanlar, önce dışlandı. Eğer herkes aynı düşünüyorsa, kimse gerçekten düşünmüyor olabilir. Empati ile düşünce birliği aynı şey değildir. Bir insanı anlamak, onun gibi düşünmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Aksine, gerçek empati farklılıkların varlığını kabul ederek mümkündür. Filmde gördüğümüz biyolojik koloni ile bugün yaşadığımız dijital koloniler arasında düşündüğümüzden çok daha fazla benzerlik var. Sosyal medya bizi aynı anda hem birbirimize yaklaştırdı hem de uzaklaştırdı. Çünkü algoritmalar insanlara farklı fikirleri göstermek yerine, zaten inandıkları şeyleri tekrar tekrar gösteriyor. Sonuçta herkes kendi küçük kolonisini oluşturmaya başlıyor.

chhandni 1 month ago

Şüphe Sarmalı

Roger Gual

1 Gönderi

Filmin asıl ilgilendiği şey suçun kendisi değil, insanın gerçekle kurduğu ilişki. Daha doğrusu, gerçeğin yerini alan inançlar. "Başkasını suçlamak her zaman daha kolay." Film boyunca neredeyse herkes kendi acısıyla yüzleşmek yerine onu başka bir yere yönlendirmeye çalışıyor. İnsan zihni, kaosu…devamıFilmin asıl ilgilendiği şey suçun kendisi değil, insanın gerçekle kurduğu ilişki. Daha doğrusu, gerçeğin yerini alan inançlar. "Başkasını suçlamak her zaman daha kolay." Film boyunca neredeyse herkes kendi acısıyla yüzleşmek yerine onu başka bir yere yönlendirmeye çalışıyor. İnsan zihni, kaosu düzene dönüştürmek istiyor. "Çünkü galiba sevdiğin birini böyle saçma bir şekilde kaybettiğini kabul etmek çok zordur." Beklenmedik bir ölüm, anlamsız görünen bir kayıp ya da telafisi olmayan bir hata... Beyin bu boşluğa dayanmakta zorlanıyor. İşte o zaman komplo teorileri, inançlar ya da birilerini suçlama eğilimi ortaya çıkabiliyor. Çünkü cevapsız kalmak, yanlış bir cevaba inanmaktan bile daha zor. "Bu kadar acıyla başa çıkmak kolay değil. Bence o fikirler babana kendisini özel ve işe yarar hissettiriyor." Yönetmen hiçbir karakteri tamamen haklı ya da tamamen haksız göstermiyor. Özellikle baba karakteri bunun en iyi örneği. İlk bakışta klasik bir komplo teorisyeni gibi duruyor. Her olayın arkasında daha büyük bir plan olduğuna inanıyor. Ama film onun neden böyle biri olduğunu anlatmaya başladığında bakış açımız değişiyor. Çünkü mesele yalnızca neye inandığı değil, neden buna ihtiyaç duyduğu. Komplo teorileri üzerine yapılan araştırmaların önemli bir kısmı, insanların yalnızlaştıkça ve kontrol hissini kaybettikçe büyük anlatılara daha kolay sarıldığını gösteriyor. Çünkü bu teoriler yalnızca olayları açıklamaz, aynı zamanda kişiye bir kimlik verir. Artık sıradan biri değil, gerçeği gören kişidir. Bu da insana yeniden değerli olduğunu hissettirir. Martín'in yaşadığı dönüşüm tam olarak böyle. Eşini kaybetmiş. Kızından uzaklaşmış. Ailesindeki yerini yıllar önce yitirmiş. Kendisini dinleyen neredeyse kimse kalmamış. Hayatındaki kontrolü büyük ölçüde kaybetmiş biri. Böyle bir insan için komplo teorileri sadece fikir değil. Aidiyet duygusu ve amaçtır. Viktor Frankl “İnsanın en temel ihtiyacı mutluluk değil, anlamdır” der. İnsan acıya bile dayanabilir ama anlamsızlığa dayanamaz. Martín'in yaşadığı şey de tam olarak bu. Filmin adının Los Creyentes, yani "İnananlar" olması da tesadüf değil. Çünkü filmde insanlar aynı olaylara bakıyor ama farklı gerçekler görüyor. Bir taraf için bütün parçalar büyük bir komplonun kanıtı. Diğer taraf için aynı parçalar yalnızca tesadüf. İnsan birisi hakkında karar verdikten sonra onun yaptığı her şeyi bu kararı doğrulayacak şekilde yorumlamaya başlıyor. Martín için kızı artık onu anlamayan biri. Ruth için ise babası çoktan gerçekle bağını koparmış biri. Dolayısıyla söyledikleri her cümle, karşı tarafın önyargısını biraz daha güçlendiriyor. İkisi de karşı tarafı dinlemek yerine, kendi kafasında oluşturduğu karakterle konuşuyor. Psikolojide bu duruma doğrulama yanlılığını deniyor. Peki, Martín gerçekten bağnaz mıydı? Bence cevap o kadar kolay değil. Bağnazlık, yalnızca yanlış bir şeye inanmak değil. Yanlış olabileceği ihtimalini tamamen reddetmektir. Martín zaman zaman bu çizgiye yaklaşıyor. Kendisi gibi düşünen insanlarla çevrelendikçe fikirleri daha da kesinleşiyor. Bu durum günümüzde sosyal medyada da çok sık karşımıza çıkıyor. Algoritmalar bize çoğunlukla zaten hoşumuza giden içerikleri gösteriyor. Farklı görüşlerle karşılaşma ihtimalimiz azalıyor. Sonuçta kendi düşüncemizin herkes tarafından paylaşıldığını sanmaya başlıyoruz. Gustave Le Bon, kalabalığın içinde bireyin eleştirel düşünme eğiliminin zayıfladığını söyler. İnsan tek başınayken sorgular. Kalabalığın içinde ise ait olmak ister. Filmdeki final sahnesi de tam olarak bunu simgeliyor. Lucía öldükten sonra herkes onun yasını tutuyor. Ama ilginç olan şu ki o yalnızca kaybedilen bir insan değil, aynı zamanda aileyi bir arada tutan görünmez bir bağ. Anne varken baba ile kızın arasındaki mesafe görünmüyor. Anne öldüğünde ise ikisinin de aslında ne kadar yabancılaştığı ortaya çıkıyor. Aynı olayı yaşayan insanlar neden farklı yas tutar? Martín'in yası dışarı taşıyor. Ruth'un yası ise içine çöküyor. İkisi de aynı insanı kaybetmiş olmalarına rağmen acıları birbirine hiç benzemiyor. Bu yüzden sürekli çatışıyorlar. Çünkü herkes kendi yas tutma biçimini doğru sanıyor. Yas da tıpkı komplo teorileri gibi insanı iki farklı yola götürebilir. Acıyı kabul etmek veya acıya büyük bir anlam yüklemek gibi. Yas bazen sevgiyi bile görünmez hale getiriyor. Martín kızını, Ruth da babasını seviyor. Ama bunu birbirlerine hissettiremiyorlar. Çünkü ikisinin de zihni başka bir yük taşıyor. Martín gerçeği bulursa kızını koruyacağını düşünüyor. Ruth ise babasını durdurursa onu kurtaracağını düşünüyor. Kan bağı tek başına aile olmaya yeter mi? Aile dediğimiz şey sadece birlikte yaşamak değil. Birbirinin gerçeğini dinleyebilmek, korkusunu küçümsememek, acısını kendi ölçülerimizle yargılamamaktır.. Martín ile Ruth bunu yıllardır yapamıyor. Bu yüzden aynı evrende yaşıyorlar ama aynı hikayeyi yaşamıyorlar. Anlattığı fikirler oldukça güçlü olmasına rağmen senaryo, bu fikirlerin taşıyabileceği kadar güçlü bir dramatik yapı kuramıyor. Bir komplo hikayesinden çok yasın, yalnızlığın ve aidiyet arayışının insanı hangi noktalara sürükleyebileceğini anlatan bir film.

chhandni 1 month ago

Güneş Sonrası

Charlotte Wells

106 Gönderi

Bu film bana “mono no aware” kavramını hatırlatıyor. Kabaca çevirmek gerekirse, "geçip giden şeylerin güzelliğini ve hüznünü aynı anda hissedebilmek." Bir yaz tatilinin biteceğini bilmezsin. Ama yıllar sonra dönüp baktığında onun güzelliği biraz da geri gelmeyecek olmasından kaynaklanır. Sevdiğimiz insanları…devamıBu film bana “mono no aware” kavramını hatırlatıyor. Kabaca çevirmek gerekirse, "geçip giden şeylerin güzelliğini ve hüznünü aynı anda hissedebilmek." Bir yaz tatilinin biteceğini bilmezsin. Ama yıllar sonra dönüp baktığında onun güzelliği biraz da geri gelmeyecek olmasından kaynaklanır. Sevdiğimiz insanları her zaman kurtaramayabiliriz. Fakat onları anlamaya çalışmaktan vazgeçmemek, sevgiyi yaşatmanın bir başka yoludur. Bazı günleri saat saat anımsıyoruz. Bazıları ise tamamen silinmiş oluyor. Bazen bir koku... Bir tat... Bir şarkı... Yıllardır unuttuğumuz bir günü yeniden karşımıza çıkarıyor. Ama yine de o resim hiçbir zaman tamamlanmıyor. Kasetlerin sürekli bozulması, görüntülerin kesilmesi ve bazı anların yarım kalması da bu yüzden çok anlamlı. Çünkü hafıza bir arşiv değildir. Bir kurgu odasıdır. Her hatırlayışta geçmişi biraz değiştiririz. Bazı ayrıntıları büyütür ve bazılarını sileriz. Bazen hiç yaşanmamış bir duyguyu bile yıllar sonra yaşamışız gibi hissederiz. Bir türlü tam oturmayan parçalardan yeniden kurmaya çalışırız. Hiçbir zaman bitiremediğimiz bir yapboz gibi ama yine de vazgeçmeyiz. Çünkü sevmek bazen sadece hatırlamaya devam etmektir. Calum'un trajedisi yalnızca mutsuz olması değil. Asıl trajedisi, mutsuzluğunu yaşama hakkını bile kendinde görememesidir. Çünkü karşısında on bir yaşında bir çocuk vardır ve o çocuğun tatili bozulmamalıdır. Ebeveynlik, çocuğun hatırlayacağı anı güzel bırakmaya çalışırken kendi yükünü sessizce taşımaktır. İnsan öylesine alışır ki acısını saklamaya bir süre sonra çevresi değil, kendisi bile bunu normal sanmaya başlar. Calum'un sürekli kızının yanında neşeli görünmeye çalışması aslında yalnızca Sophie'yi koruma çabası değil. Bir noktadan sonra kendi kimliği haline gelmiştir. Sanki mutsuz olmaya hakkı yoktur. Çünkü iyi babanın yorulmaması gerekir. İyi babanın hep çözüm üretmesi gerekir. Ama Calum artık çözüm üretemeyecek kadar yorulmuştur. Odadaki büyük yatağı kızına bırakıp kendisinin küçük açılır yatakta uyuması, ilk bakışta önemsiz bir ayrıntı gibi görünebilir. Ama karakteri anlamak için bundan daha güçlü bir sahne yoktur. Çünkü sevgi bazen büyük fedakarlıklarla değil, kimsenin fark etmediği küçük tercihlerle görünür. Çocukken bunları önemsemeyiz. Yıllar sonra aynı görüntüye baktığımızda ise boğazımız düğümlenir. Çünkü artık biliriz. Bir baba, elindeki imkanlarla aslında elinden gelenin en iyisini yapıyordur. Bazen bir insan öldükten ya da hayatımızdan çıktıktan çok sonra bile bizi büyütmeye devam eder. Yetişkin Sophie'nin babasını yeniden anlamaya çalışması, aslında onun sevgisinin hala yaşamaya devam ettiğinin en güçlü kanıtıdır. Psikolojide yas süreci üzerine çalışan birçok araştırmacı, insanların kaybettikleri kişiyi zihninde yeniden inşa ettiğini söyler. Eskiden yasın amacı unutmak sanılıyordu. Bugün ise tam tersi düşünülüyor. İnsan unutmaz, unutamaz. Sadece hatıralar üzerinden o kişiyle yeni bir ilişki kurar. Sophie'nin yaptığı da tam olarak bu. Geç kalmış bir tanışmanın filmi. Bir babayı, onun artık cevap veremeyeceği bir zamanda yeniden anlamaya çalışan bir kızın özlemle ve sevgiyle kurduğu sessiz ama sarsıcı diyaloğun filmi. Hafızanın güvenilmezliğini, çocukluğun masumiyetini, ebeveyn olmanın görünmeyen yükünü, depresyonun sessiz yüzünü, yasın yıllar sonra bile dinmeyen ağırlığını ve büyümenin kaçınılmaz farkındalığını aynı hikayede buluşturuyor. Yirmi yaşında izlediğiniz Aftersun ile kırk yaşında izleyeceğiniz aynı film olmayacak. Çocukken Sophie'ye yakın hissedeceksiniz. Anne ya da baba olduğunuzda Calum'a yaklaşacaksınız. Bir kayıp yaşadığınızda ise belki ilk kez yetişkin Sophie'nin sessizliğini anlayacaksınız. “Gamsız hayat herkese başka sorar geçmiş hesaplarını.. Gamsız hayat herkesi başka yorar, görmez gözünün yaşını..”

chhandni 1 month ago

Punjab '95

Honey Trehan

1 Gönderi

Hayatını isimsiz cesetlerin kimliğini ortaya çıkarmaya adayan bir insanın, sonunda kendisinin de o kayıplardan biri haline gelmesi. Bir filmden neden bu kadar korkulur? Film aslında 2023 yılında gösterime girecekti. Aradan üç yıl geçti. 2026'da dijital platformda yayımlandı. 48 saat sonra…devamıHayatını isimsiz cesetlerin kimliğini ortaya çıkarmaya adayan bir insanın, sonunda kendisinin de o kayıplardan biri haline gelmesi. Bir filmden neden bu kadar korkulur? Film aslında 2023 yılında gösterime girecekti. Aradan üç yıl geçti. 2026'da dijital platformda yayımlandı. 48 saat sonra Hindistan'daki platformdan kaldırıldı. Daha sonra uluslararası erişimden de kaldırıldı. Filmin karşılaştığı en büyük engellerden biri de sansür kurulunun istediği 127 ayrı değişikliklerdi. Filmin adı bile değiştirildi. Filmin ilk adı “Ghallughara” idi. Sih tarihindeki büyük katliamları ifade eden, çok ağır tarihsel anlamlar taşıyan bir kelime. Hindistan Hükümeti (özellikle Modi) bir filmi yasaklıyorsa o film kesinlikle izlenmelidir. Çünkü gerçekleri anlatıyordur. 1980 ve 90'ların başında Hindistan'ın Pencap eyaleti büyük bir şiddet sarmalının içindeydi. Bir tarafta bağımsız Halistan devleti isteyen silahlı Sih örgütleri vardı. Diğer tarafta ise bu örgütleri tamamen yok etmeye çalışan Hindistan devleti ve özellikle Pencap Polisi. Bir noktadan sonra mücadele sadece silahlı örgütlerle sınırlı kalmadı. Masum insanlar da "militan olabilir" şüphesiyle gözaltına alınmaya başladı. Bazıları bir daha hiç geri dönmedi. Ne mezarları ne ölüm belgeleri vardı. İşte tam bu dönemde sıradan bir banka çalışanı olan Jaswant Singh Khalra, herkesin görmezden geldiği bir ayrıntıyı fark etti. Krematoryumlar ve yakılan cesetlerin kayıtları.. Binlerce cesedin kimliği yoktu. "İsimsiz cesetlere odun vermezler. Bir cesedi yakmak için 400 kilo odun gerekir... Bazen cesetler birikince aynı ateşte üçünü yakıyoruz." İnsan hayatının muhasebe defterindeki bir satıra dönüşmesi ve bir insanın ölümünün bile maliyet hesabıyla konuşulması.. "Siyah kağıda yazılmış karanlık bir gerçek... ne görülebilen, ne okunabilen." Devlet şiddetinin en büyük özelliği tam da budur. Gerçek tamamen gizlenmez ama görünemeyecek kadar karartılır. Belgeler ve tanıklar vardır ama hiçbiri tek başına gerçeği kanıtlamaya yetmez. Bu yüzden Jaswant’ın yaptığı şey yalnızca belge toplamak değildi. Birbirinden kopuk parçaları bir araya getirerek görünmeyen resmi görünür hale getirmekti. Bir noktadan sonra artık herkes onun adını biliyordu. Uluslararası insan hakları kuruluşları da dosyalarla ilgilenmeye başlamıştı. 1995 yılında Jaswant gündüz vakti kaçırıldı. Görgü tanıkları vardı. Onu alanların polis olduğu söyleniyordu. Ama uzun süre resmi makamlar bunu inkar etti. Aylar, yıllar geçti. Cesedi hiçbir zaman bulunamadı. Soruşturmalar ve tanık ifadeleri, onun polis gözetiminde ağır işkence gördüğünü ve daha sonra öldürüldüğünü ortaya koydu. Mahkemede cesedinin nehre atıldığı yönünde ifadeler verildi. Binlerce kişinin kaybolduğu iddia edilen dosyaların çok büyük kısmı hiçbir zaman tam anlamıyla aydınlatılamadı. "Çünkü sizin için daha fazla ölü militan, daha büyük terfiler demektir." Bir sistem başarıyı terfiyle, terfiyi de öldürülen insan sayısıyla ölçmeye başladığında ahlak ikinci plana itilir. “Biz sadece kendi terfileri uğruna insanlık sınırlarını aşan insanlara karşıyız." Gerçek hukuk, yalnızca vatandaşı yargılayabilen hukuk değildir. Devleti de gerektiğinde yargılayabilen hukuktur. Devletin güçlü olması önemlidir. Ama hukukun devletten güçlü olması daha önemlidir. Aksi halde hukuk, adalet olmaktan çıkar. İktidarın aracına dönüşür. Bir insan iki kez ölür. İlkinde bedeni ve ikincisinde ise adı unutulduğunda. Jaswant'ın bütün mücadelesi ikinci ölümü engellemek içindi. Çünkü isimsiz cesetler yalnızca yakılan bedenler değildi. Onlar aynı zamanda toplumun hafızasından silinmek istenen insanlardı. Bir toplum geçmişini yalnızca zaferleriyle hatırlarsa eksik kalır. Acılarıyla da yüzleşebilmelidir. Bir toplum geçmişindeki acıları konuşamaz hale geldiğinde aynı hataları yeniden yapma ihtimali artar. Devlet gücü ile insan hakları arasındaki o ince çizginin ne kadar kolay aşılabileceğini anlatan evrensel bir hikaye.

chhandni 1 month ago

The Odyssey

Christopher Nolan

157 Gönderi

Odysseus eve dönmeye çalışmıyor, eve dönebilecek kişiye dönüşmeye çalışıyor. Çünkü Truva'dan ayrılan adam ile İthaka'ya ulaşan adam aynı kişi değil. Yol boyunca karşılaştığı her ada aslında onun inançlarını ve insanlığını test ediyor. Homeros'un metninde macera karakteri dönüştürür. "Saraylar, ticaret, kültür…devamıOdysseus eve dönmeye çalışmıyor, eve dönebilecek kişiye dönüşmeye çalışıyor. Çünkü Truva'dan ayrılan adam ile İthaka'ya ulaşan adam aynı kişi değil. Yol boyunca karşılaştığı her ada aslında onun inançlarını ve insanlığını test ediyor. Homeros'un metninde macera karakteri dönüştürür. "Saraylar, ticaret, kültür ve dil ile birlikte yaşıyorduk ta ki biz onu yok edene kadar." sözü aslında bütün filmin özeti. Çünkü bu cümle yalnızca Truva'yı değil, geçmişte çöken her medeniyeti ve bugün kendi değerlerini tüketen her toplumu anlatıyor. Nolan da bu tarihsel kırılmayı sadece dekor olarak kullanmıyor. Savaşın kazananı olmadığını, sonunda herkesin biraz barbarlaştığını göstermeye çalışıyor. Bugün de dünyanın farklı yerlerinde yaşanan savaşlar ve göç krizleri düşünüldüğünde bu cümlenin hala güncelliğini koruması oldukça çarpıcı. Medeniyet gerçekten ilerliyor mu yoksa sadece daha modern görünen yeni barbarlık biçimleri mi üretiyoruz? Nolan bu sorunun cevabını vermiyor. Zeus'un koyduğu yasalar yalnızca dini kurallar değildir. Toplum düzenini ayakta tutan ortak ahlak ölçüleridir. Bunun en güzel örneklerinden biri de misafirlik yasası. Antik Yunan'da bir yabancı önce misafir kabul edilir, kim olduğu daha sonra sorulurdu. Çünkü herkes, tanrıların kılık değiştirerek gelebileceğine inanırdı. Film boyunca bu ayrım sürekli bulanıklaşıyor. Misafir olması gereken insanlar işgalciye, sığınmacı olması gereken insanlar yağmacıya dönüşüyor. Böylece ev kavramı da sadece dört duvardan ibaret olmaktan çıkıyor. Kirke bölümü ise filmin en güçlü metaforlarından biri. Çoğu kişi onun Odysseus'un adamlarını domuzlara çevirmesini bir lanet olarak görüyor. Domuz burada açgözlülüğü ve kontrolsüz arzuları temsil ediyor. Yani Kirke'nin büyüsü yeni bir kimlik vermiyor. Gerçek kimliği görünür hale getiriyor. Odysseus'un karşılaştığı her ada da aslında farklı bir insan halini temsil ediyor. Bazen en büyük tuzak huzurdur. İnsan bazen kötü olduğu için değil, fazla rahat olduğu için de yolunu kaybedebilir. Kalypso bana göre mutluluğun değil, konforun sembolü. Çünkü konfor bazen insanı büyütmez. Olduğu yerde tutar. İnsan en çok kendi istediği yalana inanır. Sirenler yalan söylemez. İnsan zaten inanmak istediği yalana kendi gider. Bu yüzden bence Sirenler bugün propaganda, manipülasyon ve dijital çağın bilgi kirliliğiyle çok benzeşiyor. Artık kimseye zorla bir şey kabul ettirilmiyor. İnsanlar duymak istedikleri şeyi seçiyor sonra da ona inanıyor. Sirenler artık kayalıklarda şarkı söylemiyor. Algoritmaların, propagandanın ve popülizmin içinde konuşuyor. Penelope'nin talipleri sadece nefret edilmesi gereken kötü karakterler gibi gösterilir. Ama bence temsil ettikleri şey çok daha büyük. Talipler yalnızca Penelope ile evlenmek istemiyor. İktidarı ele geçirmek istiyor. Merkezi otorite kaybolunca ilk kaybolan şey adalet oluyor. Sonra mülkiyet, sonra güven. En sonunda ise insanlar birbirine duyduğu saygıyı kaybediyor. Talipler işte tam olarak bu sürecin sembolü. Cyclops'u yalnızca tek gözlü bir dev olarak görmek büyük haksızlık olur. Bence Polyphemos, hukuk tanımayan mutlak gücün sembolü. Sadece "Güçlüyüm, o halde haklıyım." anlayışı vardır. İşte bu yüzden Cyclops sahnesi aslında medeniyet ile barbarlığın ilk büyük çatışmasıdır. Çünkü Cyclops'u artık bir mağarada yaşamıyor. Onu hukukun işlemediği yerlerde görüyoruz. Filmde kısa yer kaplasa da Lotus Yiyenler en modern metaforlardan biri. Lotusu yiyenler eve dönmek istemiyor. Geçmişlerini, sorumluluklarını unutuyorlar. Ama aslında mutlu da değiller. Sadece hiçbir şey hissetmiyorlar. Bence Lotus artık günümüzde bitki değil. Sürekli tüketilen içerikler, saatleri aşan ekran süremiz... İnsanı gerçek sorunlarından uzaklaştıran ama onları çözmeyen her şey... Bazen kaçmak dinlenmek değildir, sadece ertelemektir. Skylla ile Kharybdis ise belki de destanın en güncel metaforu. Çünkü burada doğru seçenek yok, sadece kötünün iyisi var. Bazen liderlik, iyi ile kötü arasında değil, iki kötü seçenek arasında daha az zarar vereni seçmek zorunda kalmaktır. Günümüz siyasetinde, ekonomisinde ve hatta bireysel hayatlarımızda bile sürekli bu ikilemlerle karşılaşmamız, bu sahnelerin neden hala güçlü hissettirdiğini açıklıyor. Homeros'un destanında her ada, Odysseus'un karakterine yeni bir katman ekler. Nolan'ın filminde ise bazı duraklar bu derinliği kurmaya fırsat bulamıyor. Özellikle Laistrygonlar ve Cyclops bölümleri bunun en belirgin örnekleri. Sahneler olağanüstü görünüyor. Ses tasarımı etkileyici. Ama kurgu bazen o kadar hızlı ilerliyor ki kritik anlar havada kalıyor. Sanki karakter değişiyor ama film bunu bize yaşatmak yerine sonuçlarını gösteriyor. Bu yüzden yolculuğun sonunda Odysseus'un değiştiğini biliyoruz. Ama o değişimi her adımda hissedemiyoruz. Filmden çıktıktan sonra aklıma sürekli Türk destanları geldi. Odysseus'un uzun yolculuğu ve eve dönüşü, Bamsı Beyrek'in yıllar süren ayrılığı ve dönüşünü hatırlatıyor. Penelope'nin sadakati ile Banu Çiçek’in bekleyişi arasında güçlü bir paralellik var. Polyphemos, tek gözlü dev yapısıyla Tepegöz anlatısını çağrıştırıyor. Kirke ve Kalypso'nun kahramanı yolundan alıkoyan ve iradesini sınayan yönleri de Albız (Al Karısı) figürünü anımsatıyor. Elbette bu karakterler birebir aynı değil. Ancak farklı coğrafyalarda ortaya çıkan destanların benzer korkuları, benzer kahramanlık anlayışlarını ve benzer insanlık sorularını işlemesi oldukça ilginç. Belki de bu yüzden Odyssey yalnızca Antik Yunan'ın değil, bütün insanlığın ortak hafızasında yaşamaya devam ediyor. İnsanı insan yapan şey nedir? Medeniyet güçlü insanların değil, sınır koyabilen insanların eseridir. O sınırlar kaybolduğu anda insanlar, Kirke'nin büyüsüne ihtiyaç duymadan da birbirlerine dönüşmeye başlar.